Индонезиялық суретші, биші және ғалым И. Маде Бандем

Кіріспе

Бали бишісі, суретшісі, жазушысы және педагогы I Made Bandem (туған жылы) – балилік биші, суретші, жазушы және педагог. Бандем 16 жыл бойы Денпасар қаласындағы Индонезия өнер колледжінің директоры қызметін атқарды. Сондай-ақ ол Индонезияның ең көне мәдени мекемесі – Индонезия өнер институтының ректоры болды. Қазіргі уақытта ол Массачусетс штатындағы Ворстер қаласындағы Holy Cross колледжінде бали биі мен музыкасының профессоры болып жұмыс істейді, онда Бали гамеланымен байланысты музыка мен биді оқытады. Суретші және қонақ ғалым ретінде Бандем әлемнің түкпір-түкпірінде бали биін үйретіп, орындап келеді. 1980 жылғы "Нью-Йорк Таймс" газетінде оны "Балидің Джо Паппы" деп сипаттаған. Бандемнің өнер мен мәдениетке қосқан үлесіне этномузыкатану, білім беру басқару, өнер мен мәдениетті басқару және саясат салаларындағы жетістіктері кіреді.

Ерте өмір және білім

Бандем өте ерте жасынан бали биін үйреніп, он жасқа келгенде Барис және басқа билерді орындаған. АҚШ-та білім алған алғашқы бали билерінің бірі Бандем UCLA-дан би мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды, ал 1980 жылы Веслиан университетінен этномузикология ғылымы бойынша PhD дәрежесін алды – бұл дәрежеге қол жеткізген алғашқы индонезиялық болды.

