Берн диалектісі: дыбыстар ұзындығы бойынша ерекшеленеді, дауыстық әдемілігінде емес. Ескі ақсүйектер тілінен өзгешелігі, ұзын дауыстар жазудағы айырмасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Берн неміс тілі, басқа жоғары алемандық диалекттер сияқты, жарылыс дыбыстар мен үйкеліс дыбыстар арасында дауыстық емес, ұзындығына негізделген екі түрлі айырмашылыққа ие. Жарылыс және үйкеліс дыбыстарда дауыстың болмауы барлық жоғары неміс тілдеріне тән, бірақ олардың көпшілігінде жалпы жұмсару процесіне байланысты мұндай екі түрлі айырмашылық жоқ.
Bernese German, like other High Alemannic varieties, has a two way contrast in plosives and fricatives that is not based on voicing, but on length. The absence of voice in plosives and fricatives is typical for all High German varieties, but many of them have no two way contrast due to general lenition.
Өлеңнің ұзындығы
Барлық дауыстыларда, стандартты неміс тілінен айырмашылығы, дауысты ұзындығы мен сапасының өзара байланысы жоқ.
There is a distinctive length opposition in all vowels except Unlike in standard German, there is no interdependence of vowel length and vowel quality.
/l/ дыбысының дауыстылығы
Ұзақ дауыс, мысалы, → ('доп') секілді айтылады; буын соңында, мысалы, → ('суық') секілді. Бұл ерекшелік патрицилердің ескі жоғары топтық диалектінде кездеспейді.
Long is pronounced , for instance → ('ball'); at the end of a syllable , for instance → ('cold'). This feature is absent in the old upper class dialect of the patricians.
Велализация
көп жағдайда айтылады, мысалы → ("ит") немесе → ("бала"). Дегенмен, "жел" немесе "дос" сияқты кейбір сөздерде бұл дыбыс жендемейді. Бұл ерекшелік патрицилердің ескі жоғары топтық диалектінде кездеспейді. Шварценбург аймағының оңтүстік-батыс диалектілерінде ол .
is pronounced in most cases, for instance → ('dog') or → ('child'). However, there are some words like ('wind') or ('friend') in which is not velarized. This feature is absent in the old upper class dialect of the patricians. In the southwestern dialects of the Schwarzenburg area, it is pronounced .
Қалқымын азайту
Батыс және оңтүстік диалекттерде (Берн қаласында емес) → деп айтылады, мысалы → ('ойлау').
In the western and southern dialects (not in the city of Bern), is pronounced , for instance → ('to think').
Стресс
Ана тілде сөз түбірі басады, бірақ айырылатын қосымшасы бар етістерде сол қосымша басады. Ал қарыз сөздерде, стандартты неміс тілімен салыстырғанда, басынан баса беруге бейімділік бар, мысалы, Берн диалектісінде ("казино"), ("шале") стандартты неміс тілінен өзгеше.
In native words, the word stem is stressed, except verbs with a separable prefix where that prefix is stressed. In loan words, there is – in comparison to standard German – a preference for initial stress, for instance Bernese German ('casino'), ('chalet') vs. standard German , .
Өлеңдердің ұзартылуы мен қысқартылуы
Басқа жоғары германдық түрлері сияқты, Берн неміс тілі орта жоғары неміс тілімен салыстырғанда, мысалы, ("моншалау") және ("сөйлеу") сияқты сөздерде бір буынды ұзартуды көрсетеді. Алайда, әдетте ашық буынды ұзарту болмайды, сондықтан сәйкес келетін екі буынды сөздерде қысқа дауысты болады, мысалы ("моншалу") және ("сөйлеу"). Ашық буынды ұзарту тек бірнеше жағдайда, негізінен және алдында болады, мысалы ("көлікті жүргізу") немесе ("жұрталар"). Берн неміс тілінің басқа жоғары германдық түрлерінен ерекшелігі – орта жоғары неміс тіліне қарағанда дауыстылардың қысқаруы. Бұл қысқару әдетте [t] алдында ("уақыт") немесе ("көк") сияқты сөздерде кездеседі. Басқа дауыссыздардың алдында, ол қысқартылмаған дауыстымен бір буынды ("жақсы") сөзіне қарсы екі буынды ("жақсырақ") және ("ласты") сөздерімен шектелуі мүмкін. Жабдық дауыстыларда қысқартылған және ұзартылған дауыстылар бастапқы қысқа және ұзақ дауыстылардан ерекшеленеді. Сондықтан жақын және өте жақын дауыстылар арасындағы айырмашылық фонемалық болып табылады, тіпті контраст төмен функционалдық жүктемеге ие болса да, мысалы ("салт атқан", қысқартылған дауысты) және ("ат", бастапқыда қысқа дауысты) немесе ("есік", ұзартылған дауысты) және ("бағаның өсуі", бастапқыда ұзақ дауысты) сияқты өте аз нақты минималды жұптар бар.
Like other High Alemannic varieties, Bernese German shows monosyllabic lengthening in comparison to Middle High German, in words such as ('bath'), ('speech'). However, there is normally no open syllable lengthening, so the corresponding disyllabic words have a short vowel, such as ('to bathe'), ('to speak'). Open syllable lengthening occurs only in a few cases, mainly before and , for example ('to drive') or ('valleys'). A distinctive trait of Bernese German that sets it apart from other High Alemannic varieties is the occurrence of vowel shortening in comparison to Middle High German. This shortening applies most generally before [t] in words such as ('time') or ('loud'). Before other consonants, it may be restricted to disyllabic words, for instance ('finer'), ('to foul') as opposed to monosyllabic ('fine'), ('foul') with an unshortened vowel. In the close vowels, the shortened and lengthened vowels remain distinct from originally short and long vowels. This is why the distinction between close and near close vowels is phonemic, even though the contrast has a low functional load, with only very few actual minimal pairs such as ('rider', shortened vowel) vs. ('knight', originally short vowel) or ('door', lengthened vowel) vs. ('to increase in price', originally long vowel).