Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Нубияның құдайы
Ancient Nubian deity
Апедемак немесе Ападемак (мероит тілінде /P/ фонемасы болмағандықтан, мероит тілінде Абедемак деп айтылуы мүмкін) ежелгі Нубия және Куш пантеонындағы маңызды құдайлардың бірі болған. Апедемак көбінесе ер адам денесі мен арыстан басы бар тұлға ретінде бейнеленген, ол Куш аумағында тұратын мероиттердің соғыс құдайы болған. Оның египеттік аналогы жоқ. Соғыс құдайы ретінде Апедемак мероиттер үшін әскери күштің, әскери жаулаудың және империяның символына айналды. Апедемак сонымен қатар бұрынғы Напата кезеңінде мемлекет тарапынан қолдау көрсетілген египеттік құдай Амонмен тығыз байланысты, және оның да сондай маңызға ие екені болжанады.
Apedemak or Apademak (likely pronounced Abedemak in Meroitic because of the absence of the phoneme /P/ in Meroitic) was a major deity in the ancient Nubian and Kushite pantheon. Often depicted as a figure with a male human torso and a lion head, Apedemak was a war god worshiped by the Meroitic peoples inhabiting Kush. He has no Egyptian counterpart. As a war god, Apedemak came to symbolize martial power, military conquest, and empire for the Meroitic peoples. Apedemak is also closely associated with Amun, the state sponsored Egyptian deity during the preceding Napatan period, and is assumed to hold an equal level of importance.
Шығу тегі
Арыстанның бейнелері бастапқыда жоғары құрметті адамдардың жерлену рәсімдерінде қолданылғандықтан, ертедегі Керман арыстан бейнелері Апедемакқа айналған болуы мүмкін. Бірақ, Кермандықтар оларды кейінірек Напатан және Мероит кезеңдеріндегідей, арнайы ғибадатханалары бар құдайлар ретінде құрметтегені не, әлде олар аңыз, ауызша дәстүр немесе фольклордың символдары болғаны белгісіз. Апедемак негізінен Мероит кезеңінде көрінеді. Оның алдынан келген нұсқалары болған және құдайдың шығу тегі Керма мәдениетінің мифологиясында жатыр деген болжам бар, онда арыстар өнер мен амулеттердің дизайнында маңызды рөл атқарған. Адам кейпінде бейнеленген Апедемак, басқа Нилоттық мәдениеттердің көпқұдайшылық стиліне қарағанда, анимистік дәстүрде қастерленген сияқты. Дегенмен, кем дегенде б.з.д. III ғасырда Апедемак Жоғарғы Нубияда тұратын халық үшін маңызды құдайға айналған. Апедемакқа арналған көптеген ғибадатханалар Мероэ қаласының оңтүстігіндегі Бутана аймағында шоғырланған. Оның солтүстік аймақтарындағы құлшынатын орындарының жоқтығы оның оңтүстік шығу тегін көрсетеді.
Because inlays of lions were originally used for highly esteemed individuals in burials, it is possibly that these early Kerman lion figures evolved to become Apedemak. However, it's unknown whether the Kermans venerated them as gods with dedicated temples, such as those in later Napatan and Meroitic periods, or if they were possibly symbols of legend, oral tradition or folklore. Apedemak primarily appears during the Meroitic Period. It's likely that precursors of Apedemak existed and that the deity has an origin in the mythology of Kerma culture, where lions had a significant presence in art and amulet designs. Depicted in anthropomorphic fashion, Apedemak seems to have been venerated in an animistic tradition, rather than the polytheistic style of other Nilotic cultures. Nevertheless, at least by the 3rd century BCE, Apedemak appears to have become an important deity to the peoples living in Upper Nubia. Numerous temples to Apedemak are concentrated in the Butana region, south of the capital city of Meroe. The absence of cult places to him in areas further north points to his southern origin.
Сипаттамалары
Апедемак негізінен соғыс құдайы ретінде түсініледі. Одан әрі, ол жаулап алу және әскери шеберлік құдайы деп есептеледі. Мұсауарат-эс-Суфрадағы Арыстан ғибадатханасында және Накадағы киелі орында табылған бейнелерде Апедемак былғарыдан жасалған қару-жарақ киеді немесе төс киім тағады, ал қолында садақ пен жебе ұстайды – бұл қарулар нубилердің бүкіл тарихы бойында қолданылып келген. Басқа бейнелер Апедемақтың жауды өлтіргенін немесе шайқаста тұтқынға түскен жаудың тізбесін ұстағанын көрсетеді. Апедемақтың осы рөлінің тағы бір мысалы Накадағы киелі орындағы бейнеде кездеседі. Мұнда Апедемак қолында астық дақылдарын ұстап тұр, ол – құнарлылықтың символы. Апедемак осы рөлде пайда болғанына нақты немесе айқын дәлелдер болмаса да, осы екі маңызды ғибадатханада кездесетін деректердің болуы маңызды. Мероиттік империяның құдайы ретінде Апедемак жаңа басшыларды сайлау және олардың билігін заңдастыру процесіне қатысады. Көптеген бейнелер патшалар мен патшайымдардың патшалыққа кірісу, сайлау және тәж кию рәсімдерін көрсетеді. Осы көріністерде Апедемак – жаңа патшаның шынтағына тиіп, оны билікке бекітетін құдайлардың бірі. Апедемак сонымен қатар ерлік, батылдық, патшалық және ханшайымдықпен, сондай-ақ оның жұбайы Амесэмимен, ай құдайымен байланысты.