Этномузыкология

Әлемдік музыка саласындағы ғалым ретінде Бандем Мантл Худ бастапқыда қадағалаған "бимузыкалылық" деп аталатын ой-пікір мектебін түсіндіріп, дамытады. Бандем бимузыкалылықты музыканың әмбебап тіл екендігі және әрбір этномузыколог әлемдік музыканың бірнеше жанрын меңгеруі керек деген ұғым ретінде қарастырады. АҚШ-та оқыған жылдары Бандем Жапония, Таиланд, Корея және Қытай сияқты елдердің музыкалық жанрларын қоса алғанда, әлемнің түкпір-түкпірінен келген дыбыстар мен ырғақтарды үйреніп, қабылдады. Бұл тәжірибе Бандемге Калимантан, Сулавеси, Ява және Бали аймақтарын қоса алғанда, Нусантараның (Индонезия) әртүрлі музыкасын терең зерттеуге қабілет пен нығайлылық сыйлады. Әлемдік музыканы зерттеумен қатар, Бандем би мен театрдың маңызды аспектілерін меңгерді, бұл оның ғылыми тәсілдеріне әсер етті. Этномузыколог ретінде Бандем өнер мен мәдениетке қатысты бірнеше кітап пен ғылыми мақала жариялады. Ең жоғары бағаланған еңбектерінің бірі – «Каджа және Келод: Бали биінің өзгеруі» (1981; 1995 жылы қайта басылды), оны Оксфорд университетінің баспасы, Куала-Лумпур таратты. Бұл кітап Бали өнері мен мәдениетіне әлемдік деңгейде қызығушылықты арттырды. Индонезия музыкасы, биі және театры туралы басқа да теориялық жариялымдар: «Пракемпа: Бали музыкасындағы космология», «Қазіргі Балидегі Уаянг Вонг», «Индонезияның дәстүрлі театры» және «Бали биінің энциклопедиясы» – бұл кітаптар индонезиялық өнерді зерттеушілер үшін оқулықтар мен анықтамалық материалдар болып табылады. Өнермен айналысатын жазбаларынан өзге, Бандем көркем өнерге де қызығушылық танытты, оның көптеген мақалалары индонезиялық көркем өнердің тарихи және эстетикалық зерттеулерімен байланысты. Бандемнің этномузыкологияға деген адалдығы 1985 жылы ол және достарының күшімен «Индонезия музыкалық қоғамы» (Masyarakat Musicology Indonesia (MMI)) құруымен күшейді. MMI Орталық Яваның Суракарта қаласынан бастау алды, ал Бандем бұл коммерциялық емес қоғамның алғашқы төрағасы болды. Бүгінде MMI «Индонезиялық өнерлер қоғамы» (Masyarakat Seni Pertunjukan Indonesia (MSPI)) болып дамыды, ол индонезиялық өнердің классикалық және заманауи түрлерін зерттеу, жасау және дамыту орталығына айналды. Осы ұйым арқылы Бандем этномузыкологияны Индонезиядағы өнер университеттерінде маңызды пән ретінде көтеруге және танымал етуге үлкен үлес қосты. 1986 жылы Бандем бірінші халықаралық Гамелан фестивалін ұйымдастырды, ол Канаданың Ванкуверде өткен 1986 жылғы әлемдік көрмемен бірге өтті. Фестиваль барысында 250-ден астам делегат қатысып, гамелан (индонезиялық дәстүрлі музыкалық оркестр) мен әлемнің түкпір-түкпірінен келген этностық музыкалық топтарды ұсынды. Бұл фестиваль индонезиялық музыканың, әсіресе оның әртүрлі гамелан түрлерінің әлемдік музыка ортасының ажырамас бөлігі екенін көрсетті. Бандем Гавайи университеті, Калифорния университеті (Лос-Анджелес), Веслиан университеті, Мэриленд университеті (Балтимор округі) және Браун университеті сияқты көптеген университеттерде оқыту арқылы индонезиялық өнер мен мәдениеттің дамуына маңызды үлес қосты. Бұл жаңалыққа болған үлкен қызығушылық индонезиялық өнер мен мәдениетті, әсіресе музыка мен биді зерттеуді кеңейтуге әкелді. Нәтижесінде, Америка Құрама Штаттарының, Канаданың, Жапонияның және Еуропаның көптеген жетекші университеттері индонезиялық өнер мен мәдениетті зерттеуді өз оқу бағдарламаларына енгізуге тырысты. «Балуган» және «Ear Magazine» журналының мәліметінше, Солтүстік Америкада, Еуропада, Жапонияда және Австралияда 300-ден астам гамелан тобы жұмыс істейді. 2006 жылы Бандем этномузыкология саласындағы еңбектері мен ұзақ жылғы жетістіктері үшін Фумио Койдзуми сыйлығымен марапатталды.

