Махамаду Иссуфу – Нигердің 2011-2021 жылдар аралығындағы президенті. Саясаткер демократиялық үдерістерге үлкен үлес қосты, конституцияны сақтап, билікті бейбіт түрде тапсырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2011 жылдан 2021 жылға дейін Нигер президенті
President of Niger from 2011 to 2021
Махамаду Иссуфу (1 қаңтар 1952 жылы туған) – нигерлік саясаткер, 7 сәуір 2011 жылдан 2 сәуір 2021 жылға дейін Нигер президенті қызметін атқарған. Иссуфу 1993 жылдан 1994 жылға дейін Нигердің премьер-министрі, 1995 жылдан 1996 жылға дейін Ұлттық Ассамблеяның төрағасы, ал 1993 жылдан 2016 жылға дейін барлық президенттік сайлауда кандидат болды. Ол 1990 жылы құрылған Нигер демократия және социализм партиясын (PNDS Tarayya) 2011 жылы президент болып сайланғанға дейін басқарды. Мамаду Танджа президенттігінің кезеңінде (1999–2010) Иссуфу басты оппозициялық көшбасшысы болды. Екі президенттік мерзіммен шектелген конституцияны сақтап, биліктен кеткені елдегі алғашқы демократиялық билік ауысуына әкелді. Осының нәтижесінде 2021 жылдың наурыз айында ол жақсы басқару, демократиялық сайлау және мерзім шектерін сақтағаны үшін Ибрагим сыйлығымен марапатталды.
Mahamadou Issoufou (born 1 January 1952) is a Nigerien politician who served as the president of Niger from 7 April 2011 to 2 April 2021. Issoufou was the prime minister of Niger from 1993 to 1994, president of the National Assembly from 1995 to 1996, and a candidate in each presidential election from 1993 to 2016. He led the Nigerien Party for Democracy and Socialism (PNDS Tarayya), a social democratic party, from its foundation in 1990 until his election as president in 2011. During the presidency of Mamadou Tandja (1999–2010), Issoufou was the main opposition leader. Having left power by respecting the constitution that limited him to two presidential terms, thus leading to the first ever democratic transition of power in the country, in March 2021 he received the Ibrahim Prize for good governance, democratic election and respect of term limits.
Өмірбаян
Хауса ұлтынан шыққан Иссуфу 1952 жылғы 1 қаңтарда Тахуа департаментіндегі Дандажи қаласында дүниеге келген. Ол инженер мамандығы бойынша білім алған (Ingénieur Civil des Mines de St Etienne), 1980 жылдан 1985 жылға дейін Нигердің Тау-кендердің ұлттық директоры болып қызмет еткен, содан кейін Нигердің Тау-кен компаниясының (SOMAIR) бас хатшысы болды. Ол химик Айсата Иссуфу Махамадуға және екінші әйелі, дәрігер Лалла Малика Иссуфуға үйленген.
Issoufou, an ethnic Hausa, was born on 1 January 1952, in the town of Dandaji in Tahoua Department. An engineer by trade (Ingénieur Civil des Mines de St Etienne), he served as National Director of Mines from 1980 to 1985 before becoming Secretary General of the Mining Company of Niger (SOMAIR). He is married to Aïssata Issoufou Mahamadou, a chemist, and to second wife, Dr. Lalla Malika Issoufou, a physician.
1993 жылғы президенттік сайлау және премьер-министр қызметіне тағайындалу
1993 жылдың ақпан айында елде алғашқы көппартиялық заң шығару және президенттік сайлаулар өтті. Парламент сайлауында Иссуфудың партиясы – PNDS Ұлттық Ассамблеяда 13 орын жеңіп алды, ал Иссуфу өзі Тахуа сайлау округінде PNDS үміткері ретінде депутат болды. Содан кейін PNDS басқа оппозициялық партиялармен бірігіп, «Өзгерістер күштерінің альянсы» (AFC) коалициясын құрды. Бұл коалиция Ұлттық Ассамблеядағы жаңадан сайланған депутаттық орындардың көпшілігін иеленді. 1996 жылдың ақпан айында әскери режим оларды телеарнаға шығарып, төңкерістің себебі саяси жүйедегі кемшіліктер екенін және жүйеде өзгерістер қажеттігін ресми түрде жариялауға мәжбүр етті. 26 шілдеде ол тағы да үй қамауына алынды, сонымен қатар PNDS-тің тағы бір жетекші мүшесі Мохамед Базум да қамауға алынды; олар 12 тамызда судьяның бұйрығымен босатылды.
