Кіріспе

Француз журналисі және жазушысы Жюль Валлес (11 маусым 1832 – 14 ақпан 1885) – француз журналисі, жазушысы және солшыл саяси белсенді болған.

Ерте өмір

Валлес Францияның Ле-Пю-ан-Веле қаласында, Верхняя Луара департаментінде дүниеге келген. Оның әкесі оқудың жетекшісі (пион), кейін мұғалім болды және Жюльдің анасына адал болмады. Жюль өте дарынды оқушы еді. 1848 жылғы Франция революциясы кезінде ол Нант қаласында, әкесінің оқытушы болып тағайындалған жерінде, наразылықтарға қатысты. Осы кезеңде ол социалистік қозғалыспен жақындаса бастады. 1850 жылы Лицей Кондорсеге түсуге дайындалу үшін Парижге жіберілгеннен кейін ол оқуын толығымен ұмытты. 1851 жылғы француз төңкерісі кезінде ол Наполеон III-ге қарсы көтеріліске қатысып, 2 желтоқсанда досы Артур Ранкпен бірге сирек кездесетін баррикадалардың бірінде шайқасты. Кейін Валлес Нантқа қашып кетті, онда әкесі оны психиатриялық ауруханаға жатқызды. (ref 1978, Бернард Ноэль және т.б.) Досы Антуан Арнольдтың көмегімен ол бірнеше айдан кейін қашып құтыла алды. Ол Парижге оралып, "Le Figaro" газетіне жұмысқа орналасты және басқа да жетекші журналдарға тұрақты түрде мақалалар жаза бастады. 1853 жылы Наполеон III-ге қарсы құйрық сөз айтқаны үшін тұтқындалды, бірақ дәлелдердің жетіспеуіне байланысты кейін босатылды. Ол кедейлікте өмір сүріп, нан табу үшін журналистика жазды (тіпті "Фигаро" газетінің қор нарығы бетін де, капитализмге қарсы көзқарасы үшін жұмыстан шығарылғанға дейін). Осы жағдайларда ол өзінің алғашқы кітабын – "L'Argent" (1857) жазды. Пупарт Давильмен бірлесіп жазылған "Паильдің махаббаттары" (1859) комедиясы сәтсіз аяқталды. (ref 1990 Alain Viala) Әріптесі Анри Рошфорттың кеңесімен ол Ваугирард қалалық әкімшілігінде туу туралы куәліктер беру жұмысына орналасты. (1860) Ол Гектор Маломен жақын дос болып, оның сүйіктісі Жозефин Лапонтемен бірге тұра бастады. Ол Каенде пион болуға шешім қабылдады, бірақ көп ұзамай жұмыстан босатылды. Парижде досы Гектор Мало оған қалалық әкімшіліктегі жұмысын қайтаруға көмектесті. 1864–1865 жылдары ол "Progrès de Lyon" газеті үшін әдеби сын жазды. 1865 жылы ол газетте жарияланған көптеген мақалаларын "Les Refractaires" кітабында жинады, ол жақсы сатылды. 1866 жылы жарық көрген екінші жинағы "La Rue" онша сәтті болмады. 1867 жылы ол "La Rue" газетін шығарды, бірақ оны үкімет сегіз айдан кейін жапты.

Республикалық оппозиция

Осы уақытқа дейін ол Екінші француз империясына қарсы республикалық оппозицияның танымал көшбасшысы болды. 1865 жылы ол Екінші империяның капиталистік қоғамын сынаған сөзі үшін Вогирардағы жұмысынан айырылды, бірақ цензурадан қашып, Балзак туралы дәріс беруді жарнамалады. 1868 жылы ол екі рет баспасөз қылмыстары үшін сотталды: полицияны сынағаны үшін бір ай түрмеге, ал Империяны сынағаны үшін екі ай түрмеге кесілді. 1869 жылғы сайлауда ол орталықшыл Жюль Симонға қарсы солшыл кандидат болды. Сайлауда жеңіліске ұшырап, Анри Рошфордың «Марсельеза» газетінде жұмыс істеді, сонымен қатар Эмиль де Жирардиннің «Либерте» басылымына материалдар жазды. 1869 жылдың жазында Париж жұмысшыларының бірнеше «Синдикалдық палатасы» мүшелері No 6, Place de la Corderie мекенжайында «Chambre fédérale des Sociétés ouvrières», «Conseil fédéral des sections parisiennes de l'Internationale» кездесулерін өткізу үшін орын жалдады, ал оқиғалар дамыған сайын «Comité central républicain des Vingt Arrondissements» (1870) және «Comité central de la Garde nationale» құрылды. (1871 жылғы наурыз) Бұл Париж коммунасының ұйымдық орталығына айналуға тиіс болды. Оның қызметі Жак Винтрас: L'Insurgé еңбегінде егжей-тегжейлі сипатталған. Жюль Валлес Прудон, Бланквист, марксист сияқты түрлі ағымдардың өкілдерімен байланыста болды және олардың ешқайсысына тәуелді болмаса да, әрқайсысының белсенді күшін білдірді. Ол көпке танымал және жақсы көрілетін еді, ал 1870 жылы Ұлттық қорғаныс үкіметі 1869 жылғы сайлауда Вальес сияқты өте солшыл кандидаттардың Императорлық полициясының қызметінде болғандығы туралы қауесет таратып, Кордерия оған қолдау көрсетті.