As a scholar in the field of world music, Bandem fathoms and advances a school of thought popularly termed as the “bi musicality” that was initially promoted by Mantle Hood. Bandem refers bi musicality as a conception that music is a universal language and every ethnomusicologist must comprehend more than one genre of world music. During his studies in the US, Bandem learned and came to terms with sounds and rhythms from around the world including music genre of Japan, Thailand, Korea, as well as China. In return, such experience gave Bandem the capabilities and firmness to conduct in depth research of various Nusantara (Indonesian) music including Kalimantan, Sulawesi, Java, and Bali. Aside from immersing himself in the studies of world music, Bandem also mastered the integral aspects of dance and theatre – all influencing his scientific approaches. As an ethnomusicologist, Bandem has published several books and academic articles pertaining to arts and culture. One highly regarded work is the book Kaja and Kelod: Balinese Dance in Transition (1981; reprinted 1995) and distributed by Oxford University Press, Kuala Lumpur. This book has induced worldwide appreciation upon the arts and culture of Bali. Other theoretical publications about music, dance, and theatre of Indonesia include Prakempa: A Cosmology in Balinese Music, Wayang Wong in Contemporary Bali, Traditional Theatre of Indonesia, and Encyclopedia of Balinese Dance – all these books are text books and reference for those studying Indonesian arts. Aside from writings concerning performing arts, Bandem also possess great interest in fine arts, and many of his articles are closely related to historical and aesthetic studies of Indonesian fine arts. Bandem's commitment in ethnomusicology augmented with the establishment of an Indonesian music association namely Masyarakat Musicology Indonesia (MMI) by him and a group of friends in 1985. MMI hails from Surakarta, Central Java, and Bandem was the first chairman of the non profit association. Today, MMI has advanced as Masyarakat Seni Pertunjukan Indonesia (MSPI), as a center for research, creation, and development of Indonesian arts, both classic and contemporary. With this organization, Bandem has managed to raise and popularize ethnomusicology as a major discipline in art universities in Indonesia. In 1986, Bandem initiated The First International Gamelan Festival; an evaluation on the advancement of gamelan in the global milieu that was conducted in conjunction with the 1986 Vancouver Expo in Canada. During the festival, more than 250 delegates participated and represented gamelan (traditional Indonesian music orchestra) and ethnic music groups from all over the world. The festival is evidence that Indonesian music especially its various sorts of gamelan are integral part of the world music setting. Bandem played an important role in the progression of Indonesian arts and culture through teachings in many universities including the University of Hawaii, University of California, Los Angeles, Wesleyan University, University of Maryland, Baltimore County and Brown University. The outstanding response led to the amplification of studies upon the Indonesian arts and culture particularly in the learning of the music and dance. Consequently, many leading universities in the United States of America, Canada, Japan and Europe sought the inclusion of Indonesian art and culture studies into their curriculum. According to Balungan and Ear Magazine, there are more than 300 active gamelan groups around North America, Europe, Japan and Australia. In 2006, Bandem was awarded the Fumio Koizumi Prize for his dedication and long life achievement in the field of ethnomusicology.

Білім беру басқармасы

Философиялық диссертациясын қорғағаннан кейін Д. Бандем АҚШ-тан Индонезияға оралып, 1982 жылы Білім және мәдениет министрлігінің тағайынымен Индонезияның Денпасар қаласындағы Би академиясының (АСТИ) ректоры болып тағайындалды. Одан бері Бандем институттың мәртебесін арттыруға күш салды, нәтижесінде ол Индонезия өнер колледжіне (STSI) Денпасар, ал қазір Индонезия өнер институтына айналды. Институттың мәртебесін жоғары деңгейге көтеру – тек әкімшілік мәселе ғана емес, сонымен қатар өнерді ғылым ретінде қорғау және оны басқа білім салаларымен теңестіру үшін күрес. Бұл күрес аса маңызды, себебі Индонезия халқының көп бөлігі өнерді зерттеудің маңызды саласы емес, тек кәсіп ретінде қарастырады. Бандемнің өнерді онтология, эпистемология және аксиология тұрғысынан қарастыруы Индонезияның Ұлттық білім беру министрлігіне Индонезияның өнер университеттерінде S1, S2 (магистр) және S3 (Ph.D.) бағдарламаларын ашуға мүмкіндік берді. Бандемнің күш-жігері, Индонезиядағы басқа өнер ғалымдарының қолдауымен, Индонезия өнер институтының (ISI) Жоджакартада философия докторы (Ph.D.) және өнер саласындағы шығармашылық докторлық (DCA) дипломдарын беруіне әкелді. Білім беру әкімшісі ретінде Бандемге Индонезияның Ұлттық білім беру министрлігі ASTI Денпасарды (1981–1989), STSI Денпасарды (1989–1997) және ISI Жоджакартаны (1997–2006) басқаруға сенім артты. 25 жылдық қызметінің барысында оның көптеген идеялары Индонезиядағы өнер университеттерінің дамуына үлгі болды. 1998 жылы Бандем "Badan Kerjasama Perguruan Tinggi Seni Indonesia" (Индонезия өнер университеттерінің ынтымақтастық кеңесі) ұйымын құрды. Бұл бірлестік "Өнер университеттерінің жаңа парадигмасы" атты нұсқаулықты жасады, ол Индонезиядағы өнердің жоғары білімін ұйымдастырудың негізі ретінде пайдаланылады. Бандем Индонезиядағы өнер білімінің сапасын арттыруда маңызды рөл атқарады. Соңғы 25 жылда өнер университеттерінің ректоры қызметін атқара жүріп, Бандемге Ұлттық үкімет Индонезия ғылым академиясының құрамындағы Комисси Дисиплин Илюму Сени (Өнер саласы бойынша ғылыми комиссия) хатшысы және консорциум мүшесі лауазымдарына жауапкершілік жүктеді. Бандем сонымен қатар Индонезия Республикасы Президентінің тікелей бақылауындағы Ұлттық білім беру кеңесінің (Badan Pertimbangan Pendidikan Nasional) мүшесі болды. Бандем осы басқару органы арқылы Индонезиядағы білім беруді әртүрліліктегі бірлікке бағытталған білім беру ретінде қалыптастыруға және үкіметті мультимедиалық білім беруді енгізуге ықпал етуге тырысты. Осы саясатқа жауап ретінде Бандем қазір Балидегі жетекші ақпараттық және компьютерлік технологиялар университетінің ректоры болып табылады.

