Кіріспе

Патент құқығындағы түсінік. Патентталуға жарамды, заңмен белгіленген немесе патентке қабілетті объекті – белгілі бір юрисдикцияда патенттік қорғауға лайықты деп есептелетін өнертабыстың нысаны. Көптеген елдердің заңдары мен тәжірибесіндегі талаптар бойынша, кейбір өнертабыстарға патенттік қорғаудан бас тарту қажет. Жаңалық, ойлап табу деңгейі немесе айқын еместік, пайдалылық және өнеркәсіптік қолданылу сияқты елден елге өзгешеліктерге ие критерийлермен қатар, нақты нысанның патентталу мүмкіндігі – патент алудың маңызды шарттарының бірі болып табылады. Патентталуға болатын нысан мәселесі көбінесе биологиялық және бағдарламалық өнертабыстарда туындайды, ал технологияның басқа салаларында одан сирек кездеседі.

Заңнама

Патентке жататын және патенттелмейтін салалар мемлекеттік саясат ретінде ұлттық заңнамамен немесе халықаралық шарттармен анықталады.

Канада

Канадалық зияткерлік меншік кеңсесінің (CIPO) мәлімдемесіне сәйкес, патенттер идеяның физикалық нысанына немесе материалдық нәтиже беретін немесе сатуға болатын процеске ғана беріледі. Бұл теоремалар мен компьютерлік бағдарламаларды өздерінен-өздері алып тастайды. Дегенмен, бизнес-әдістер патентке алуға болады.

Еуропалық патент конвенциясы

Еуропалық патенттік конвенция (ЕПК) патенттік құқық мақсаттарында нені өнертабыс деп санауға қатысты нақты нұсқаулар бермейді. Алайда, ол өнертабыс ретінде қарастырылмайтын, демек патентке жата бермейтін заттардың толық емес тізімін ұсынады:

содан кейін ЕПК-нің 52(2)-бабын былай толықтырады:

(ЕПК-нің бұрынғы нұсқасында, өнеркәсіптік қолданылуы жоқ деп саналған тағы бірнеше нәрселер, атап айтқанда дәрігер немесе ветеринар қолданған медициналық әдістер алынып тасталған болатын. Бүгінде бұл әдістер тікелей ЕПК-нің 53-бабында, басқа да саяси шешімдермен бірге қарастырылмайды.)

Құқықтық даулар

Патентке жататын және жататын емес тақырыптар туралы мәселе соңғы жылдары көптеген даулы мәселелерге әкеп соқты, патенттеуді қолдайтындар мен оған қарсыластарды қарама-қарсы қойып, біріншілері патенттер инновацияны және қоғамдық пайданы арттырады деп санайды, ал екіншілері патенттеу тек жеке мүдделер үшін ізделіп жатыр және қоғамға зиян келтіруі мүмкін деген пікірде. Дау тудырған мәселелердің қатарында табиғи биологиялық материалдарға, генетикалық тізбектерге, шеміршек жасушаларына, «дәстүрлі білімге», компьютерлік бағдарламаларға және бизнес-әдістерге патент беру бар.