Кіріспе

Англия мен Уэльстегі төменгі сот

Англия мен Уэльсте магистраттық сот – бұл жеңіл қылмыстарға және кейбір екі жақты қаралатын мәселелерге қатысты істерді қарайтын төменгі сот. Сондай-ақ, мұнда отбасылық даулар сияқты кейбір азаматтық құқық мәселелері де шешіледі. 2010 жылы Англия мен Уэльсте 320 магистраттық сот болды; 2020 жылға қарай, он жыл өткен соң, олардың 164-і жабылды. Магистраттық соттардың құзыреті мен оларды реттейтін ережелер 1980 жылғы Магистраттық соттар туралы заңда белгіленген. Барлық қылмыстық іс магистраттық соттан басталады. Жеңіл қылмыстар – бұл аз ауырлықтағы қылмыстар (мысалы, қоғамдық тәртіп бұзушылықтары және жүргізу құқығына қатысты көптеген мәселелер), олар 12 айға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе шексіз сомада айыппұл салу арқылы жазаланады. Ал, аса ауыр қылмыстар (мысалы, зорлау, кісі өлтіру) болса, алдын ала отырыста іс бойынша жауап беруге негіз бар деп табылса, Король сотына жіберіледі, ол жазалау шараларын қолдану құзыретіне ие. Екі жақты қаралатын қылмыстар – бұл магистраттық сотта немесе Король сотында қаралатын мәселелер. Айыпталушылар өздерінің ісін Король сотында қарауды талап етуге құқылы, бірақ судьялар олардың жазалау өкілеттігі жеткіліксіз деп санайтын жағдайда, кез келген уақытта істі Король сотына жіберуге құқылы. Айыпталушылар өздерін қорғау үшін адвокатты немесе заңгерді жалдай алады, көбінесе бұл шығындар заң көмегі арқылы өтеледі. Басқа да ортақ құқық жүйелерінде судьялар бар.