After attaining his Ph. D, Bandem returned to Indonesia from the US and was appointed as the Chancellor of the Indonesia Dance Academy (ASTI) Denpasar by the Ministry of Education and Culture (1982). Since then, Bandem exerted great effort to amplify the institution's status to become Indonesian Arts College (STSI) Denpasar and now Indonesia Institute of Arts. The efforts to increase the status of the institution to a higher level is not only a matter of political administration, but more a struggle to advocate arts as science, to equally position art in contrast to other field of studies. This struggle becomes imperative as the majority of Indonesia still view art as a profession (vocation), not a substantial field of study. Bandem's formulation of art from the perspective of ontology, epistemology, and axiology became the groundwork for the Ministry Department of National Education Indonesia to permit Indonesian art universities to conduct S 1, S 2 (Master of Art), and S 3 (Ph. D.) programs. Bandem's effort with the collective support from other art scientists in Indonesia entitled Indonesia Institute of Arts (ISI) Jogjakarta to conduct and award Doctor of Philosophy (Ph. D.) and Doctor of Creative Art (DCA) in the field of art. As an educational administrator, Bandem was trusted by the Ministry Department of National Education Indonesia to lead ASTI Denpasar (1981 1989), STSI Denpasar (1989 1997) and ISI Jogjakarta (1997 2006). In his 25 years in office, many of his conceptions became the model for the development of art universities in Indonesia. In 1998, Bandem successfully established Badan Kerjasama Perguruan Tinggi Seni Indonesia (Indonesia Art University Cooperative Board). This association has initiated and produced the “New Paradigm of Art Universities”, a manual being used as the foundation to conduct higher learning of arts in Indonesia. Bandem truly plays a central role in increasing the quality of art education in Indonesia. In conjunction to his duties as Rector of art universities over the past 25 years, Bandem was also given responsibility by the National Government as Secretary and Consortium Member of Komisi Disiplin Ilmu Seni (Commission for Art Discipline) that is an integral aspect of Indonesian Academy of Sciences. Bandem was also member of Badan Pertimbangan Pendidikan Nasional (Advisory Board of National Education), an organization pertaining national education under the direct supervision of the President of Republic Indonesia. Bandem dedicated his ideas through this governing body to make education in Indonesia as education for unity in diversity and to influence the government to implement multimedia based education. In response to such policy, currently Bandem is the chancellor of a leading information and computer technology university in Bali.