In February 1993, the country's first multiparty legislative and presidential elections were held. In the parliamentary election, Issoufou's party, the PNDS, won 13 seats in the National Assembly, and Issoufou himself won a seat as a PNDS candidate in Tahoua constituency. Together with other opposition parties, the PNDS then joined a coalition, the Alliance of the Forces of Change (AFC). This coalition held the majority of the newly elected seats in the National Assembly. They were all put on television by the military regime in February 1996 to endorse the official view that the coup was caused by flaws in the political system and that changes in the system were needed. On 26 July he was again placed under house arrest, along with another leading PNDS member, Mohamed Bazoum; they were freed on the order of a judge on 12 August.
Оппозиция басшысы: 1999-2010
1999 жылы сәуірде Майнассара тағы бір әскери төңкеріс кезінде қаза тапты, ал сол жылдың соңында жаңа сайлаулар өтті. Қазан айында өткен президент сайлауының бірінші турында Иссуфу 22,79% дауыс жинап, екінші орын алды. Кейіннен ол қараша айындағы сайлауда Мамаду Танджадан жеңіліп, Танджаның 59,89% дауысына қарсы 40,11% дауыс жинады. Екінші турда сәтсіздікке ұшыраған кандидаттар – Хамид Алгабид, Мумуни Адаму Джермакое және Али Джибо оны қолдады, ал Танджа Усманның қолдауын алды. Танджаның жеңісін көрсеткен алдын ала нәтижелер жарияланғаннан кейін, Иссуфу оларды қабылдап, Танджаны құттықтады. 1999 жылғы сайлаудың қайталануы секілді, Иссуфу 2004 жылғы президенттік сайлауда да қазіргі президент Танджадан кейін екінші орын алды, ол 24,60% дауыс жинады. Бірақ бұл Иссуфу үшін әсерлі нәтиже саналды, өйткені бірінші турдағы басқа кандидаттар екінші турда Танджаны қолдағанмен, ол дауыс үлесін едәуір арттырды. Кампаниясында сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрескен Иссуфу Танджаны мемлекеттік қаражатты өз кампаниясына жұмсады деп айыптады, сондай-ақ сайлауға қатысты басқа да бұзушылықтарды көрсетіп, сайлаудың 1999 жылғы сайлаудан гөрі ашық өтпегенін мәлімдеді. 2004 жылғы желтоқсандағы парламент сайлауында Иссуфу Тахуа сайлау округінде PNDS кандидаттығымен Ұлттық Ассамблеяға қайта сайланды.
Maïnassara was killed in another military coup in April 1999, and new elections were held in late in the year. In the first round of the presidential election, held in October, Issoufou placed second, winning 22.79% of the vote. He was later defeated by Mamadou Tandja in the November run off, capturing 40.11% of the vote compared to Tandja's 59.89%. He was backed in the second round by the unsuccessful first round candidates Hamid Algabid, Moumouni Adamou Djermakoye, and Ali Djibo, while Tandja received Ousmane's support. After the announcement of the provisional results showing Tandja's victory, Issoufou accepted them and congratulated Tandja. In a repeat of the 1999 election, Issoufou placed second behind incumbent Tandja in the 2004 presidential election, winning 24.60% of the vote. however, that was still considered an impressive result for Issoufou, as he had substantially increased his share of the vote even though the other first round candidates had backed Tandja in the second round. Issoufou, who targeted corruption in his campaign, accused Tandja of using state funds for his own campaign, along with other accusations of electoral misconduct, and said that the election was not as transparent as the 1999 election. In the December 2004 parliamentary election, Issoufou was re elected to the National Assembly as a PNDS candidate in Tahoua constituency.
