Кіріспе
Келантан паттани малай тілі (; ภาษายาวี; Паттаниде baso Taning; Келантанда kecek Klate) – Малайзияның Келантан штатында, сондай-ақ Теренггану штатының Бесут және Сетиу аудандарында, Перентиан аралдарында және Таиландтың оңтүстік провинцияларында сөйленетін малай тілдер тобының австронезиялық тілі. Бұл тай малайларының негізгі тілі, сонымен қатар ауылдық жерлерде тұратын этникалық оңтүстік тай халқының, мұсылман және мұсылман емес адамдардың, сондай-ақ тай және малай тегі бар Сам-сам халқының (көбінесе тай тілінде сөйлейтін) арасындағы лингва франка ретінде қолданылады. Келантан паттани малай тілі географиялық оқшаулануына байланысты басқа малай тілдерінен ерекшеленеді – биік таулар, тығыз жаңбырлы ормандар және Таиланд шығанағы оны Малай әлемінің қалған бөлігінен бөліп тұрады. Таиландта бұл тіл тай тілінің ықпалына түседі. Келантан паттани малай тілі стандартты малай тіліндегі радио хабарларын түсінуді қиындатады, әсіресе Таиландтағы, стандартты нұсқасын оқымаған ана тілінде сөйлейтін адамдар үшін. Малайзияда мектеп бағдарламасында стандартты малай тілін оқу міндетті болса, Таиландта оны оқу талап етілмейді, сондықтан стандартты малай тілінен ықпал аз, ал тай тілінен көбірек болуы мүмкін. Бұл тіл сондай-ақ Кедах малай, Паханг малай және Теренггану малай тілдерінен де ерекшеленеді, бірақ бұл тілдер стандартты малай тілінен гөрі Келантан паттани малай тілімен тығыз байланысты.
Kelantan Pattani Malay (; ภาษายาวี; baso Taning in Pattani; kecek Klate in Kelantan) is an Austronesian language of the Malayic subfamily spoken in the Malaysian state of Kelantan, as well as in Besut and Setiu districts of Terengganu state and the Perhentian Islands, and in the southernmost provinces of Thailand. It is the primary spoken language of Thai Malays, but is also used as a lingua franca by ethnic Southern Thais in rural areas, Muslim and non Muslim and the Sam Sam, a mostly Thai speaking population of mixed Malay and Thai ancestry. Kelantan Pattani Malay is highly divergent from other Malay varieties because of its geographical isolation from the rest of the Malay world by high mountains, deep rainforests and the Gulf of Thailand. In Thailand, it is also influenced by Thai. Kelantanese Pattani Malay is distinct enough that radio broadcasts in Standard Malay cannot be understood easily by native speakers of Kelantan Pattani Malay, such as those in Thailand, who are not taught the standard variety of the language. Unlike Malaysia where Standard Malay is compulsory in the school curriculum, no one is required to learn Standard Malay in Thailand and so there is potentially less language influence from Standard Malay but potentially more from Thai. It is also distinct from Kedah Malay, Pahang Malay and Terengganu Malay, but those languages are much more closely related to the Kelantanese Pattani Malay language than Standard Malay.
Аттар
Тіл тай тілінде көбінесе (ภาษายาวี; ) деп аталады, яғни малай тілінде джави (Jawi) жазуы үшін қолданылған араб әліпбиінің өзгертілген түріне берілген малай атауының бұрмалануы. Ол сондай-ақ тай тілінде (ภาษามลายูปัตตานี; ) және жергілікті малай тілінде bahasa Melayu Patani (Jawi: , Rumi: bahasa Melayu Patani, ) деп те аталады. Бұл тіл көбінесе Паттаниде жай ғана «патани» деп аталады. Келантан тілі стандартты малай тілінде bahasa Kelantan, ал келантан тілінде baso Kelate деп аталады. Ол Басо Бесут немесе Кечек Келате Бесут деп те аталады, әсіресе Теренггану штатының Бесут және Сетиу аймақтарында. Келантан-Паттани малай тілінің бір түрі – Реман түрі, сонымен қатар реман тілі деп те аталады (осы аймақтың тұрғындарының айтуынша; бұл түрде сөйлейтін аймақтар 1902 жылы таратылған Паттани Корольдігінің Реман мемлекетіне қарасты, онда Бату Курау, ішкі Перак (Герик, Пенгкалан Хулу, Ленггонг) және ішкі Кедах (Сик, Балинг, Паданг Терап) аймақтары болды). Реман түрлері әр түрлі атаулармен белгілі: баса Патани, баса Патани Кедах Перак, баса Грек, Какак Хулу, баса Капонг, баса Балинг және т.б. Ол сондай-ақ Кедах Хулу диалектісі (Кедахта) және Перак Хулу диалектісі (Перакта) деп те аталады, бірақ бұл екі термин лингвистикалық емес, саяси және географиялық факторларға қатысты. Бұл Реман түрінде сөйлейтін аймақтарда көптеген диалектілер мен поддиалектілер бар.
