Кіріспе

Өсиет шарты – бұл болашақ мұрагерлік үшін ағымдағы орындауды айырбастауды қарастыратын келісім-шартты сипаттайтын, өсиеттер заңында қолданылатын термин. Мұндай келісімде бір тарап (міндеттенуші) екінші тараптың (өсиет беруші, себебі олар өсиет жасауы керек) өсиетінде міндеттенушіге нақты мұра қалдыруға уәде беруі үшін белгілі бір орындауды қамтамасыз етеді. Көптеген заң жүйелері мұндай келісімшарттарды жарамды деп мойындайды, бірақ кейбіреулері оларды қоғамдық тәртіпке қайшы деп санайды. Кейбір заң жүйелері мұндай мақсатта ауызша келісімшартты мойындамайды, керісінше келісімшарттың жазбаша түрде жасалуын және екі тараптың қол қоюын талап етеді. Кейбір заң жүйелері өсиеттер туралы заңның толық сақталуын талап етеді, яғни жазбаша түрде жасалып, екі куәгердің қатысуымен қол қойылған болуы керек. Мұндай келісімшарттар танылған жағдайда, жалпы ереже бойынша, егер өсиет беруші кейіннен уәде етілген мұраны қайтарып алса немесе өзгертетін болса, міндеттенуші келісімшартты міндетті түрде орындауға құқылы емес, тек келісімшартты бұзғаны үшін өсиет берушінің мүлкін талап ете алады. Бұл өсиет берушінің өз мүлкін қалағанынша тарататын еркіндігін қорғайды. Мысалы, Джой Рахильге көрсеткен қызметтері үшін үйін Рахильге мұра етіп қалдыруға келіссе, егер Джой кейіннен өсиетін қайтарып алса, Рахиль Джойдің мүлкін үйді өзіне беруге мәжбүрлей алмайды, бірақ үйдің құнына тең соманы талап ете алады. Әдетте, өсиет келісімдері өлген кезде мүлкін бөліп алуға ниеттенген әртүрлі мұрагерлері бар адамдар арасында жасалады, бірақ олар екінші тарап қайтыс болғанға дейін осы активтерді пайдалануға мүмкіндік беруді қалайды. Бұрынғы некеден балалары бар ерлі-зайыптылардың жағдайы осыған жақсы мысал. Ер адам өзінің жеке мүлкін бұрынғы некеден туған балаларына тікелей қалдырудың орнына, қайтыс болған кезде әйеліне қалдыра алады, ал ол қайтыс болған кезде оның жеке мүлкін өзінің жеке мүлкімен біріктіріп, біріктірілген мүлікті олардың барлық балалары арасында бөлісуге келісе алады. Егер ол бірінші болып қайтыс болса, жағдай да осылай болады. Өсиет келісім-шарты тек бірінші тараптың қайтыс болуымен ғана күшін жояды. Мұндай құралды қолданар алдында, өсиет келісімшарттарына қатысты мемлекеттік заңдардың айырмашылықтарын ескере отырып, мұрагерлік жоспарлау жөніндегі заңгермен кеңесу қажет. Өсиеттердегі заң көптеген тараптардың қатысуынсыз, әсіресе отбасы мүшелері шектеулі жағдайларда қиындықтар тудырады. Бұл, негізінен, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін орын алды, онда көптеген өсиеттерде алушылар болмады, сондықтан мүлік мемлекетке өтті. Өсиеттер көбінесе сенім қорлармен шатастырылады, бірақ өсиеттер тек өлім кезінде ғана қолданылады, ал сенім қорларға қорды құрушы әлі тірі кезде қол жеткізуге болады.