Кіріспе

Фламанд суретшісі (1584–1669)

Гаспар де Крейер немесе Жаспер де Крейер (18 қараша 1584 – 27 қаңтар 1669) – Контрреформация дәуірінде көптеген алтарьдық суреттер мен портреттерімен танымал фламанд суретшісі. Ол Оңтүстік Нидерландтардың билеушілерінің сарай суретшісі болды және Фландрияның ірі қалаларында жұмыс істей отырып, Рубенс стилін таратуға үлкен үлес қосты.

Өмір

Гаспар де Крейер Антверпенде сәндік суретші, иллюминатор және өнер сатушы Гаспар де Крейердің үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Оның анасы Кристина ван Абшовен немесе Апшовен сол кезде біршама даңққа ие болған, бірақ қазір оның еңбектері көбінесе белгісіз суретшілер отбасынан тегін алған. Антверпенде қалудың орнына, ол Брюссельде мүмкіндік іздеді. Ол Испаниялық Нидерландының губернаторлары Альберт VII, Австрияның эрцгерцогы және Изабелла Клара Евгенияның сарай суретшісі Рафаэль Коксиден оқыған деп саналады. 1607 жылы ол Брюссельдегі Киелі Лука гильдиясының шебері атанды. 1611-1616 жылдары Гильдияның деканы болды және 1626-1627 жылдары Брюссель қалалық кеңесінің мүшесі болды. 1664 жылға дейін Брюссельде тұрды. Ол Брюссельдегі жетекші топтардың мүшелерінің портреттерін, сондай-ақ Фландрияда және Германия мен Испанияны қоса алғанда, шетелдегі шіркеулер үшін көптеген алтарьлық суреттер жасаған үлкен шеберхананы басқарды. 1647 жылы ол голланд сәулетшісі Якоб ван Кампеннен Гаагадағы штатгальтер Фредерик Генридің сарайы Huis ten Bosch-ты безендіруге көмектесу туралы тапсырма алды. Де Крейер испантардан да тапсырыс алды, олардың ең ірісі – кем дегенде 17 қасиеттінің суреті, мүмкін, Бургостағы Святой Франциск монастырі үшін арналған. Тағы бір маңызды шетелдік демеушісі – неміс католик билеушісі Максимилиан Виллибальд Вальдбург Вольфэгг, ол үшін де Крейер 1658 және 1666 жылдар аралығында Пфальцтағы шіркеулер үшін бірнеше үлкен алтарьлық суреттер жасады. Брюссельде жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болған кезде де, де Крейер туған қаласы Антверпенмен байланысын үзбеді. Ол әсіресе өнер сатушы Маттиж Муссонмен (шамамен 1600-78) дос және серіктес болды, ол сондай-ақ оның қамқоршысы болды және оған тапсырыстарды ұйымдастырды. 1613 жылдың 17 ақпанында Катарина Янссенге үйленді. Ол Гент қаласында тұрақты түрде жұмыс істеді, онда алтарьлық суреттер жасады. Ол бұрын Гентте беделді болған: 1620 жылға дейін ол қаланың әртүрлі діни және әлеуметтік мекемелері үшін тұрақты түрде тапсырыстар орындап келді және 1635 жылы кардинал Инфанте Фердинандтың Гентке кіруі үшін монументалды безендірулерді орындауда маңызды рөл атқарды. 1664 жылы ол осы қалаға көшіп келді және өмірінің соңғы бес жылын сонда өткізді. Жасы үлкен болса да, ол көптеген маңызды алтарьлық суреттерге тапсырыс алды. Гентте жасалған көптеген суреттердің ішінде Сент-Блас шейіттігі және Сент-Баво соборындағы еңбектері ерекше көзге түседі. Өзінің үлкен шеберханасында де Крейер 1610 және 1661 жылдар аралығында көптеген шәкірттерді оқытты, олардың ішінде Ян ван Клев (III), Ансельм ван Хелле және Франсуа Моннавилл болды. Гаспар де Крейер 1669 жылдың 27 қаңтарында Гент қаласында қайтыс болды.

Жұмыс

Гаспар де Крейер негізінен элитаның портреттерін және жергілікті және шетелдік шіркеулер үшін Контрреформацияның алтарьлық суреттерін салған. Оның ерте туындылары 16 ғасыр дәстүріндегі Антверпендік Мартен де Вос және Брюссельдік Хендрик де Клерк сияқты суретшілердің манерлі стильдегі жұмыстарын еске алады. Бұл стильге тән ерекшелік – табиғи емес перспектива және алдыңғы планға тығыз орналасқан, биік бойлы адамдар бейнесі. 1618 жылдан бастап ол Рубенстің ықпалына ілеседі. Рубенстен мотивтерді қарызға алу деңгейі оның Рубенс шеберханасымен қандай да бір шарттасқан болуын көрсетеді, себебі ол тек сонда ғана кейбір үлгілерді көре алған. Бұл ықпал фигуралардың монументалды бейнеленуінде және тепе-теңдік композицияларда байқалады. 1630 жылға дейін де Крейер Рубенстің классицизм дәуірінің стилін ұстанды. "Иовты қорлау" (1619, Тулузадағы Огюстен мұражайы) осы стильдің бір мысалы. 1630 жылдан кейін оның туындыларына Энтони ван Дейктің ықпалы күшейді, оның діни сюжеттерді эмоционалды интерпретациясы оның сезімталдығына сай келді. Оның жұмысы идеялық тұрғыдан сергелеп, динамикалық бола бастады. Ван Дейктің туындылары да оған әсер етті, әсіресе кейінгі жұмыстарында пафос сезімі орын алды. 1638 мен 1648 жылдар аралығында де Крейердің композициялары ашық түстерге ие болды, ал оның кейіпкерлері жұмсақ және лирикалық көріне бастады. Бұл Рубенстің кейінгі туындыларының ықпалынан болуы мүмкін. Оның жұмыстарында 16 ғасырдың венециялық шеберлерінің, әсіресе Тициан мен Паоло Веронезе өнерінің іздері де көрінеді. Де Крейер Италияға ешқашан бармаған, ол олардың туындыларын негізінен Агостино Карраччидің гравюралары арқылы білген. 1650 және 1660 жылдары де Крейердің өнері эмоционалдық тұрғыдан толығымен жаңарып, сурет кеңістігінде әртүрлі жазықтықта орналасқан көптеген кейіпкерлерді бейнелеу арқылы драмалық сипатқа ие болды. Соңғы кезеңде оның шеберханасында жасалған көптеген жұмыстар пайда болды және оның бай және жылы палитрасы бірте-бірте сөйіліп, бозғылт түске енді.