Мелоццо да Форли: Итальян суретшісі мен сәулетшісі

Кіріспе

Италиялық сәулетші және суретші

Мелоццо да Форли (шамамен 1438 – 8 қараша 1494) – итальяндық Ренессанс кезеңінің суретшісі және сәулетшісі. Оның фрескалары перспективалық қысқаруды қолдануымен ерекшеленеді. Ол Форли суретші мектебінің ең ірі өкілі болды.

Өмірбаян

Мелоццо Форлидегі Амбрози есімді бай отбасынан шыққан. Оның ерте жылдары туралы ештеңе белгісіз. Ол Ансуино да Форлидің үстемдік еткен Форливезе өнер мектебінде қалыптасқан деген болжам бар; екеуіне де Андреа Мантенья әсер еткен. Ол шебер суретшілерге көмекші және бояу ұнтақтаушы болған деген де расталмаған аңыз бар. Оның туған жерінде тұрғаны алғаш рет 1460 және 1464 жылдары айтылған. Осы кезеңде, Антонияццо Романомен бірге Римдегі Санти Апостоли базиликасындағы Бессарионе капелласында фрескалар салған. Содан кейін Мелоццо 1465 және 1474 жылдар аралығында Урбиноға көшіп барды. Ол жерде Пьеро делла Франческамен танысты, ол Мелоццоның стиліне және перспективаны қолдануына зор әсер етті. Сондай-ақ, ол Брамантетің сәулет өнері мен герцог Федерико да Монтефельтро үшін жұмыс істеген фламанд суретшілерінің еңбектерін зерттеген болуы мүмкін. Мелоццо Генттік Юст пен Педро Берругетемен бірге қаланың әйгілі герцог сарайының студиоласын безендіруде жұмыс істеген болуы мүмкін. 1472-74 жылдары Мелоццо Римге көшіп келді, бірақ кейбір деректер оның Римде бес немесе он жыл бұрын Сан-Марко базиликасында жұмыс істегенін айтады. 1477 жылы ол жаңа орнындағы алғашқы маңызды жұмысын аяқтады – фреска, қазір кенепке көшіріліп, Ватикан Пинакотекасына қойылған, онда Сикст IV Платинаны Ватикан кітапханасының кітапханашысы етіп тағайындайды. Сол жылы Жироламо Риарио Римде өзінің сарайын салды, қазір Палаццо Альтемп деп аталады, оның жобаларын Мелоццо жасаған. 1478 жылы ол Сикст IV қалада жұмыс істейтін бас суретшілерді біріктіру үшін құрған Сан-Лука академиясының алғашқы мүшелерінің бірі болды. 1472-74 жылдары Пьетро Риарио Мелоццоға Римдегі Санти Апостоли базиликасындағы апсиданың күмбезін салуды тапсырды. Бұл жұмыста Мәсіхтің бейнесі батыл және тиімді түрде қысқартылған. Бұл фреска 1711 жылы алынып тасталды. Мәсіхтің бейнесі қазір Киринал сарайында, ал Рафаэльге әсер еткен бөліктері Сан-Пётр шіркеуінің сакристиясында сақталады. Ватикан мұражайларындағы залда Мелоццо салған періштелер мен елшілердің суреттері бар. Рим кезеңінің тағы бір еңбегі – Пантеонда әлі де көрінетін "Бақыттанып күйлеу" (Жарлау) суреті. Мелоццоның Римдегі соңғы жұмысы – қазір қираған, Трастевередегі Санта-Мария шіркеуіндегі капелла болды. 1484 жылы Сикст IV қайтыс болғаннан кейін Мелоццо Римнен Лоретоға көшіп барды. Сол жерде ол кардинал Джироламо Бассо делла Ровердің тапсырысы бойынша Сан-Марко сакристиясының базиликасындағы күмбезді суретпен безендірді. Бұл күмбез архитектура мен суреттермен бірге безендірілген алғашқы үлгілердің бірі болды және Мантеньяның Camera degli Sposi суретіне зор әсер етті. 1489 жылы Мелоццо Римге оралды. Осы кезеңде ол Иерусалимдегі Санта-Кроче базиликасының Святой Елены капелласындағы Исаның батасын беруін бейнелейтін мозаикаларға эскиздер жасаған болуы мүмкін. Сондай-ақ, Мелоццо 1651 жылы қираған Форлидегі капуцин шіркеуінің күмбезін салған. Ол Урбинода ұлы адамдардың (Платон, Данте, Сикст IV және т.б.) портреттерін салған деген аңыз бар, олар қазір Барберини сарайы мен Париждегі Кампана коллекциясы арасында бөлінген. 1493 жылы ол Анконадағы Коммунал сарайының қазір жоғалған төбелерінде жұмыс істеді. Соңында Мелоццо Форлиге оралды, онда ол шәкірті Марко Палмеццаномен бірге Сан-Биажио шіркеуіндегі Фео капелласын безендірді, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қирады. Форли Пинакотекасында Мелоццоның "Pestapepe", яғни бұрыш ұнтағы деп аталатын фрескасы сақталады, ол қазір қатты зақымдалған. Бастапқыда азық-түлік дүкенінің таңбасы ретінде салынған, бұл өте қарапайым реализмнің мысалы және Мелоццоның жалғыз тұрмыстық тақырыбы. Мелоццо 1494 жылдың қараша айында Форлиде қайтыс болды және Сантиссима Тринита (Ең қасиетті Үштік) шіркеуіне жерленді.