2009 жылғы саяси дағдарыс
2009 жылы PNDS Танджаның жаңа конституцияны құру бойынша референдум өткізу әрекеттеріне қарсы күшпен шықты, бұл оған мерзімі шексіз қайта сайлануға мүмкіндік берер еді. 2009 жылдың 9 мамырында Ниамейде өткен оппозициялық митингте Исуфу Танджаны «мәңгі билікте қалу үшін жаңа конституция іздеуде» және «диктатура мен монархия» орнатуға тырысуда деп айыптады. Демократияны қорғау майданы (FDD) оппозициялық коалициясының басшысы ретінде ол 2009 жылдың 4 маусымында ресми тыйым салынғаннан кейін де 7 маусымда жоспарланған референдумға қарсы наразылық акциясы өтетінін мәлімдеді. Конституциялық даудың аясында Танджа 27 маусымда төтенше жағдай режимін енгізді. Танджаны «конституцияны бұзып, барлық саяси және моральдық заңдылығын жоғалтқан» мемлекеттік төңкеріс жасады деп айыптап, Исуфу қарулы күштерді оның бұйрықтарын орындамауға шақырды және халықаралық қауымдастықты араласуға үндеді. 30 маусымда Исуфу әскердің жарымәскери полициясымен үйінде ұсталды, ол сұраққа алынып, шамамен бір сағаттан кейін босатылды. FDD шақырған жалпыұлттық ереуіл 1 шілдеде өтті және баспасөз оны ішінара сәтті деп бағалады. Оппозицияның қызу қарсылығына және бойкот шақыруларына қарамастан, референдум 2009 жылдың 4 тамызында өтті және сәтті аяқталды. 8 тамызда, нәтижелер жарияланғаннан кейін сөйлеген Исуфу оппозиция «президент Танджа жасаған мемлекеттік төңкеріске қарсы тұрып, елімізде диктатура орнату ниетіне қарсы күреседі» деп уәде берді. 2009 жылдың 14 қыркүйегінде Исуфуға қаржыны жымқыру айыбы тағылып, кейін кепілдікпен босатылды. Ол бұл айыптың саяси себептермен қойылғанын мәлімдеді. Ол елден шығып кетті. 2009 жылдың 29 қазанында Нигер үкіметі Исуфу мен Хама Амадуды қамауға халықаралық ордер шығарды, ал Исуфу 30 қазан күні Нигериядан Ниамейге «сот органдарымен ынтымақтастық ету үшін» оралды. 2010 жылдың ақпан айында Танджа әскери төңкеріс салдарынан биліктен құлатылды, ал жаңа өтпелі хунта оппозициялық лидерлерге Нигерде саясатқа оралуға және 2011 жылғы сайлауға дайындалуға мүмкіндік берді. 2010 жылдың қараша айының басында өткен отырыста PNDS Исуфуны 2011 жылғы қаңтарда өтетін президенттік сайлауға партияның үміткері етіп тағайындады. Осы оқиғада Исуфу «уақыт келді, жағдайлар қалыпты» деп мәлімдеп, партия мүшелерін «осы жағдайды дауысқа айналдыруға» шақырды. Кейбір сарапшылар Исуфуды сайлаудағы ең күшті үміткер деп санайды.
In 2009, the PNDS strongly opposed Tandja's efforts to hold a referendum on the creation of a new constitution that would allow him to run for re election indefinitely. At an opposition rally in Niamey on 9 May 2009, Issoufou accused Tandja of seeking "a new constitution to stay in power forever" and the establishment of "a dictatorship and a monarchy". As leader of the Front for the Defence of Democracy (FDD) opposition coalition, he said on 4 June 2009 that a planned anti referendum protest would be held on 7 June despite an official ban. As part of the constitutional dispute, Tandja assumed emergency powers on 27 June. Accusing Tandja of undertaking a coup d'état, "violating the constitution and forfeit[ing] all political and moral legitimacy", Issoufou called on the armed forces to ignore his orders and urged the international community to intervene. Issoufou was detained at his home by the army's paramilitary police on 30 June; he was questioned and released after about an hour. A nationwide strike called by the FDD was held on 1 July and was deemed partially successful by the press. The referendum was held on 4 August 2009, despite the opposition's furious objections and calls for a boycott, and it was successful. Speaking on 8 August, shortly after the announcement of results, Issoufou vowed that the opposition would "resist and fight against this coup d'etat enacted by President Tandja and against his aim of installing a dictatorship in our country". On 14 September 2009, Issoufou was charged with misappropriation of funds and then released on bail. He said that he was actually charged for political reasons. He left the country. On 29 October 2009, international warrants for the arrest of Issoufou and Hama Amadou were issued by the Nigerien government, and Issoufou returned to Niamey from Nigeria late on 30 October in order "to cooperate with the judiciary". Tandja was ousted in a February 2010 military coup, and a new transitional junta enabled the opposition leaders to return to politics in Niger while preparing for elections in 2011. At a meeting in early November 2010, the PNDS designated Issoufou as the party's candidate for the January 2011 presidential election. Issoufou said on the occasion that "the moment has come, the conditions are right", and he called on party members to "turn these conditions into votes at the ballot box". Some observers considered Issoufou to be potentially the strongest candidate in the election.