Құзыреті мен жазалау өкілеттігі

Қылмыстық істер бойынша Англия мен Уэльстегі магистрат соттары (бұрынғысы Лондон қаласында полиция соты, ал басқа жерлерде шағын сот сессиялары деп белгілі болған) ең жеңіл құқық бұзушылықтарды жылдам қарау үшін құрылған. Барлық қылмыстық істер магистрат сотынан басталады және олардың 95 пайызы сонда аяқталады – тек ең ауыр құқық бұзушылықтар Корольдік сотқа жіберіледі. Ең жеңіл қылмыстар – қарапайым құқық бұзушылықтар. Оларға көлік құралдарын басқару ережелерін бұзу, вандализм, аз құнмен келтірілген материалдық зиян, жеңіл зорлық-зомбылық және мас күйде тәртіпсіздік жасау жатады. Осындай «аз ауыр» қылмыстар магистрат сотында қаралады, онда айыпталушы сотталады және кінәлі деп табылған жағдайда, әділет төрешілері немесе аудандық судья (магистрат соты) жаза тағайындайды. Формалды айыптама қажет емес. Магистрат сотының жазалау өкілеттігі 12 айға дейін бас бостандығынан айыру және/немесе шексіз мөлшерде айыппұл салу болып табылады. Көлік құралдарын басқару ережелерін бұзудың кейбір түрлері үшін айып ұпайлары қосылып, немесе белгілі бір мерзімге жүргізу құқығынан айырылады. Магистрат соттары төрт түрлі жаза тағайындауға құқылы: шартты немесе толық босату; қаржылық санкция; 12 түрлі шарттың кемінде біреуін қамтитын қоғамдық жұмыс (бақылау, ақысыз еңбек, коменданттық сағат, тұрмыстық зорлық-зомбылық немесе жыныстық қылмыс, есірткі және алкогольге тәуелділікті емдеу сияқты мәселелер бойынша емдеу бағдарламалары); немесе қамау (тезірек немесе шартты түрде). Көптеген жазалар бас бостандығынан айырумен байланысты емес. Егер магистрат сот жазалау өкілеттігі жеткіліксіз деп санаса, олар істі Корольдік сотқа жіберуі мүмкін, ол қатаң жаза тағайындауға құқылы. Көбінесе мақсат – қылмыс құрбандарына өтемақы төлеу және қылмыскерлерді түзету. Бұл баламалы жазалар қоғамдық жұмыс деп аталады. Қоғамдық жұмысқа әдетте 40-тан 300 сағатқа дейін ақысыз қоғамдық қызмет көрсету кіреді. Бұл көбінесе қылмыскерге көмектесу және оны жұмылдыру үшін, сондай-ақ есірткіге тәуелділікті жеңу, психикалық денсаулық мәселелерімен күресу, жұмысқа қажетті дағдылар мен біліктіліктерді алу сияқты бағдарламалармен толықтырылады. Сонымен қатар, судья (немесе әділет төрешісі) коменданттық сағат, тыйым салу бұйрықтары (мысалы, құрбанға жақындамау) және басқа да көптеген ережелерді қамтитын бұйрықтар шығара алады. Қоғамдық жұмысты өтеу кезінде, шартты жаза сияқты, қылмыскерлер әдетте пробация қызметкерінің бақылауында болады. Құқық бұзушылықтарды магистрат соты немесе Корольдік сот қарауы мүмкін. Іс қаралу орнын анықтау үшін алдын ала тыңдау өтеді, онда айыптау және қорғау тараптары істің негізгі мән-жайларын баяндайды. Басшылық принцип – айыптау тарапы ұсынған ең ауыр жағдайда, сот магистрат сотының жазалау өкілеттігі жеткілікті деп санай ма? Егер солай болса, іс қабылданады және магистрат сотында келесі тыңдау күні тағайындалады. Әйтпесе, іс Корольдік сотқа жіберіледі, сияқты қылмыстық істерде. Тек ауыр қылмыстар Корольдік сотта қаралады. Алайда, сотталушы кепілдікпен босатылсын ба, әлде қамауға алынсын ба, соны әділет төрешілері шешеді. Англия мен Уэльстегі заң бойынша, егер сот айыпталушының қашып кетуі, кепілдік мерзімі ішінде қайталап қылмыс жасауы немесе куәларға немесе іске араласу қаупі бар деп есептемесе, шартсыз кепілдік автоматты түрде беріледі. Жастар соты қылмыстық жауапкершілікке жеткен (10 жасқа) бірақ әлі ересек болып саналмаған (18 жасқа толмаған) жасөспірімдер жасаған қылмыстарды қарастырады. Мұндай істерді арнайы дайындалған әділет төрешілері жастар сотында қарастырады. Олар екі жылға дейінгі мерзімге жастарды ұстауға алуға құқылы, бұл «ұстау және оқыту ордері» (DTO) деп аталады. Кейбір азаматтық істерді, соның ішінде жер салығын төлемеуді әділет төрешілері қарастырады. Отбасылық істер арнайы дайындалған әділет төрешілері алдында, магистрат сотының құрамындағы отбасылық істер сотында қаралуы мүмкін. Әділет төрешілеріне зиялылық, ақыл-парасат, адалдық және әділ әрекет ету қабілеті қажет. Олар жергілікті кеңесші комитеттермен таңдалады және сот лауазымын атқаратын адамнан талап етілетін алты негізгі қасиетті көрсете алатын болса ғана Лорд-канцлерге тағайындауға ұсынылады: а) жақсы мінез-құлық, б) міндеттеме және сенімділік, в) әлеуметтік сана, г) дұрыс шешім қабылдау, д) түсіну және қарым-қатынас, е) жетілгендік және салмақты мінез. Мүшелік аймақ бойынша кеңінен таралған және өмірдің барлық салаларынан алынған. Полиция қызметкерлері, жол бақылаушылары, сондай-ақ олардың жақын туыстары тағайындалмайды, сонымен қатар кейбір қылмыстар жасағандар, соның ішінде жақында жасалған жеңіл қылмыстар жасағандар да тағайындалмайды. Барлық жаңа әділет төрешілері қызметке кіріспес бұрын жан-жақты оқудан өтеді. Жаңа тағайындалғандарға көмектесу үшін тәлімгерлік бағдарлама бар. Тәлімгерлер – кем дегенде үш жыл тәжірибесі бар әділет төрешілері. Сот колледжі ұсынатын оқу курсы олардың лауазымына қажетті заң және процедураны қамтиды. Олар сот қызметінің барлық кезеңінде оқуды жалғастырады және олардың лауазымындағы құзыреттілігін тексеру үшін әр төрт жыл сайын, ал төраға әділет төрешілері үшін әр екі жыл сайын бағалаудан өтеді. Жастар сотында отыруды немесе отбасылық мәселелермен айналысатын әділет төрешілеріне қосымша оқу курстары беріледі. Жаңа әділет төрешілері алғашқы он сегіз айда тәлімгерлермен кем дегенде алты рет бірге отырады. Басқа әділет төрешілері «қанаттылар» деп аталады.