1870 жыл

Париж коммунасына дейінгі жыл Виктор Ноардың қазасымен (10 қаңтар) басталды. Жюль Валлес пен Анри Рошфор Виктор Ноардың қорымға қойылған күнінде (12 қаңтар) көпшілік шеруіне жетекшілік етті; Рошфор сол жерде императорға қарсы бүлік көтеруді қалаған Гюстав Флоренспен келіссөз жүргізді. Шілдеде Наполеон III Францияны Франко-пруссия соғысына тартты. Валлес соғысқа қарсы наразылық білдірген азаздық адамдардың бірі болды және осы себепті (6 тамыз) түрмеге қамалды. 2 қыркүйекте Наполеон III Седан қаласында жеңіліп, тұтқынға алынды. 4 қыркүйекте Үшінші Франция Республикасы жарияланды және Ұлттық қорғаныс үкіметі құрылды (Гамбетта). Валлес түрмеден босатылып, "Vingt arrondissements орталық республикалық комитетінің" құрылуына әкелген халықтық демонстрацияларға қатысты; ол, Париж коммунасының көптеген басшылары сияқты, бұл комитетте көрнекті мүше болды, тіпті біраз уақытқа "Ұлттық гвардия" батальонына жетекшілік етті. 18 қыркүйекте пруссиялықтар жеңіліске ұшырағысы келмейтін Парижді қоршауға алды және провинцияларды толыққанды соғысқа шақырды. 5 қазанда Флюренс Белльвильдің "Ұлттық гвардия" батальондарын әскери тәртіппен Готель-де-Вилге дайындықтарын көрсету үшін әкелді. 31 қазанда Бэлльвильде бланкистердің алғашқы көтерілісі болды, Валлес өз батальонымен Ла Вилеттің қалалық әкімшілігін басып алды. Көтеріліс сәтсіз аяқталып, Валлес жасырынуға мәжбүр болды.

1871 ж. және Париж коммунасы

1871 жылдың басында Жюль Валлес «Comité central républicain des Vingt arrondissements» бастамасымен 7 қаңтарда жарияланған «Affiche Rouge» тұңғыш рет басылды: бұл Париж Коммунасын жариялауға жасалған алғашқы шақыру еді. 11 наурызда Вальес қазан айындағы қастандыққа қатысқаны үшін сотталды. Ол соттан алты айға бас бостандығынан айырылғанын естіген соң қашып кетті, ал 22 ақпанда жарық көрген «Le Cri du Peuple» газетінен кейін жариялануына тыйым салынды. 18 наурызда Коммуна ресми түрде жарияланды; 21 наурызда «Le Cri du Peuple» қайта жарық көрді және «Père Duchêne» газетімен бірге Коммунаның ең сәтті газеттерінің біріне айналды. 26 наурызда ол 15-ші округтен (Ваугирар: 6467 сайлаушының 4403 дауысы) Коммуна Кеңесіне сайланды; 29 наурызда Халықтық білім беру комиссиясына мүшелікке ұсынылды. Жеке бостандықтарды талап етуде Жюль Валлес жылдам әрекет еткенімен, қарама-қарсы пікірді де білдірді: ол шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі жарияланғанда (2 сәуірде) өзінің күмәнін білдірді, «реакциялық» газеттерді жабуға қарсы болды (26 сәуірде), жакобиншілдік бейімділігі бар «Comité de Salut» құрылысына қарсы дауыс берді және ескі досы Арнульд, суретші Густав Курбе, Верморел, Варлин сияқты тағы 22 белгілі мүшемен бірге газетінде жариялаған азшылық манифестіне қол қойды (15 мамыр). 21 мамырда Версаль әскерлері Сент-Клауд қақпасы арқылы Парижге кірді, ал Коммунаға қайта оралған азшылық мүшелерінің бірі Валлес, Клюзереттің және Исси бекінісін ұстай алмауына қатысты соңғы отырысқа төрағалық етті (Вальес айыпталушыға көңіл жарыққан күйде). «Semaine Sanglante» (21 мамыр – 28 мамыр) кезінде ол шайқасқа қатысып, 28 мамырда Париж көшесінде (қазіргі Бельвиль көшесінде) адал досы Габриэль Ранвьемен бірге соңғы қарсылық көрсетті. Олар бірлесіп атыстан құтылып, эмиграцияға кетті. 1872 жылы екеуіне де қасықтарында өлім жазасы берілді.

