Кіріспе

Якоб Фрохшаммер (6 қаңтар 1821 – 14 маусым 1893) – неміс дінтанушы және философ.

Өмірбаян

Фрошхаммер қазіргі Регенсбург маңындағы Барбинг муниципалитетіне қарасты Иллкофенде дүниеге келген. Әке-шесі оны Рим-католик дін қызметкері болуға бағыттап, ол Мюнхенде теологияны оқыды, бірақ философияға деген құштарлығы күшейді. Дегенмен, көп ойланғаннан кейін, өзінің өміріндегі ең қателігі деп есептейтін қадамға барып, 1847 жылы дін қызметкерінің жолын таңдады. Оның өткір логикалық ойлау қабілеті және өз нанымына қайшы келетін билікке шыдамы болмауы, шіркеу талап ететін сөзсіз бағынуға толыққанды кедергі келтірді. Тек Регенсбург епископы Валентин Ридельге ашық наразылық білдіргеннен кейін ғана Мюнхенде оқуын жалғастыруға рұқсат алды. Ол 1893 жылғы 14 маусымда Бавария тауларындағы Бад-Кройт қаласында қайтыс болды.

Басталуы

Алғашында ол өзін көбірек догма тарихын зерттеуге арнады, ал 1850 жылы өзінің "Beiträge zur Kirchengeschichte" атты еңбегін жариялады, ол "Index Librorum Prohibitorum"-ға енгізілді. Бірақ ол өзінің нағыз шақыруы философия екенін сезінді. Ғалымдық теологиядан қысқа мерзімге арнайы профессорлық қызмет атқарғаннан кейін, 1855 жылы философия профессоры болды. Бұл қызметке ол негізінен "Über den Ursprung der menschlichen Seelen" (1854) еңбегінің арқасында ие болды, онда ол адам жаны әрбір жағдайда жекелеген жаратылыс актісімен құрылмайтынын, бірақ ата-ананың екінші жаратылыс актісінің нәтижесі екенін айтты: демек, жан да, дене де мұрагерлік заңдарына бағынады. 1855 жылы бұл еңбекке "Менсельзеле и физиология" ("Адамның жаны және физиологиясы") еңбегі қосылды. Бұл еңбектері шіркеу басшыларына тудырған наразылыққа қарамастан, ол 1858 жылы "Философияға кіріспе және метафизиканың негіздері" еңбегінде философияның теологияның құлы екендігі туралы Тома Аквиннің доктринасын сынады. 1861 жылы "Табиғат философиясының міндеттері және табиғат ғылымымен байланысы" еңбегі жарық көрді, ол ғаламның таза механикалық түсінігіне қарсы бағытталғанын мәлімдеді және жаратылыс күшінің қажеттілігін растады. Сол жылы ол "Ғылымның еркіндігі" еңбегін жариялады, онда ол шындықты іздейтін ғылымның тәуелсіздігін қорғап, билікке қарсы шығып, Рим шіркеуіндегі соңғысына деген артық құрметті және әдебиет пен философиядағы неміс католиктерінің ұсақ рөлін айыптады.

Тергеу және эксклюзив

Оны папаның өзі 1862 жылдың 11 желтоқсанындағы апостолдық хатында айыптады және теология студенттеріне оның лекцияларына қатысуға тыйым салынды. Қоғамдық пікір қатты қоздырылды; ол Мюнхен студенттерінен құрмет алды, ал оны тағайындаған король оны ыстық жүрекпен қолдады. 1863 жылы Дёллінгердің төрағалығымен өткен католик ғалымдарының конференциясы шіркеуде билік жоғары болуы керек деп шешті. Бірақ, Дёллінгер және оның ізбасарлары өз кезегінде Ескі католик қозғалысын бастағанда, Фрошхаммер олардың ісіне қосылудан бас тартты, олардың жеткіліксіз екенін және 1863 жылғы жарияланымдарының олардың негізін қиратқанын айтты. Осы уақытта ол 1862 жылы Либералды католицизмнің органы ретінде «Афинеумды» құрды. Ол үшін ол Дарвиннің табиғи іріктелу теориясының неміс тіліндегі алғашқы толық сипаттамасын жазды, бұл туралы Дарвиннің өзі алғыс хат жолдады. 1871 жылы шіркеуден қуылғаннан кейін, ол үш мақаламен жауап берді, олар Еуропаның бас тілдерінде мыңдаған данада памфлеттер ретінде жарияланды: Der Fels Petri in Rom (1873), Der Primat Petri und des Papstes (1875) және Das Christenthum Christi und das Christenthum des Papstes (1876).

Басқа жазбалар

"Жаңа білім мен жаңа сенім" (1873) еңбегінде ол Дэвид Штраустың материализміне де, папаның қатесіздігі туралы ілімге де қарсы белсенді және күшті оппонент ретінде көрінді. Оның соңғы жылдары бірқатар философиялық еңбектермен айналысты, олардың ең маңыздылары: "Фантазия – әлем процесінің негізгі принципі" (1877), "Адамзаттың генезисі және дін, мораль мен тілдегі рухани дамуы туралы" (1883), және "Адам қоғамының ұйымдастырылуы мен мәдениеті туралы" (1885). Оның жүйесі қиялдың (Фантазия) біріктіруші принципіне негізделген, ол оны Табиғаттың объективті шығармашылық күшіне, сондай-ақ бұл термин әдетте шектелетін субъективті психикалық құбылыстарға дейін кеңейтеді. Теологиялық тақырыптарға арналған басқа трактаттармен қатар, Фрошхаммер "Монадалар мен әлемдік қиял" және "Кант пен Спиноза философиясындағы қиялдың маңызы туралы" (1879); "Аристотель философиясының принциптері және ондағы қиялдың маңызы" (1881); "Философия – идеалдық ғылым және жүйе" (1884); "Фома Аквинскийдің философиясы сын тұрғысынан қарастырылды" (1889); "Барлықтың ұлы сыры" (1891); "Философия жүйесінің схемасы, 1-бөлім" (1892) еңбектерінің авторы болды. Оның өмірбаяны А. Хинриксеннің "Неміс ойшылдары" жинағында (1888) жарияланды.