Өнер және мәдениет менеджменті

Бандем, әртіс ретінде, басқа мәдениеттердің билері мен музыкасын да үйреніп, орындайды. Бандем балилік сахналық өнердегі монументальді туындыларды шығармашылықпен режиссерлікпен басқарып қана қоймай, сонымен қатар, ұлттық қазына – классикалық жапон бишісі Мацаро Тогиден үйренген Гагаку мен Бугаку, классикалық жапон музыкасы мен биін де меңгерген. Сонымен қатар, Бандем – мәдениет инженері. Оның балидің дәстүрлі өнері мен мәдениетін сақтау және дамыту жөніндегі саясаты «Мәдени бағдарлы тұрақты даму» деп аталатын стратегиялық даму жоспарына енгізілген. Бұл саясаттың бір қызықты түсіндірмесі – «Өзгерістегі Үздіксіздік», бұл аспект Бали өнер фестивалі және басқа да көптеген жағдайларда әзірленген және тәжірибеде қолданылады. Бали губернаторы (1978-1988) профессор доктор Ида Багус Мантрамен бірге Бандем Бали өнер фестивалінің негізін қалаушылардың және оның қозғаушы күшінің бірі. Бұл жыл сайынғы іс-шара балилік өнер мен мәдениетті сақтау және дамытудың үлгісіне айналды. Қазіргі уақытта Бали өнер фестивалі 27-ші жылына енді. Бандем 1980 жылдан 1997 жылға дейін Бали өнер фестивалінің жылдық тақырыбын айқындауға белсенді қатысып, сонымен қатар фестивальдің көптеген қойылымдарының атқарушы продюсері және шығармашылық директоры болды. Бали өнер фестивалінің өнер мен мәдениетті дамыту құралы ретіндегі табысты әсері Қытайдың Юньнань провинциясын осындай фестиваль өткізуге ықпал етті. Бандем фестивальдің кеңесшісі болды, әсіресе, азшылық топтарының өнер мен мәдениетін сақтау және дамыту стратегиясын белгіледі. Бандем сонымен қатар көптеген әлемдік көрмелер мен басқа да халықаралық өнер фестивальдеріндегі көптеген индонезиялық қойылымдардың көркемдік директоры болды. Олардың ішінде: Ванкувердегі Экспо (1986), Брисбендегі Экспо (1988), АҚШ-тағы Индонезия фестивалі (1990, 1991), Севильядағы Экспо (1992), Ганновер жәрмеңкесі (1995) және Индонезия-Жапония достық фестивалі (1997). Оның шығару сапасын арттырудағы рөлі мен ықпалы үшін, сондай-ақ өнер шедеврлерінің көп болуы үшін, ол ел ішінде және шетелде үлкен мақтауларға ие болды, Коллинздің Балиге арналған нұсқаулығы Бандемді «Бали өнерінің сардары» деп атайды. 1997 жылы Бандем Индонезия өнер колледжінің (STSI, қазіргі ISI) Денпасар қаласындағы динамикалық аумағында Гамелан мұражайын (Индонезияның музыкалық аспаптар мұражайы) құруды жүзеге асырды. Мұражай Индонезияда туған музыкалық ансамбльдердің ең ірі коллекциясына ие, онда барлық музыкалық ансамбльдер мен жүздеген түрлі музыкалық аспаптар қойылған. Мұражайда өнер мен мәдениеттің құжаттамасын қамтитын түрлі жазбалар сақталатын мұрағат орталығы бар. Көрмеге қойылған басқа коллекцияларға би костюмдері, маскалар, көлеңкелі қуыршақтар, мүсіндер мен суреттер кіреді. Оның көркем өнерге деген құлшынысы мол және белсенді қатысу арқылы дамыған. Әртүрлі өнер және мәдениет жақтастарымен бірге Бандем 2005 жылы екі жылда бір рет өткізілетін бейнелеу өнері көрмесі – Бали биенналесін құрды. Бали биенналесі алдындағы 5 қалада және Балидегі 9 жерде, сондай-ақ Балидегі 9 жерде өтетін Бали биенналесі мен Мультфильм павильоны Бали көркем өнерінің дәстүрлі шығармашылық бейімділіктерін қайта жаңарту болып табылады, өйткені шығармашылық әдеттегі эстетикалық стиль, мектеп және бағытқа емес, Балиді геомәдени бірлік ретінде қарастырып, бүгінгі әлемдік қоғамдағы көпмәдениеттілікке сәйкес келеді. Бандем қазіргі уақытта Бали биенналесін ұйымдастыру комитетінің төрағасы. 1994 жылы ЮНЕСКО Бандемге халықаралық ЮНЕСКО музыкалық кеңесінің сыйлығын, оның өнер мен мәдениет әлеміне деген шын жүректен берілгендігі мен назары үшін, сондай-ақ өз тұжырымдамаларын жүзеге асырғаны үшін берді.