Халықтың дауысы

Жюль Валлестің Le Cri du Peuple Journal politique quotidien, 10 сантим газеті Париж коммунасының ең табысты газеттерінің бірі болды. Тек Journal Officiel, La Commune, Le Mot d'Ordre, le Père Duchêne және le Vengeur ғана оған бәсекелес болған сияқты. Бернар Ноэль, 1871 жылы Парижде шығарылған барлық баспасөзді, өзінің Dictionnaire de la Commune (1978) үшін зерттегеннен кейін, оның стилін "қарапайымдылық, инабатты билік, шындыққа адал реализм, өзінің шындығымен туған лирикалық сезім" деп сипаттады. 11 наурызда генерал Виной (1871) газетке тыйым салғаннан кейін, ол 21 наурызда (№19) қайта жарық көрді және 23 мамырға дейін (№83) үзіліссіз жарияланды. Оның авторлары: Казимир Буа, Жан Батист Клемент, Пьер Дени және Чарльз Рошат болды, ал Генри Бауэр (1851–1915), Курбе және Андре Лео сияқты авторлар да кейде мақалаларымен қатысты. Басқа редакторлардың көпшілігі коммуналық міндеттерге тартылғандықтан, бас редакторлық қызмет іс жүзінде Пьер Дениске жүктелді, ол Прудондық идеологияға басымдық берді. Ол өзінің көзқарастарын Бірінші Интернационалда білдірді, оның мүшесі болды: жеке бостандықтарды мойындау, тұрақты армия мен полицияны тарату, "Laïcité" және тегін білім беру, еңбек өнімдерінің толыққанды пайдалануы, коммунаның немесе ерікті бірлестіктің автономиясы, автономия, федерация және одақ.

Жак Вингтрас және жер аударылу

Жоғарыда аталған оқиғалардың барлығы Жюль Валлестің маңызды туындысының үш бөлігінде суреттелген: Жак Винграс: L'Enfant, Le Bachelier, L'insurgé. Валлес «Жак Винграс» романын Париж Коммунасынан кейін басталған ащы жерсіздігі кезінде жазды. Валлес Лондонға жер аударылды. 1875 жылы, серігі Жозефин Лапонте қатысусыз болғанда, Валлес басқа әйелмен байланысқа түсті. Ол одан қыз өмірге келді, бірақ қыз 10 айлық шағында қайтыс болған соң Валлес анасынан дереу айырылды. 1876 жылғы осы кезең оның толық күйзелісімен белгіленді. Оның досы Гектор Мало оның «Жак Винграс L'Enfant» романын «Le Siècle» газетінде сериал (фейльетон) түрінде жариялау үшін келісім шарттарын жүргізді (1878 жылғы маусым-тамыз). Шынайылықтың шектен тыс деңгейі және өткір ирония халықтың теріс пікірлеріне және жобаның тоқтатылуына әкелді. 1879 жылғы қаңтар-мамыр айларында «Le Bachelier» «La Révolution française» басылымында «Оянған адамның естеліктері» деген атпен жарияланды. «Жак Винграс L'Enfant, Le Bachelier» атты алғашқы кітап Charpentier баспасынан шықты және «Жан Ла Ру» деген псевдониммен қол қойылды (Валлес сол жылы Брюссельде «La Rue» газетін іске қосуға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды). 1879-1880 жылдары ол Северинмен танысты, оның достығы «L'Insurgé» романының аяқталған нұсқасын қамтамасыз етті. Ол Шарпентьеге Валлес қайтыс болғаннан кейін 1886 жылы кітапты басып шығаруға көндірді. Жюль Валлестің жылдам, лаконикалық және ирониялық стиліне ең көп шабыттанған француз авторларының бірі – баланың портреті «Poil de Carotte» романының авторы Жюль Ренар. Северин оның жазбаларында досының прозалық шеберлігін мойындады (қараңыз: Жюль Ренардың күнделігі, 1897-1910 жылдар).

Амнистия және соңғы күндер

1879 жылы 11 маусымда босатылғаннан кейін Бланки Париж коммунасына қатысы бар мыңдаған жандардың қиын жағдайына Гамбеттадан қолдау алуға үміттенді. 1880 жылы 11 шілдеде үкімет жалпы кешірім жариялады, осыдан кейін Валлес Парижге оралды. Ол мұнда журналистикалық қызметін жаңа күшпен қайта бастады. 1881 жылы ол Бланкидің қоштасу рәсіміне қатысып, 100 мыңдай адаммен бірге аза тұрды. 1883 жылы ол "Le Cri du Peuple" басылымын либертариандық және социалистік идеяларды қолдайтын дауыс ретінде қайта жандандыруға толыққанды қол жеткізді. Сонымен қатар, ол қант диабетімен күресіп, денсаулығы нашарлай бастады. 1884 жылғы қарашада ауырған кезде оны доктор Гебхард пен оның хатшысы Севериннің үйіне жеткізді. Ол өсиетін орындаушы ретінде Гектор Малотты тағайындады және 1885 жылы 14 ақпанда дүние салды. Оның қоштасу рәсімі де кең жұртшылыққа танымал болды, табынға 60 мыңға жуық адам қатысып, оны Пэр-Лашез зиратына шығарып салды.