Мәскеулік Филипп қасиеттісі және Иван Қорқыныштымен қарым-қатынасы

Кіріспе

II Филипп (Мәскеу) (11 ақпан 1507 – 23 желтоқсан 1569) – 1566 жылдан 1568 жылға дейін Мәскеу және барлық Ресей митрополиті болған. Константинопольдің Экуменикалық Патриархының бекітуінсіз тағайындалған он үшінші Мәскеу митрополиті еді, бұл бұрынғы қалыпты жағдай еді. Ол Иван Қорқыныштыға ашық қарсы тұрған митрополиттердің санатында болды. Көптеген адамдар патшаның оны осы себепті өлтіргенін айтады. Ол Шығыс православие шіркеуінде қасиетті және шейіт ретінде құрметтеледі.

Өмір

Федор Стефанович Колычов Мәскеудің ең асыл бояр отбасыларының бірінде, Галич қаласында (қазіргі Кострома облысы) дүниеге келді. Дегенмен, кейбір деректерге сәйкес, ол Мәскеуде туған. Ұлы князь Василий III жас Федорды патша сарайына қабылдады. Федор бала кезінен Ресейдің Иван IV («Қорқынышты Иван») патшасымен дос болған. Басқа мәліметтер бойынша, ол Старица князі Андрейдің Елена Глинскаяға қарсы қастандығына қатысқан және жоспарлары ашылғанда, ол Ақ теңіздегі Соловецкий монастырына қашып кеткен. Тағы бір деректе оның монах болу туралы шешімі 1537 жылдың 5 маусымында, жексенбі күні, шіркеуде құдайлық литургия кезінде, Исаның: «Ешбір адам екі биге қызмет ете алмайды» (Матфей 6:24) деген сөздерін естігенде қабылданғаны айтылады. Бұл мәліметке сәйкес, ол шаруа киімімен Мәскеуден жасырын шығып, Онега көлінің жанындағы Хизна ауылында біраз уақыт жасырынды. Содан кейін ол 30 жасында Соловкидегі монастырға кірді, бір жарым жылдан соң «Филипп» діни есімін алып, монахтық ант берді. Монастырда ол темір зауытында және нан пісіруші болып жұмыс істеді. Он бір жылдан кейін Филипп монастырьдың игумені (әбатасы) болып тағайындалды. Оның басшылығымен екі собор, кірпіш зауыты, көптеген су диірмендері мен қоймалар, сондай-ақ 72 көлді байланыстыратын каналдар желісі салынды. Филипп басқа монахтармен бірге барлық еңбекке қатысқан деседі. Нәтижесінде монастырь рухани жаңаруды бастан кешірді. Ол сонымен қатар қауым үшін жаңа монахтық ереже (Типикон) қабылдады. Соловкидегі Филипптің көптеген жобалары бүгінге дейін сақталған. Царь оның тынымсыз еңбегі туралы естіп, Мәскеудің бос митрополиттік орнына шақырды. Филипп Иванның Опричнинаны жою шартымен келісті. 1566 жылдың 25 шілдесінде Филипп епископ болып тағайындалды және Мәскеу және барлық Ресей митрополиті болып орнатылды. Бірақ екі жылдан кейін Иван Қорқынышты Опричнинаның қолдауымен кісі өлтіруді жалғастырды. Ұлы ораза кезінде, Крестке құлшылық ету күні, 1568 жылдың 2 наурызында, патша соборға құдайлық литургияға келгенде, Филипп оны баталаудан бас тартып, ағымдағы қырғынды айыптап, ашық сөгіс жасады. Новгородты қырғынға салу одан кейін болды, содан соң Филипптің айыпталуы орын алды. Иван ақырында Филиппті сиқыршылық және әдепсіздікке қатысты негізсіз айыптаулармен биліктен шеттетуге мәжбүр болды. Филипп Успенский соборындағы литургия кезінде тұтқындалып, Теофания (Богоявленский) монастырының қараңғы камерасына қамалды, тізбектермен байланды, мойнына ауыр жаға кигізілді және бірнеше күн бойы тамақтан ажыратылды. Содан кейін ол Тверьдегі Әкелер монастырына (Отрох монастырына) ауыстырылды. 1568 жылдың қарашасында патша Киелі Синодты шақырып, Филиппті биліктен қуғызды. Бір жылдан соң, 1569 жылдың 23 желтоқсанында, оны патшаның қолшоқпары Малюта Скуратов Рождестводан екі күн бұрын Отрохта тұншықтырып өлтірді. Өліміне жақындап қалғанын сезгендей, Филипп үш күн бұрын қасиетті тағамды қабылдауға рұқсат сұраған.