As an artist, Bandem also learns and performs the dances and music of other cultures. While Bandem is well known for his creative directing in monumental works in Balinese performing arts, he also masters the Gagaku and Bugaku, the classical Japanese music and dance that he learned from his teacher Matsaro Togi, a national treasure of classical Japanese dance. Furthermore, Bandem is also a culture engineer. His policy on preservation and development of the traditional Balinese arts and culture is formulated into a strategic development plan termed Sustainable Development with Cultural Orientation. One interesting interpretation of this policy is Continuity in Change, an aspect elaborated and practiced in many occasions including the Bali Arts Festival. Together with Prof. Dr. Ida Bagus Mantra, the Governor of Bali (1978 1988), Bandem is among the founding fathers and driving force behind the Bali Arts Festival. This annual event has become a mental model for the preservation and development of the Balinese arts and culture as a whole. Currently, The Bali Arts Festival has entered its 27th year

Bandem has been actively involved in outlining the annual theme of the Bali Arts Festival from 1980 to 1997, as well as being executive producer and creative directors of numerous performances for the festival. The successful impact of the Bali Arts Festival as means for arts and culture development has influenced the province of Yunnan in China to implement such festival. Bandem became the consultant for the festival particularly outlining preservation and development strategies for the arts and culture of minority groups within. Bandem was also the Artistic Director for many Indonesian performances in numerous World Expos and other International Arts Festival. These include Expo Vancouver (1986), Expo Brisbane (1988), Indonesian Festival in USA (1990, 1991), Expo Sevilla (1992), Hanover Fair (1995) and Indonesia Japan Friendship Festival (1997). For his role and influence in increasing quality of output and abundance of art masterpieces receiving great reviews in and abroad, Collin's Guide to Bali refers Bandem as the "Bali Art Czar". In 1997, Bandem also accomplished the establishment of the Museum Gamelan (The Museum for Musical Instruments of Indonesia) within the dynamic compounds of the Indonesian Arts College (STSI, now ISI) Denpasar. The museum itself holds the largest collection of musical ensembles native to Indonesia, where all musical ensembles as well as the hundreds of various musical instruments being displayed are intended to become a medium for arts education. The museum is equipped with an archive centre that holds various forms of recordings, all representing documentation of the arts and culture. Other collections on exhibit include dance costumes, masks, shadow puppets, sculpture and paintings. His devotion to fine arts is profuse and is advanced through active participation within the fine art scene. Together with his diverse network of arts and culture enthusiasts, Bandem established the first ever Bali Biennale; the biannual visual arts exhibition in 2005. The holding of both the Pre Bali Biennale in 5 cities in Java and 9 venues in Bali, as well as the Summit Event Bali Biennale in 9 venues in Bali as well as the Cartoon Pavilion is a reconstruction upon the traditional creative propensities of Balinese visual arts, as creativity is not grouped on the base of its customary aesthetic style, school and movement but is viewed from the perspective of Bali as a geo culture unity that corresponds to the greater multiculturalism in today's global society. Bandem is the current chairman of the Bali Biennale Organizing Committee. In 1994, UNESCO awarded the International UNESCO Music Council Award to Bandem as recognition upon his wholehearted attention and dedication upon the world of arts and culture as well as the implementation of his concepts.