Apedemak is chiefly understood as a war god. By extension, he is also considered a god of conquest and military prowess. In reliefs found in both the Lion Temple at Musawwarat es Sufra and the Sanctuary at Naqa, Apedemak wears leather armor or a cuirass and carries a bow and arrow in his hand, weapons that were associated with the Nubians throughout their history. Other representations show Apedemak killing an enemy, or holding a chain of an enemy captured in battle. Another example of Apedemak in this role is in a relief at the Sanctuary at Naqa. Here Apedemak is depicted holding cereals, a symbol of fertility. Though evidence for Apedemak appearing in this role is not as clear or conspicuous, it is significant that some evidence appears at these two important temples. As the Meroitic god of empire, Apedemak is involved in the process of electing and legitimizing new leaders. Multiple reliefs depict kings and queens in the process of royal investiture, election, and coronation. In these scenes, Apedemak is one deity who invests the new royal by touching their elbow. Apedemak has also been associated with being a warrior, courage, kingship and royalty, and with his consort Amesemi, a lunar deity.
Амонмен байланысы
Жаңа патшалық кезеңінде египеттік Амон құдайы нубиялықтар тарапынан империяның бас құдайы ретінде қабылданып алынды. Апедемақтың Мероит кезеңіндегі алғашқы айғақтарынан кейін, Амон тең дәрежеде маңызды болған немесе жергілікті Апедемактан басымдыққа ие болған болуы мүмкін. Амонның су және құнарлылықпен байланысы (Нілдің тасқынымен байланысты) Апедемакқа да тән еді. Бұған қоса, Амонмен бірге Апедемак та патшалық билікті сыйлап, жаңа басшыларды бекіткен құдай болды, бұл Мусауварат-эс-Суфра ғибадатханасының бағаналарындағы бейнелері мен ішкі кеңістігінде көрініс тапқан. Мероедегі Апедемакқа қатысты ақпараттар жақын арада жарияланатын болады. Қазіргі таңда Апедемакқа арналған екі маңызды ғибадатхана зерттелген және жарияланған: Мусауварат-эс-Суфрадағы Арыстан ғибадатханасы және Накадағы Апедемак қасиетті орны. Дегенмен, әдеби дереккөздерде айтылғандай, Апедемакқа табынушылық өткізілген көптеген ресми емес жерлер болған болуы мүмкін. Қабырғалардағы бірнеше гимндер Нубияның Бутана аймағын атап көрсетеді, бұл кейбір ғалымдарға Апедемак культі осы аймақта пайда болған деген болжам жасауға негіз берді. Бұл ғибадатханадағы басқа гимндер Апедемақтың жаратушы және құнарлылық құдайы ретіндегі рөліне сілтеме жасайды. Амон мен Апедемак екеуінің бірге бейнеленуі осы аймақтағы құдайлар арасындағы тең билік сезімін білдіруі мүмкін.
During the New Kingdom periods, the Egyptian god Amun was adopted by the Nubians as the chief god of empire. After Apedemak's first attestations during the Meroitic period, it appears that Amun was either held in equal importance or was surpassed by the indigenous Apedemak. Amun's associations with water and fertility (connected to the Nile's inundation) also belonged to Apedemak. In addition, along with Amun, Apedemak was the god who conferred royal power and induct new leaders, as seen on column reliefs and the interiors of the Temple of Musawwarat es Sufra. Information about Apedemak in the temples at Meroe are forthcoming. At present, the two main temples for Apedemak that have been studied and published are the Lion Temple at Musawwarat es Sufra and the Apedemak Sanctuary at Naqa. It is likely, however, that there were many informal places where Apedemak's cult was practiced, as mentioned in some literary sources. Several hymns inscribed on the walls mention the Butana region of Nubia, suggesting to some scholars that this might be where Apedemak's cult originated. Other hymns in this temple allude to Apedemak's role as a creator and fertility god. The appearance of Amun and Apedemak together might suggest a sense of co regency and between the deities in this region.