Аудандық судья

Аудандық судьялар (магистратура соттары), бұрын стипендиялық судьялар деп аталған, Әділет министрлігіне жұмыс істейтін ақылы судьялар. Олар жеке отырысқа шығып, толық құрамындағы судьялар алқасымен бірдей өкілеттікке ие. Аудандық судьялар көбінесе күрделі құқықтық мәселелер мен заңға қатысты шешім қажет болатын істерді қарап шығады. Осы лауазымға үміткерлердің заң саласында кемінде бес жыл тәжірибесі болуы тиіс. Олар округтік сот судьяларынан өзгеше. Аудандық судьялар (MC) сотта "Аудандық судья" немесе "DJ" деп аталады, оларға құрметпен "Мырза" немесе "Ханым" деп сөз сөйлейді және хаттарда, мысалы, "Аудандық судья (Магистратура соттары) Тэфф" деп көрсетіледі.

Заң кеңесшісі

Сотта судьяларға білікті адвокат немесе прокурор сотты заң бойынша дұрыс бағыттауды қамтамасыз ететін заң кеңесшісі көмектеседі. Олар сот отырысының тиімді жүргізілуін қадағалап, іс процесінің толық және нақты тіркемесін жүргізеді.

Прокурор

Корольдік прокуратура қызметі (CPS) – полиция тергеуді аяқтағаннан кейін істерді (әдетте король немесе патша атынан) қудалауға жауапты орган. Англияның қылмыстық іс жүргізуінде салыстырмалы түрде жаңа құрылым ретінде, CPS 1985 жылғы Қылмыстарды қудалау туралы заңмен құрылды. 1986 жылы құрылғаннан бері ол Англия мен Уэльсте қылмыстық сотқа іс салуға беделді негізгі, бірақ жалғыз емес орган болып табылады. Аз ғана істер басқа құқық қорғау органдары, мысалы, ағылшын және уэльстік жергілікті билік органдары, Еңбек және зейнетақы департаменті немесе Денсаулық және қауіпсіздік басқармасы, сондай-ақ жеке прокурорлар, мысалы, RSPCA немесе BBC теледидар лицензиялау органы ретінде қудаланады. Жеке тұлғалар да жеке айыптау салуға құқылы – мұндай жағдай көбінесе жеке тұлға қарапайым шабуылдың құрбаны болғанда және билік қудалаудан бас тартқанда туындайды. Жеке прокурорлар өзінен өзі қорғана алады немесе адвокатты немесе баристерді өкілдік ету үшін тарта алады. CPS 1985 жылғы Қылмыстарды қудалау туралы заңның 6(2) тармағына сәйкес, жеке айыптауды тоқтату немесе жалғастыру үшін өз мойнына алу құқығын сақтайды. Алайда, CPS бұл құқықты тек сот ісі Корольдік прокурорлар кодексінің талаптарына сай келмесе немесе қудалауды CPS жалғастыруы керек деп санаса ғана қолданады.

Қорғаныс

Айыпталушылар өздерін-өздері қорғауға құқылы, және көбінесе жол қозғалысы ережелерін бұзу сияқты ұсақ-күшік істерде осылай істейді. Дегенмен, айыпталушыны адвокат немесе прокурор өкілдік ете алады. Көптеген судьялардың кеңсесінде өз адвокаты жоқ айыпталушыға кеңес беру үшін және мүмкіндігі болса, оның мүддесін қорғау үшін кезекші адвокат болады.

Іс жүргізу

Магистрат соттарындағы сот отырыстары ауызша және көпшілікке ашық болады – құрбандарды қорғау (мысалы, зорлау істері) және жасөсперімдер сотында ерекшеліктер бар.