Саяси мансап

Бандем жоғары сыныпта практикалық саясат саласына қызығушылық танытты және оған әріптестері GSNI деп аталатын саяси ұйымды басқаруға сенім артты. Бандем жоғары сынып деңгейіндегі ұйымды ғана емес, сонымен қатар Балидегі GSNI төрағасының орынбасары да болды. АҚШ-та, әсіресе Гавайи және Калифорнияда болған кезінде Бандем PERMIAS (Америка Құрама Штаттарындағы Индонезия студенттер қауымдастығы) ұйымын белсенді түрде басқарды. Бандемнің шетелдегі кең байланыстары осы кезеңде қалыптасты. АҚШ-та докторлық диссертациясын қорғағаннан кейін Бандем Балиге оралып, Индонезия саясатына деген ынтасын жалғастырды. Отанына оралғаннан кейін көп ұзамай, 1982-1998 жылдар аралығында Бандем Балидегі ірі саяси партия – Голонгян Карьяның вице-төрағасы болып тағайындалды. Бұл лауазым Бандемге Бали провинциясынан Индонезия Халықтық Өкілдер Ассамблеясының (MPR RI) мүшесі болуға мүмкіндік берді (1988-1998 жылдар). Индонезия Халықтық Өкілдер Ассамблеясының (MPR RI) мүшесі ретінде Бандем ұлттық саясаттың стратегиясы мен шешімдеріне жауапты Ad Hoc II комитетінің хатшысы және төрағасы болып сайланды. Осы комитет арқылы Бандем индонезиялық ұлттық сипатты қалыптастыруға деген құлшынысын өнер мен мәдениет тұрғысынан көрсетті. Сонымен қатар, 1998 жылғы сайлауда Бали облысының 1998-2003 жылдарға арналған губернаторлыққа үміткер ретінде Бандем балилік қоғамның қолдауын алды, бірақ жеңіске жетпеді. Жалпы алғанда, Бандемнің өнер мен мәдениеттің әлеуметтік-мәдени, саяси және технологиялық дамудың маңызды серігі ретіндегі рөліне қатысты ұстанымы, олардың бейбітшілік, келісім және әлемді жақсарту үшін қажетті элементтер екенін көрсетеді. Оның өнер мен мәдениет арқылы мемлекеттер арасындағы достық қарым-қатынасты нығайтуға сенімі 2003 жылы Хабиби орталығынан Хабиби сыйлығымен марапатталды. Оның белсенді ұстанымы өнер мен мәдениеттің ұлттар арасындағы, әсіресе, әр түрлі мәдениеттер мен жаһандық күштер арасындағы келісімге жету үшін маңызды екенін көрсетті.

Bandem grew interested in the field of practical politics in senior high school and he has been trusted by his colleagues to lead a political organization called GSNI. Bandem not only took charge of the senior high school level organization, but also became the Vice Chairmen of GSNI for Bali. During his time in the USA particularly in Hawaii and California, Bandem actively lead PERMIAS (Indonesian Student Association in United States of America). Bandem's extensive network abroad has been constructed since these times. After completing his doctoral studies in USA, Bandem returned to Bali and continued his enthusiasm in Indonesian politics. Soon after his return, Bandem was appointed as the Vice Chairmen of the major political party Golongan Karya in Bali from 1982 1998. This position permitted Bandem to become a member of the Indonesian House Assembly (MPR RI) as state representative for the Province of Bali (1988 1998). During his time as member of the Indonesian House Assembly (MPR RI), Bandem was elected as the Secretary and Speaker for the Ad Hoc II Committee that is responsible for strategies and decisions of the national politics. Through this committee, Bandem demonstrated his keenness for Indonesian character building from the viewpoint of arts and culture. Furthermore, although unsuccessful, Bandem was supported by the Balinese public as candidate for the 1998 2003 Governor of Bali during the 1998 election. Taken as a whole, Bandem's stance towards the significance of arts and culture as a vibrant counterpart to the pulsating dynamics of socio culture, political, and technology represents a notion that arts and culture are imperative elements for peace, concord, and the betterment of the world. His belief for cordial cross border interconnectedness by the means of arts and culture has bestowed him the Habibie Award in 2003 from the Habibie Center. His pro active approach has emphasized the importance of arts and culture as a reflective conscious to attain harmony among nations especially between respective cultures and the global forces.