Кіріспе

1948 жылы Фред Зиннеманның түсірген фильмі.

Фред Зиннеман режиссерлік еткен және Роберт Л. Ричардс Кольер Янгтың әңгімесінен бейімдеген бұл фильм соғыстың моральдық мәселелерін көтеріп, Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің қиындықтарын алғашқылардың бірі болып көрсетті.

Сюжет

Нацистердің әскери тұтқын лагерінде аман қалғаннан кейін, онда жолдастарын күзетшілер қашып құтылу әрекеті кезінде өлтірді, Франк Энли өзінің жақсы мінезі мен жақсы істері үшін Калифорнияның Санта-Лиза қалашығында құрметке ие болды, ол, оның жас әйелі Эдит және бала Шығыстан көшіп келгеннен кейін қоныстанған. Оның әйелі Франк оларды екінші дүниежүзілік соғыста болған оқиғалардан қашып құтылу үшін көшіргенін білмейді. Фрэнктің жауы бар, Джо Парксон, бір кездері оның ең жақсы досы, ол қиындықты бастан кешіріп, аяғы ақсаған. Джоны қашып құтылуға көндіре алмай, Франк нацистік СС лагерінің командиріне тұтқындардың жоспарын айтып, лагерь командиріне "адамдарға жұмсақ" әрекет ететінін айтты. Тұтқындар штыкпен соққыланып, өлуге қалдырылды, тек Джо ғана өліп қалғандай болып аман қалды. Джо енді Франкке әділдік орнатуға бел буған, оның орналасқан жерін ол Энлидің азаматтық әрекеттері үшін мақтаған газет мақаласынан білген. Джоның қыз досы Энн Стёрджесс өзінің жігіті туралы бәрін біледі, бірақ оны Фрэнктің өлімін көріп, өткен қателіктерді түзетуге деген құмарлығынан аластата алмайды. Джо Эдитке үйінде қарсы шығып, Франк туралы шындықты айтады. Джоның қатаң қудалауынан кейін Фрэнк Лос-Анджелестегі қонақ үйде өткен сауда-саттық конференциясына барады. Эдит күйеуінен шындықты естіп, үйіне қашып кетеді. Джо Фрэнкті тауып алады да, олар ұрысып кетеді. Фрэнк Лос-Анджелес қаласының орталығында жүгіріп, Skid Row-ға жетеді, онда оны барда әйел Пэт жинап алады, ол оны күмәнді адвокат Гаверимен және жалдамалы қылмыскер Джоннимен таныстырады. Фрэнк мас күйінде Джонниге Джоны Санта-Лиза вокзалында тосқауылға түсіру үшін қажетті ақпаратты береді. Фрэнк мас күйінен оянып, келісімге өкінді. Ол үйге барып, Эдитке бәрі бітті деп сендіруге тырысады. Ол баласын күтіп жатқанда, ол шығып, Джоны ескерту үшін станцияға барады. Джонни қарумен күтіп тұр, бірақ ол ату кезінде Фрэнк Джоның алдына секіріп түседі және оны соғады. Фрэнк Джонниді ұстап алады, ол машинамен жылдамдықты арттырып, оны жарық бағанасына соқтығыстырып, Джонниді өлтіреді. Фрэнк өртеніп құлаған жерде көшеге құлап, қайтыс болады. Фрэнктің не істегенін түсінген Джо өзінің бұрынғы капитанының алдында тізе бүгіп, айналасындағы көпшілікке күйеуінің өлімі туралы Фрэнктің әйеліне хабарлайтын адам болатынын айтады.

Өндіріс

"Зорлық актісі" фильмінің түсірілімінің басты кезеңі 1948 жылдың 17 мамырынан шілде айының ортасына дейін өтті, ал қосымша сахналар 1948 жылдың тамыз айының соңында түсірілді. Локациялық түсірілімдерге Биг-Бер көлі және Калифорния штатындағы Сан-Бернардино ұлттық орман кірді, сондай-ақ Калвер-Ситидегі MGM студиясында түсірілімдер жүргізілді. Түнгі қалалық сахналардың бір бөлігі Лос-Анджелестің кемтар аудандарында түсірілді. Бұл фильм Коллиер Янгтың жарияланбаған әңгімесінен бейімделген, ол болашақ әйелі Ида Лупиномен бірге тәуелсіз продюсерлік мансабын бастамас бұрын жазылған. Говард Дафф басты рөлде болуы тиіс еді, бірақ MGM құқықтарды сатып алғаннан кейін Грегори Пек Хамфри Богартпен бірге басты рөлдерде ойнауға шақырылды. Роберт Райанды RKO Pictures компаниясы осы туынды үшін MGM-ге уақытша жіберді. "Зорлық актісі" Райанның 1948 жылы түсірген үшінші фильмі болды, оған дейін "Берлин экспресі" және "Жаман жігіттердің оралуы" фильмдері түсірілді. Режиссер Фред Зиннеманның айтуынша, "Зорлық актісі" - ол фильм жасаудың барлық аспектілерін толық бақылай алғанын сезінген алғашқы фильм.

Қабылдау

MGM деректеріне сәйкес, «Зорлық актісі» АҚШ және Канадада 703 000 доллар, ал шетелде 426 000 доллар табыс тапты, нәтижесінде 637 000 долларлық зиянға ұшырады. Variety журналы «Зорлық актісіне» оң баға беріп, «Атауынан-ақ көрінетін қатал мелодрама «Зорлық актісінде» шеберлікпен бейнеленген, тартымдылықты күшейтетін ойыншылық және режиссурасы жоғары деңгейде. Ойыншылардың шеберлігі мен режиссурасы сюжеттік мақсаттарды дәл жеткізеді, кейіпкерлердің бейнесі – жоғары санаттағы актерлік өнер. Хефлин мен Райан қорқыныш пен үрейді сезіндіретін әсерлі ойын көрсетеді. Бұл жеңілдікпен басылмайтын қараңғы оқиға, ал актерлар Зиннеманның шебер басшылығымен өз рөлдерін жақсы орындайды. Джанет Ли Хефлиннің уайыммен, бірақ батыл әйелі рөлін керемет сомдайды, ал Филис Такстер Райанның сүйіктісі рөлінде жақсы өнер көрсетеді. Мэри Астораның жасаған бейнесі – ерекше көзге түседі, ол Хефлинге тағдырдан қашқанда баспана беретін көшедегі әйел. Фильм сыншысы Роджер Уэсткомб Big House Film Society үшін жазған мақаласында «Зорлық актісін» мазасыз ететін туынды деп санайды және былай деп жазады: «Зорлық актісі» терең мағынасымен, алаңдататын моральдық кеңістігімен, Голливудтың қарапайым «жақсы-жамандық» дихотомиясынан емес, Зиннеманның еуропалық өнерімен байланысты өнерді еске түсіреді. Мұнда маңызды тұс бар. Фред пен оның інісі 1938 жылы туған Австриясынан қашып кетті, бірақ олардың ата-аналары, ешқашан келмеген АҚШ визаларын күтіп, концентрациялық лагерьлерде жеке-жеке қаза тапты. Осы ауыр жағдайдан туған «аман қалғандардың кінәсі» сезімі, «Зорлық актісі» сияқты этикалық маятниктей, қиын жағдайларды бастан кешіруге ұқсайды. Қазіргі уақытта Rotten Tomatoes сайтында 10 рецензияға негізделген 90% «Жаңа» рейтингіге ие.

Марапаттар мен құрметтер

Фред Зиннеман 1949 жылғы Канн кинофестивалінде "Зорлық актісі" фильмі үшін фестивальдің Гран-при жүлдесіне ұсынылды.