Кіріспе

Галлиндер – Балтықтардың екі ерекше, қазір құрып кеткен тайпасы. Көбінесе "Галлиндер" деп Пруссияның оңтүстік-шығысында мекендеген Батыс Галлиндерін атайды. Сирек жағдайда, бұл атау бүгінгі Мәскеу (Голядь) аймағында өмір сүрген тайпаға да қолданылады.

Этимология

Иоганнес Войт (көптеген басқалар қолдаған) бұл атау Балтық тіліндегі *galas сөзінен шыққан деп болжады ("соңы", шамасы "ең алыста орналасқан", "аумақтың немесе аймақтың шекарасына жақын орналасқан"), олар басқа Балтық тайпаларына қарағанда біршама уақытқа батысқа да, шығысқа да көшіп қоныстанған. Польша тарихшысы pl басқа этимологиялық түсіндірме ұсынды: Galind атауы ежелгі Галинияның орталығы болған Ольштын облысындағы Гиеладзкие көлінің гидронимінен туындаған болуы мүмкін. J. Nalepa (1971) *gal түбірінің бастапқыда литва тіліндегі "gilus" – терең және "gelmė" – тереңдік түбірінің басқа дамыл түрі болғанын айтты. Бұл сөздің бастапқы мағынасы аталған көлдің тереңдігін көрсетеді, ол аймақтағы ең терең көлдердің бірі. Орыс тіліндегі "голядь" сөзі – орыс тіліндегі мұрындық дыбыс [en] (ę) дыбысының [ya] (я) дыбысына ауысуының нәтижесі.

Батыс галиндтер

Батыс галиндиялықтар (Ескі пруссиялық: *Galindis, латынша: Galindae) – бастапқыда Батыс Балтық тайпасы, ал кейіннен Ескі пруссиялық руы – Галиндьяда өмір сүрді, бұл шамамен қазіргі Мазурия аумағын, бірақ сонымен қатар Мазовия Герцогтығы болып қалыптасқан оңтүстікке қарайғы аумақты да қамтыды. Аймақ Йотвингтердің жеріне іргелес жатқан, қазіргі Подляск воеводиясының аумағында орналасқан. Птолемей бірінші болып галиндиялықтарды (койне грекше: Galindoi – Γαλίνδοι) 2 ғасырда атаған. 6-7 ғасырлардан бастап 17 ғасырға дейін галиндиялық тайпасының бұрынғы орталық бөлігі *Galindis ескі пруссиялық руы ретінде өмір сүре берді. Галиндьядағы Ескі пруссиялықтардың тілі 17 ғасырға қарай жойылып кетті, негізінен 16 ғасырдағы католик Польшадан пана іздеген протестанттардың ағыны және Пруссияның неміс тіліндегі басқаруы салдарынан.

Шығыс галиндтер

Шығыс галиндиандар (шығыс галиндиан: *Galindai, Lang ru, көне шығыс славян тілінде голѧдь golędĭ), жойылып кеткен шығыс балтық тайпасы, 4 ғасырдан бастап қазіргі Ресейдің Можайск, Верея және Боровск қалаларының маңындағы Протва өзенінің алабында өмір сүрді. Шығыс галиндиандары, Мощины мәдениетінің өкілдері ретінде, 7 және 8 ғасырлар аралығында Мощины мәдениетінің аймағын ерте Шығыс славяндары мекендегенге дейін Калуга облысының барлық аумағын қамтыған болуы мүмкін. Қазіргі дереккөздерде Голиад туралы тек екі рет қысқаша айтылған. Голиадтар алғаш рет Лаврентий кодексінде еске алынып, 1058 жылы Киевтің Изиаслав I-і оларды бағындырғаны жазылған. Бұл, Киев Русінің өркендеген шағында да олардың Русь азаматтары немесе алым төлеушілері болмағанын көрсетеді. Екіншіден, Гипатий кодексі 1147 жылы Святослав Ольговичтің Поротва (қазіргі Протва) өзенінің жоғары ағысында мекендеген Голиадтарды жеңгенін айтады ("взя люди Голядь, верхъ Поротве"). Сонымен қатар, Новгородтың төртінші жылнамасында Михаил Хоробриттің 1248 жылы Поротвада "Литва" (литвалықтар) қолынан қаза тапқаны айтылады (Lang ru). Тарихшы Седов Валентин Васильевич бұл "Литва" халқының галиндиандардың ұрпақтары болғанын айтады, себебі ол нақты литвалықтардың өз жерлерінен осы қадар алыс әскери жорықтар жасауына түсінік таппайды. Орыстар оларды толықтай сіңіре алғаны, шамамен 15 (немесе 16) ғасырға дейін соғылған. Голиадтармен байланысты бірнеше топонимдер бар: Голяди аталатын екі ауыл, Голяжье ауылы және Москва өзенінің саласы – Голяда өзені. 20-ғасырға дейін сақталған халықтық әңгімелерде (жеке) есімі Голиада болған алыптар туралы әңгімелер кездеседі.