He was born Feodor Stefanovich Kolychov into one of the noblest boyar families of Muscovy, in the city of Galich (in present day Kostroma Oblast). However, according to some sources, he was born in Moscow. Grand Prince Vasili III took young Theodore into the royal court. It is said that since childhood Theodore was on friendly terms with Ivan IV of Russia ("Ivan the Terrible"). According to other accounts, he was involved in the conspiracy of Prince Andrey of Staritsa against Elena Glinskaya and, when their plans were discovered, he escaped to Solovetsky Monastery on the White Sea. Yet another account says that his decision to become a monk occurred on Sunday 5 June 1537, while he was standing in church for the Divine Liturgy, on hearing the words of Jesus: "No man can serve two masters" (Matthew 6:24 (KJV)). According to this account, he secretly left Moscow dressed as a muzhik (peasant), and for a while he hid himself away from the world in the village of Khizna, near Lake Onega, earning his livelihood as a shepherd, later joining the monastery at Solovetsk. At any rate, he entered the monastery at Solovki at the age of 30, and a year and a half later he was tonsured (took monastic vows), receiving the religious name of Philip. In the monastery he worked at the iron forge and as a baker. Eleven years later, Philip was made hegumen (abbot) of the monastery. During his term in office, they constructed two cathedrals, a brick yard, many water mills and storehouses, and a network of canals connecting 72 lakes. It is said that Philip took part in all these toils together with other monks. As a result, the monastery experienced a spiritual revival. He also adopted a new monastic Rule (Typicon) for the community. Most of Philip's projects in Solovki survive to this day. The tsar heard about the indefatigable monk and asked him to fill the vacant metropolitan see of Moscow. Philip agreed on condition that Ivan would abolish Oprichnina. On 25 July 1566 Philip was consecrated a bishop and enthroned as Metropolitan of Moscow and all Russia. After only two years, however, Ivan the Terrible persisted with committing murders under the aegis of Oprichnina. During Great Lent, on the Sunday of the Veneration of the Cross, 2 March 1568, when the Tsar came to the cathedral for Divine Liturgy, Philip refused to bless him and publicly rebuked him for the ongoing massacre. The Massacre of Novgorod ensued, and Philip's condemnation followed. Ivan eventually deposed Philip from office by raising incredible charges of sorcery and dissolute living. Philip was arrested during Liturgy at the Cathedral of Dormition and imprisoned in a dingy cell of the Theophany (Bogoiavlenskii) Monastery, fettered with chains, with a heavy collar around his neck, and was deprived of food for a few days in succession. Then he was transferred and immured at the Monastery of the Fathers (Otroch Monastery) at Tver. In November 1568, the tsar summoned the Holy Synod, which had Philip deposed. A year later, on 23 December 1569, he was strangled by the Tsar's minion, Malyuta Skuratov at Otroch, two days before Christmas. As if aware of his approaching death, Philip had asked to receive Holy Communion three days earlier.

Қасиетті ретінде еске алу

Оның шейіт болғаннан кейін Соловки монастырының монахтары әулие Филипптің денесін өз монастырына көшіруге рұқсат сұрады. Олар қабірді ашқанда, иерархтың денесі шірімегенін анықтады және түрлі емделу туралы хабарлар тарала бастады. Оның қабірден Тверьден Соловки монастырына көшірілуі 1590 жылы болды. 1652 жылы патриарх Никон патша Алексейді Филипптің қабірлерін Мәскеуге әкелуге көндірді, сол жылдың өзінде ол қасиетті деп жарияланды (дәулетке ие болды). Оның есімі жылына үш рет тойланады: Оның негізгі мерекесі 9 қаңтарда (дәстүрлі Юлиан күнтізбесін қолданатын шіркеулер үшін 9 қаңтар қазіргі Григориан күнтізбесінің 22 қаңтарына сәйкес келеді). Оның қабірлерін көшіру мерекесі 3 шілдеде (16 шілде) тойланады. 5 қазанда (18 қазан) ол Мәскеу иерархтарының бірі ретінде еске алынады. 1596 жылы патриарх Иов "Бүкіл Ресейдің митрополиттері және ғажайыптар жасаушылары" ретінде қасиетті Петр, Алексей және Ионаны құрметтеу үшін арнайы күн (Синаксис) белгіледі. 1875 жылы Мәскеу митрополиті Иннокентий әулие Филиппті де олардың қатарына қосуды ұсынды.