Кіріспе

Рокишкис – Литваның солтүстік-шығысындағы қала, халқы шамамен 14 400 адамды құрайды.

Тарих

Рокишкистің құрылуы туралы аңыз Рокас есімді аңшыны айтады, ол қоян аңдаған (лит. "kiškis"). Алайда, "kiškis" сөзімен аяқталатын қалалар бұл аймақта жиі кездеседі. Қала тұңғыш рет 1499 жылы тарихқа енген. Алғашқыда бұл Крошинский князінің резиденциясы болды, кейін граф Тизенхаус Санкт-Матиас шіркеуін неоготикалық стильде және Рокишкис сарайын салды. Сарай бүгінге дейін жақсы сақталған және Рокишкис аймақтық мұражайына орналасқан. Қала жоспары классицизм стилінде жасалған. Рокишкис Литва Ұлы Герцогтығының құрамында болды, кейін 1795 жылға дейін Польша-Литва Ұлтақ одағының бөлігі болды. Одан кейін бөлініп, Ресей империясы Рокишкисті аннексиялады. Рокишкис 1843 жылға дейін Вильно генерал-губернаторлығына қарасты, содан кейін Зарасай округі жаңа құрылған Ковно генерал-губернаторлығына берілді. Қала 1873 жылы Либау-Ромны темір жолының бір тармағы салынғаннан кейін дамуын бастады, бұл тармақ Дюнабург/Даугавпилс қаласын шығысқа қарай Балтық теңізіндегі мұзсыз Либау/Лиепая портымен байланыстырды. 1915 жылдың жазында Императорлық Германия армиясы қаланы басып алды. Соғыс аяқталғаннан кейін бұл аймақ жаңадан құрылған Литва Республикасының құрамына кірді. Рокишкиске 1920 жылы қала мәртебесі берілді. Литва мен жақын орналасқан Польша және Латвия республикалары арасындағы қарым-қатынастың шиеленісуіне байланысты Рокишкис соғыстар аралық кезеңде экономикалық тұрғыдан оқшауланды.

Елтаңба

Қаланың алғашқы қарулары 1970 жылы жасалды, бірақ сол жылы қолданыстан шығарылды. Қазіргі елтаңба 1993 жылы бекітілді. Елтаңбаның қалқаны 4 бөлікке бөлінген. 3 бөлігі қаламен билік еткен 3 әулетті бейнелейді: шамдан Крошинский әулетін, бұқа – Тайзенхаус әулетінің символы, ал үш жолақ және лилия гүлі Przezdziecki әулетінің қаруынан алынған. Төртінші бөлікте Әулие Матиас шіркеуінде сақталатын орган бейнеленген, ол қаланың музыкалық дәстүрін көрсетеді (Рокишкис музыка мектебін қараңыз).

Өнеркәсіп

Даугавпилс-Лиепая темір жолының бойында орналасқан Рокишкис 19 ғасырда кең ауылдық аймақтың сауда орталығы және ағаш, астық және зығыр экспорттау орталығы болды. Рокишкис ірімшігімен әйгілі. "Rokiškio sūris" Литвадағы ең ірі ірімшік өндіруші компаниялардың бірі. Ол 1925 жылы құрылған шағын жергілікті сүт зауытынан өсті. 1964 жылы кеңес үкіметі мамандандырылған зауыт салды. Қазіргі таңда, жаңартулар мен шетелдік капиталдың инвестицияларынан кейін, оның сатылымы 400 миллион лит (шамамен 155 миллион АҚШ доллары) құрайды. Өндірістің 60 пайызы шетелдік нарықтарға сатылады. Компания аймақтағы маңызды жұмыс берушілердің бірі. Сонымен қатар, ол қоғамдық бастамаларды қолдауда да маңызды рөл атқарады.

Яһуди тарихы

Рокишкисте жүздеген жылдар бойы өмір сүрген зор еврей қауымы болды. Алғашқы еврей қонысы 1574 жылға дейін болған болуы мүмкін және қазіргі ескі еврей зираты орналасқан жерде (базар алаңынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен жарты шақырымдай) 1700 жылдардың ортасына дейін орналасқан. Кейін қауым базар алаңы мен Камай көшесінің жанына (қазіргі Республика көшесі) көшіп келді. 1847 жылы қалада 593 еврей, ал 1897 жылы 2067 (жалпы халықтың 75%) тұрды. Қауымда Любавич, Бабройзер және Ладьер синагогтары бар күшті хасидтік қозғалыс болды. Алайда, 20 ғасырдың басында хаскала (еврейлік ағартушылық) ықпалын тигізді, зайырлы пәндері бар еврей мектебі ашылды. Кейбір еврей оқушылары Рокишкис және Двинск гимназияларына барды, ал 1910 жылы еврей оқушылары үшін орыс гимназиясы құрылды. Сонымен қатар, қауымда маңызды революциялық қозғалыс болды. 1915 жылдың мамырында, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде патша үкіметінің бұйрығымен Литваның орталық бөлігіндегі еврейлер күштеп шығысқа жер аударылды. Рокишкис аймағындағы еврейлерге депортация бұйрығы қолданбағанымен, ресейлік әскерлер шегіне бастағанда, тылдан қызмет ететін казактар Литваның солтүстік-шығысындағы еврейлерді қорқытып, Рокишкистегі еврейлердің көпшілігі Ресейдің ішкі аймақтарына қашты. Кеткендердің бірі Яков (Янкель) Смушкевич болды, ол кейіннен Кеңес Әуе Күштерінің қолбасшысы болды, бірақ 1941 жылы тазаланып, атылды. 1918 жылға дейін Рокишкисті немістер басып алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Литва Республикасы құрылғаннан кейін, литвалық еврейлерге елге оралуға рұқсат берілді. 1923 жылы Рокишкис еврей қауымы 2013 адамды құрады. Бастапқыда қауым гүлденді, синагогтар қайта ашылды, сонымен қатар күшті, бәсекелес социалистік және сионистік қозғалыстар болды. Рокишкис Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қарқынды дамыды, бірақ басқа экономикалық жағдайларда. Мысалы, соғысқа дейін Рокишкис жақын маңдағы Двинск/Даугавпилс/Дунабург (Латвия) қаласымен сауда жасады, оған теміржол арқылы байланыс бар еді. 1920 жылдары Литва мен Латвия шекарасы жабылды. Нәтижесінде, Panevėžys/Ponevizh, Šiauliai/Shavli және Kaunas/Kovno сияқты теміржол желілерімен байланысты қалалармен сауда көбейді. (Панделис/Пониделге тар теміржол желісі де болды.) Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін христианға тиесілі дүкендер тек 3 ғана болды. Соғыстан кейін көптеген литвалықтар айналасындағы ауылдардан Рокишкиске келіп, дүкендер ашты. Сонымен қатар, литвалық кооперативтер құрылды, зығыр және өнім саудасы мемлекеттік басқаруға көшті, және басқа да факторлар еврейлер үшін ауыр экономикалық құлдырауға әкелді. 1925 жылы көптеген еврей бизнесі банкротқа ұшырады, ал 1926-1930 жылдар аралығында көптеген еврей отбасылары Оңтүстік Африкаға көшіп кетті, онда Йоханнесбургте жер иеленушілік қоғам құрылды. Неміс әскерінің ресми есебінде («Ягер есебі») 1941 жылдың 15-16 тамызында барлығы 3207 еврей өлтірілгендігі айтылған. Басқа еврейлер Йоношкис геттосына жер аударылып, сонда қаза болды.