Кепіл, қамауға алу, шақыру

Сотталушылар алғаш рет судья алдына келгенде, олар үш жағдайдың бірінде болады. Олар қылмыс жасады деген айыппен кепілдікпен келіп, жазалау шарасымен сотқа қатысуға міндетті болуы мүмкін; сотқа келуді талап ететін шақыру немесе тікелей өтініш бойынша келеді, бірақ алғашқыда қатыспау үшін ешқандай жаза қарастырылмайды; немесе полиция кепілдік беруден бас тартқан жағдайда қамауда болады. Кепілдікпен келген сотталушылар ең алдымен сотқа өзіндік бағынуы керек. Қай жағдай болса да, бірінші талап – сотталушылардың өзін сотқа таныстыруы. Сот адамның кім екеніне көз жеткізгеннен кейін, айыптауды қарастыруға тиіс.

Қысқаша іс жүргізу

Егер айыптама жеңіл қылмыс болса, сот әдетте жауап беруді күтеді. Егер жауап "күнәсіз" болса, сот куәгерлердің саны мен қолжетімділігін ескере отырып, сот отырысының күнін белгілейді. Кінәлі деп танылған жағдайда, сот істің мән-жайларын прокуратурадан, ал қорғау тарапынан жағдайды жеңілдету туралы мәлімдемелерді тыңдайды, содан кейін жазаны қарастырады. Ең жеңіл қылмыстар үшін тиісті жаза айыппұл немесе босату болса, бұл әдетте кінәлі деп мойындағаннан кейін дереу орындалады. Дегенмен, егер қылмыс ауыррақ болса және қоғамдық жұмысқа немесе бас бостандығынан айыруға себеп болуы мүмкін болса, іс әдетте сотталушымен сұхбаттасу және жаза тағайындау алдындағы есеп дайындау үшін пробация қызметіне жіберіледі, онда ең орынды жаза туралы ұсыным беріледі. Сотталушы жаза алу үшін сотқа келгенде, сот төрелігі жазаны белгілемес бұрын есепті және сотталушының жеңілдету туралы өтініштерін қарастырады. Сотқа келген әрбір жағдайда, кепілдік мәселесі қаралуы керек. Сотталушы кепілдікпен босатылуы мүмкін, бұл соттың сотталушының болашақта қатысуын міндеттейтін бұйрығы болып табылады, және қажет деп табылса, оған шарттар қосылуы мүмкін, олар сотталушының болашақта қатысуын қамтамасыз етуге, қосымша қылмыстар жасаудың алдын алуға немесе әділетке кедергі келтірмеуге бағытталған. Егер сот осы мақсаттарға жетуге мүмкіндік беретін шарттар жоқ деп шешсе, сотталушы келесі сот отырысына дейін қамауға алынуы мүмкін.

Екі жақты құқық бұзушылықтар

Егер қылмыс Король сотында қаралатын болса, судьялар Король сотына жіберуге жауапты (бұрын үлкен қазылар алқасымен шешілетін мәселе), ол сотқа ұсынылған мәлімдемелер мен заттай дәлелдер негізінде іс бойынша жауап бар ма екенін қарастыруды талап етеді. Егер қылмыс екі жақты қарауға жатса, "үлестіру" рәсімі жүргізіледі. Осы рәсімде күдікті айыптауға қатысты қандай жауап беретінін көрсетуі керек. Егер күдікті "күнәлі емеспін" десе немесе жауап беруден бас тартса, сот прокуратурадан іс фактілерінің қысқаша баяндамасын және күдіктінің немесе оның өкілінің пікірлерін тыңдайды, содан кейін іс жеңілдетілген тәртіппен қарауға жарай ма, жарамай ма, деп шешім қабылдайды. Сот, судьялардың жазалау өкілеттігі осы іспен айналысуға жеткіліксіз деп шешсе, істі қарау құзыретінен бас тартады.