Жазу жүйесі
Келантаниялық малай тілі латын әліпбиімен де, араб әліпбиіне негізделген жауи әліпбиімен де жазылады. Бұл, Малайзия мен Индонезиядағы малай тілдес халықтың көп бөлігі күнделікті қарым-қатынаста негізінен латын әрпін (малай тілінде руми деп аталады) қолданатынымен күрт қайшы келеді. Бүгінде патани малай тілі көбінесе жазба тіл емес, бірақ кейде бейресми жағдайларда қолданылады. Жазу қажет болғанда, жергілікті диалекттің орнына стандартты малай тілінің ескі түрі қолданылады. Патани малай тілінің тай әліпбиімен фонетикалық жазылуы енгізілген, бірақ мұсылман малайлары үшін жауи әліпбиінің әлеуметтік-діни маңызына байланысты үлкен жетістікке қол жеткізген жоқ.
Тарих
Оңтүстік Таиланд екі мәдени аймақтың әсеріне түсетін аймақ болып қала берді: негізінен буддалық, тай тілінде сөйлейтін сиам мемлекеттері және негізінен мұсылмандық, малай тілінде сөйлейтін сұлтандықтар. Бұл аймақ Еуропа, Үндістан, Арабия, Қытай, Сиам және Малай әлемінің басқа да аймақтарынан келген саудагерлердің кездесу орны – сауда орталығы болды. Алғашқыда индуизм мен буддизмнің ықпалымен дамыған Шривиджаяның қуатты мемлекеті кейін хаосқа ұшырады. 11 ғасырда араб және үнді саудагерлері арқылы Ислам діні келді және содан бері басым дін болып табылады, бұрынғы буддизм мен индуизмнің орнын басты. 14 ғасырға қарай, бұл аймақ Аюттаяға бағынышты болды, бірақ автономдылығын сақтап, 1902 жылға дейін қазіргі Таиланд мемлекетінің құрамына толыққанды қосылмады. Осы саяси тәуелсіздік және Малай әлемінің қалған бөлігінен оқшаулану малай тілі мен мәдениетін сақтауға мүмкіндік берді, бірақ сонымен қатар диалектінің өзгешеленіп дамуына әкелді.
Тарату
Келантан тілі Малайзияның Келантан штатында, сондай-ақ Теренгганудың Бесут және Сетиу аудандарында, Перентиан аралдарында қолданылады. Бұл тіл сонымен қатар Пахан штатының Липис ауданындағы Мерапох қалашығында да таралған, себебі бұл қала Келантан штатымен шектеседі. Кейда штатының Балинг, Сик және Паданг Терап аудандарындағы көптеген адамдар, сондай-ақ Перак штатының Хулу Перак ауданында Келантан-Патани тілінің Реман диалектілерінде сөйлейді, себебі ондағы малай халқының көпшілігі Келантаннан көшіп келгендер мен Патанидан келген босқындардың ұрпақтары (осы аймақтар бұрын Патанидің Реман патшалығының құрамында болған). Паттани малай тілі – Тайландтың Наратхиват, Яла және Паттани провинцияларының негізгі тілі, мұнда этникалық малайлар халықтың басым бөлігін құрайды. Бұл тіл Сатун провинциясында аз қолданылады, онда этникалық малайлар көпшілікті құраса да, көбінесе Оңтүстік тай тілінде сөйлейді және олардың малай диалектісі Кедах малай тіліне ұқсас. Сонымен қатар, бұл тіл солтүстікке қарай Хат-Яйға дейінгі шашыраңқы ауылдарда да қолданылады. Бұрынғыда малай тілі Кра мойынына дейін, яғни Таиландтың орталық және оңтүстік бөлігін бөлетін дәстүрлі шекараға дейін басты тіл болған, бұл этимологиялық тұрғыдан малай тіліндегі жер аттарының көп болуымен байланысты.
Фоналогия
Паттани малай тілінде 21 дауыссыз және 12 дауысты дыбыс бар. / және фонемалары тек кейбір алынған сөздерде немесе есімдерде ғана кездеседі.
Стандартты малай тілімен салыстыру
Келантан-Паттани малай тілі стандартты малай тілінен айтарлықтай өзгеше, сондықтан стандартты тілдің сөйлеушілері үшін көбінесе түсініксіз болады. Айырмашылықтарға сөздік құрамындағы кейбір ерекшеліктер және әртүрлі дыбыстық сәйкестіктер жатады. Оңтүстік тай тілі мен Паттанидегі Келантан-Паттани малай тілінің бір-біріне күшті әсері бар, олардың екеуінде де бір-бірінен алынған көптеген сөздер кездеседі. Тай тілінің ықпалы Келантан-Паттани малай тілінің Паттани диалектісі мен стандартты малай тілі арасындағы түсіністікті, Келантан-Паттани малай тілінің Келантан диалектісі мен стандартты малай тілі арасындағы түсіністікке қарағанда сәл қиындатады.
Жұптық
Келатан-Патани малай тілінде геминация түрлі мақсаттармен және түрлі формаларда кездеседі. Фонемалық деңгейде осы геминациялар ретінде жазылады, бірақ олар деп айтылады, сондықтан деп естіледі.
Стресс
Келантан-Патани малай тілінде стандартты малай тілінен едәуір өзгешеліктерге ие екпін ережелері бар.