Жакопо Фаччолати: Итальян тіл білімі және сөздіктер шебері

Кіріспе

Жакопо Фаччолати (1682–1769) – итальяндық лексикограф және филолог.

Өмірбаян

Ол 1682 жылы қазіргі Падуа провинциясындағы (сол кезде Венеция Республикасының құрамында болған) Торреглия қаласында дүниеге келді. Кардинал Барберигоның арқасында ол Падуа семинариясына қабылданды, ол баланың қабілетіне жоғары баға берді. Логика профессоры және мектептердің регенті ретінде Фаччолати қырық бес жыл бойы Падуа университетінің жетекші ғалымы болды. Ол бірнеше филологиялық еңбектердің, мысалы, Низолийдің "Цицеронның сөздігінің" жетілдірілген басылымдарын жариялады. 1719 жылы ол жеті тілдегі латын сөздігі "Lexicon Septem Linguarum" сөздігінің жаңартылған басылымын шығарды, ол авторы, монах Амброджио Калепиноның атымен "Calepinus" деп аталды. Осы жұмыстың аяқталуына оның шәкірті Эгидио Форчеллини көмектесті, ол 1715 жылдан 1719 жылға дейін төрт жылда аяқталды. Сөздік жеті тілде жазылған және редакторға оның ең маңызды еңбегі – "Totius Latinitatis Lexicon" идеясын ұсынды, ол ақырында кардинал Приоле қаржысымен 4 томдық болып жарық көрді, fol., Падуа, 1771 (де Вит қайта қараған басылымы, 1858-1887 жж.). Осы еңбектің құрастырылуында басты жүк Фаччолатидің шәкірті Форчеллинидің үлесіне тиді, бірақ лексикограф оған аз ғана әділдік көрсетті. Компилятордың білімі мен еңбекқорлығының ең жақсы дәлелі – латын тілінің барлық қоры жойылып қалған жағдайда, оны осы сөздіктен қайта жаңғыртуға болады деген кең таралған пікір. Фаччолатидің латын стилін меңгеруі, оның хаттарында көрініп тұрғандай, тазалығы мен әдемілігі үшін жоғары бағаланды. 1739 жылы немесе шамамен сол жылы Фаччолати Падуа университетінің тарихын жазған Николо Комнено Пападополидің жұмысын жалғастырып, оны өзінің заманына дейін жеткізді. Пападополи Николай Коперникке қатысты алға тартқан талаптары кейінірек Карло Малагола мен Леопольд Проудің алаяқтық екеніне куә болды. Фаччолати бүкіл Еуропа бойынша сол кездегі ең білімді және ынталы ұстаздардың бірі ретінде танымал болды. Ол алған көптеген құрметті шақырулардың ішінде, бірақ әрқашан бас тартқан, Португалия королінен Лиссабондағы жас аристократтар колледжінің директоры болуды қабылдау туралы шақыру да болды. Ол 1769 жылы қайтыс болды. Оның университеттің тарихы 1757 жылы "Fasti Gymnasii Patavini" деген атпен жарық көрді. 1808 жылы Падуада оның бұрын жарияланбаған тоғыз хатынан тұратын жинақ жарық көрді.

He was born at Torreglia, in what is now the province of Padua (then in the Republic of Venice), in 1682. He was admitted to the seminary of Padua thanks to Cardinal Barberigo, who had formed a high opinion of the boy's talents. As a professor of logic and regent of the schools, Facciolati became the leading academic of Padua university during a period of forty five years. He published improved editions of several philological works, such as the Thesaurus Ciceronianus of Nizolius, and in 1719 he brought out a revised edition of the Lexicon Septem Linguarum, a Latin dictionary in seven languages, called the Calepinus, from the name of its author, the monk Ambrogio Calepino. The latter work, in which he was assisted by his pupil Egidio Forcellini, he completed in four years, 1715 to 1719. It was written in seven languages, and suggested to the editor the idea of his opus magnum, the Totius Latinitatis Lexicon, which was ultimately published at Cardinal Priole's expense, 4 vols. fol., Padua, 1771 (revised ed. by de Vit, 1858 1887). In the compilation of this work, the chief burden seems to have been borne by Facciolati's pupil Forcellini, to whom, however, the lexicographer allows a very scanty measure of justice. Perhaps the best testimony to the learning and industry of the compiler is the well known observation that the whole body of Latinity if it were to perish, might be restored from this lexicon. Facciolati's mastery of Latin style, as displayed in his epistles, has been very much admired for its purity and grace. In or about 1739, Facciolati undertook the continuation of Nicolò Comneno Papadopoli, who wrote a history of the University of Padua, carrying it on to his own day. Parts claimed by Papadopoli concerning Nicolaus Copernicus were later exposed as fraudulent by Carlo Malagola and Leopold Prowe. Facciolati was known overall Europe as one of the most enlightened and zealous teachers of the time; and among the many flattering invitations which he received, but always declined, was one from the king of Portugal, to accept the directorship of a college at Lisbon for the young nobility. He died in 1769. His history of the university was published in 1757, under the name Fasti Gymnasii Patavini. In 1808, a volume containing nine of his Epistles never before published was issued at Padua.