Қылмыстық іс қозғау және айыптау

Америка Құрама Штаттарында әлі де сақталған үлкен қазылар алқасы жүйесі Англия мен Уэльсте таратылған. Оның орнына, қазір судьялар үлкен қазылар алқасының қылмыстық істер бойынша айыптауды ұсыну және оларды сотқа жіберу сияқты функцияларын атқарады. Тек айыптама бойынша қаралатын қылмыстар бойынша шағым қабылданбайды және іс дереу Корольдік сотқа жіберіледі. Екі жақты қылмыстарды қарағанда, күдікті өтініш білдіргеннен кейін, судьялар алқасының міндеті – істі жеңілдетілген тәртіппен қарауға болатынын немесе қарау құзыретінен бас тартып, Корольдік сотқа жіберу керектігін шешу болып табылады – бұл шешімді бөлу деп аталады. Сот өзінің жазалау өкілеттіктерін, сондай-ақ істі жеңілдетілген тәртіппен қарауға қолайсыз ететін кез келген құқықтық, процедуралық және фактілік қиындықтарды ескеруі керек. Егер сот істі жеңілдетілген тәртіппен қарауға жарамды деп тапса, күдіктіге сотқа келісе ме, әлде Корольдік сотта қарауды таңдай ма деп сұралады. Егер сот істі жеңілдетілген тәртіппен қарауға жарамсыз деп тапса, ол істі дереу Корольдік сотқа жібереді.

Сол сотпен қайта қарау

Егер айыпталушы шешімді дұрыс емес деп есептесе, ол соттан үкімді немесе айыпталуды қайта қарауды сұрай алады. Мұның себебі айыпталушы заңда маңызды қателік болды деп ойлауы немесе сот дұрыс процедураны сақтамауы мүмкін. Егер айыпталушы шешім қабылданғанға дейін өзінің ісі туралы хабардар болмаса, ол әділеттер алдында заңды мәлімдеме жасауға құқылы. Егер қабылданса, әділеттер сот процесін қайта бастауға және алғашқы үкімді күштен шығаруға келісе алады. Егер айыпталушы әділеттердің шешімімен келіспесе, ол Жоғарғы сотқа шағымдануы керек.

Корольдік сотқа шағымдану

Корольдік сотқа шағымдану рәсімі Қылмыстық іс жүргізу ережелерінің (CrimPR) 34-тарауымен реттеледі. Сотталушы кінә тағуға немесе жазаға қарсы Корольдік сотқа шағымдануға құқылы. Егер шағым кінә тағуға қатысты болса, онда сот отырысы de novo принципі бойынша өтеді, яғни бастапқы сотталудың толық қайта қаралуы болады. Корольдік сот алқасы әдетте судьядан (Жоғарғы сот судьясы, округтік судья, судья-тіркеуші немесе білікті судьялық адвокат) және кемінде екі бейбіт судьядан (магистраттардан) тұрады, олардың ешқайсысы бұрынғы шағымдануға қатысқан болмауы тиіс. Судья сот отырысын жүргізеді және сотқа қатысты заңнаманы түсіндіреді, бірақ алқа мүшелерінің барлығы соңғы шешім немесе үкімді қабылдауда тең үлес қосады. Егер алқа мүшелерінің барлығы үкім және/немесе жаза туралы келісе алмаса, көпшілік дауыспен шешім қабылданады.

Жоғары сотқа іс бойынша шағым

Егер сотталушы немесе айыптаушы сот төрешісінің немесе округтік судьяның (магистратура сотының) немесе апелляциялық соттың заңды қолдануда қателік жасағандығын есептесе, олар жоғары сотқа іс бойынша қаулы сұрау арқылы шағымдануға құқылы. Бұл Қылмыстық іс жүргізу ережелерінің (CrimPR) 35-тарауымен реттеледі. Магистратура соты немесе Корольдік сотынан жоғары сотқа іс бойынша қаулы беру сұралады, яғни олардан іс бойынша жазбаша мазмұндама ұсыну талап етіледі, осыдан кейін наразы тарап оны күйретуге тырыса алады. Мәселені қарастырғаннан кейін жоғары сот қаулы сұралған іс бойынша шешімді кері қайтара алады, бекіте алады немесе өзгерте алады. Сондай-ақ ол мәселені қайта қарау үшін магистратура сотына немесе Корольдік сотына кеңеспен бірге қайтара алады.

Жоғары Сотта (Әкімшілік бөлім) сот төрелігі

Соттық тексеру, егер тарап сот өкілеттігін асырып кетті деп санайтын болса, немесе әділеттілік принципі бұзылған болып есептелінсе, немесе шешім немесе оны негіздеу Wednesbury-дің ақылға сыймас принципіне қайшы келсе, яғни, ақылға қонымсыз болса қарастырылуы мүмкін. Басқа жағдайлар да болуы мүмкін, бірақ көбінесе соттық тексеру мемлекеттік органның қабылдаған шешімі немесе атқарған әрекетінің заңдылығына шағымдану болып табылады.