Melozzo was supposedly from a wealthy family named Ambrosi from Forlì. Nothing is known about his early years. It is only a hypothesis that he was formed by the Forlivese school of art, then dominated by Ansuino da Forlì; both were influenced by Andrea Mantegna. It has been said, also without confirmation, that he became a journeyman and color grinder to master painters. His presence was first mentioned in his birthplace in 1460 and again in 1464. Around this period, and together with Antoniazzo Romano, he painted frescoes in the Bessarione chapel in the Basilica dei Santi Apostoli in Rome. Melozzo then moved to Urbino, probably between 1465 and 1474. There he met Piero della Francesca, who profoundly influenced Melozzo's style and use of perspective. He would have also studied architecture by Bramante and the work of Flemish painters then working for duke Federico da Montefeltro. Melozzo may have worked with Justus of Ghent and Pedro Berruguete to decorate the studiolo of the city's famous Ducal Palace. Around 1472 74, Melozzo transferred to Rome, although some authorities claim his presence in Rome five or ten years earlier for work in the Basilica di San Marco. In 1477 he finished his first major work in the new seat, a fresco now transferred to canvas and placed in the Pinacoteca Vaticana, representing Sixtus IV Appointing Platina as Librarian of the Vatican Library. In the same year Girolamo Riario built his palace in Rome, now known as Palazzo Altemps, with designs by Melozzo. In 1478 he was one of the original members of the Academy of St Luke, founded by Sixtus IV to unite the chief painters working in the city. In about 1472 74, Melozzo was commissioned by Pietro Riario to paint the vault of the apse in the basilica dei Santi Apostoli in Rome, his subject being the Ascension of Christ. In this work, Christ is boldly and effectively foreshortened. This fresco was taken down in 1711. The figure of Christ is now in the Quirinal Palace; some of the other portions, which influenced Raphael, are in the sacristy of St Peter's. A hall in the Vatican Museums, with designs of angels and apostles by Melozzo, was taken from the same fresco. Another work of the Roman period is an Annunciation that can still be seen in the Pantheon. Melozzo's last work in Rome was a chapel, now destroyed, in the church of Santa Maria in Trastevere. After the death of Sixtus IV in 1484, Melozzo moved from Rome to Loreto. There he painted the fresco in the cupola of the sacristy of San Marco in the Basilica della Santa Casa, commissioned by cardinal Girolamo Basso della Rovere. It is one of the first examples of a cupola decorated both with architecture and figures; it greatly influenced the Camera degli Sposi by Mantegna. In 1489 Melozzo returned to Rome. During this period he probably drew some cartoons for the mosaics of Jesus blessing in the Chapel of St Helena of the basilica of Santa Croce in Gerusalemme. Melozzo also painted the cupola of the Capuchin church at Forlì, which was destroyed in 1651. It has been said that he executed at Urbino some of the portraits of great men (Plato, Dante, Sixtus IV, et al) which are now divided between the Barberini Palace and the Campana collection in Paris. In 1493 he worked on some ceilings, now lost, of the Palazzo Comunale of Ancona. Eventually Melozzo returned to Forlì, where, together with his pupil Marco Palmezzano, he decorated the Feo Chapel in the church of San Biagio, which was destroyed during World War II. The Pinacoteca of Forlì houses a fresco by Melozzo, known as the "Pestapepe," or Pepper grinder, now much damaged. Originally painted as a grocer's sign, it is an energetic example of rather coarse realism and is Melozzo's only secular subject. Melozzo died in November 1494 in Forlì and is buried in the Church of the Santissima Trinita (Most Holy Trinity).

Мұра

Мелоццоның туындыларының көпшілігі сақталмағанмен, сыншылар оның бейнелеу өнерінің дамуына үлес қосқанымен келіседі. Ол бояушы ретінде ерекше көзге түспесе де, сақтықпен және бітіруге назар аудара орындаған, әдемі әрі беделді суреттер жасаған. Оның перспектива қолдануы басқа суретшілерге әсер еткен. Мелоццоның туындылары оның замандасы Андреа Мантеньяның туындыларымен кейбір ұқсастықтарды бөліседі. Марко Пальмеццано Мелоццоның шәкірті болды. Пальмеццаноның кейбір туындыларындағы "Маркус де Мелоций" деген қолтаңба және стильдің жалпы ұқсастығы оларды Мелоццоға жатқызуға және оны бұрмалап "Марко Мелоццо" деп атауға себеп болды. Мелоццоның суреттері Микеланджело, Рафаэль және Донато Брамантеге зор ықпал етті.