Төрағалық (2011-2021)
2011 жылғы қаңтар-наурыз айларында өткен президент сайлауында Иссуфу екінші турда МНСД үміткері Сейни Умаруға қарсы жеңіске жетті және 2011 жылдың 7 сәуірінде демократияны қалпына келтіру жоғарғы кеңесінің төрағасы Салу Джибодан президенттік лауазымды қабылдады. Ол Бриги Рафиниді Премьер-министр етіп тағайындады. 2011 жылдың шілдесінде Иссуфуға жасалған қастандық жоспарының ашылғаны хабарланды. Нигер армиясынан майор, лейтенант және тағы үш әскери қызметкер ұсталды. 2015 жылдың 7 қарашасында PNDS Иссуфуды 2016 жылғы президенттік сайлауға кандидат ретінде ұсынды. 2016 жылдың ақпан айында Иссуфу сайлаудың бірінші турында дауыстардың 48%-ын жинады. Бірде-бір үміткер көпшілік дауысқа ие болмағандықтан, екінші тур қажет болды. Оппозициялық партиялар коалициясы Иссуфуның авторитарлыққа бейімділігі күшейіп бара жатқанын айтып, екінші турды бойкоттады. Ол 92,5% дауыспен жеңіске жетті. "The Economist" журналы оны "Батыстың берік одақтасы" деп сипаттады. 2020 жылы ол 2020-2021 жылдарғы Нигердегі жалпы сайлауда үшінші мерзімге түспейтінін мәлімдеді. 2021 жылдың 31 наурызында, Иссуфудың өкілеттігі аяқталуға екі күн қалғанда, оның үкіметі оның орнын басатын Мохамед Базумның іс-шараларына кедергі келтіру мақсатымен әрекет еткен диссиденттік әскери шенеуніктер ұйымдастырған төңкеріс әрекетін тоқтатты.
Issoufou won the January–March 2011 presidential election in a second round of voting against MNSD candidate Seyni Oumarou and was inaugurated as president on 7 April 2011, succeeding Salou Djibo, the Chairman of the Supreme Council for the Restoration of Democracy. He named Brigi Rafini as Prime Minister. In July 2011, a planned assassination of Issoufou was allegedly uncovered. A major, lieutenant, and three other soldiers in Niger's military were arrested. On 7 November 2015, the PNDS designated Issoufou as its candidate for the 2016 presidential election. In February 2016 Issoufou won 48% of the votes in the first round of the elections. As no candidate obtained a majority a second round was needed. A coalition of opposition parties boycotted the second round, saying that Issoufou had become increasingly authoritarian. Issoufou subsequently won with 92.5% of the votes. He has been described by The Economist as "a staunch ally of the West". In 2020 he announced that he would not run for a third term in the 2020–21 Nigerien general election. On 31 March 2021, two days before Issoufou's term was to expire, his government thwarted a coup attempt by dissident military officers believed to have been plotting to prevent the inauguration of his successor, Mohamed Bazoum.
Төрайымнан кейінгі кезең
Базумның шілде айында Нигерде болған 2023 жылғы төңкеріс кезінде қызметтен алынып, тұтқындалғаннан кейін, Исуфу оны босату үшін келіссөздерге қатысқан деген хабар бар. Кейіннен ол тамыздағы 2023 жылғы Нигер дағдарысы барысында Базумды босату және оны қайтадан қызметіне орналастыру қажеттігін атап көрсетті. Оның ұлы, Базумның мұнай министрі Махаман Сани Махамаду, төңкерістен кейін құрылған әскери хунта тарапынан тұтқындалған бірнеше шенеуніктердің қатарында болды.
Following Bazoum's removal and detention during the 2023 Nigerien coup d'état in July, Issoufou was reportedly involved in negotiations for his release. He later reiterated his call for Bazoum's release and restoration to office during the subsequent 2023 Nigerien crisis in August. His son, Bazoum's oil minister Mahamane Sani Mahamadou was among several officials arrested by the military junta formed after the coup.