Кіріспе

Горео әулетінің корольдік отбасы
Горео әулетінің билеуші отбасы

Ван (왕) үйі Кореяның Горео әулетінің (918-1392) билеуші үйі болды. Оның негізін салушы – Ван Кун, Таэбонның канцлері, ол тиран патша Кунг Йені құлатып, Гореоның жаңа әулетін құрды. Оның ұрпақтары 474 жыл бойы патшалық құрды. 1170 жылдан 1270 жылға дейін Горео патшалары Горео әскери режимінің құлықтары болды. 1270 жылы патша әулеті әскери режимнің ықпалынан босап, Моңғол империясының вассалы болуға өз еркімен келісті. Гореода моңғолдардың үстемдігі кезінде Ван үйі Юань әулетінің жартылай тәуелсіз вассалы болды және билеуші Борджигин руымен аралас некелер жасады. 1356 жылы патша Гонгмин Гореоның тәуелсіздігін қайта орнатуға қол жеткізді. Алайда, 1388 жылғы Вихвадо ретретінен кейін Горео генералы И Сонг Ге билікті басып алды. 1392 жылы И Ван үйінің билігін тоқтатып, өзін Жосон патшасы деп жариялады. Биліктен құлағаннан кейін Ван үйі жаңа әулет тарапынан қуғынға ұшырады. 1392 жылдан 1413 жылға дейін олар Ван патшалық отбасының тікелей желісіндегі ер адамдарды ұстап, өлтіру мақсатымен жою науқанына ұшырады. Қуғын-сүргіннің кең ауқымына байланысты, қазіргі заманғы Кэсон Ван руының көп бөлігі Ван Кунның он бесінші ұлы, ханзада Хёюнның Ван Ми (хангул=왕미, 1365 ?) арқылы тараған ұрпақтары болып табылады, ол жою науқанынан аман қалған.

Шығу тегі

Ван әулеті жергілікті, аймақтық билеушілерден немесе Сонг'ак аймағының хожоктарынан тегін алып келеді. Ван Кунның ата-бабалары Көгурё тегінен шыққан, ықпалды теңіз саудагерлері болған деп есептеледі. Ван Кунның әкесі Чакчегон Сонг'ак шекарасынан асып, Гангхва аралына дейін ықпалына ие болған маңызды тұлға еді. Тарихшы Евгений Ю. Парк Ван Кунның әкесі Ван Рюнгтің отбасының Ван тегін алғаш рет қабылдаған мүшесі болуы мүмкін дейді, бұл көбінесе Тан Қытайымен сауда жасауды жеңілдету үшін жасалған. Уильям Э. Хенторн және Г. Камерон Херст III сияқты басқа тарихшылар Ван Кунның Горёо тағына отырғаннан кейін тегін алғаш рет қабылдағанын болжайды, өйткені оның толық аты Ван Кун, яғни "патшалық негізін қалаушы" дегенді білдіреді. Ван (падиша) тегі бұрын Көгурёде Ко патшалық үйінің кейбір мүшелері патшалыққа байланысы үшін қолданған. Сун әулетінің елшісі Сюй Цзинь (徐兢) «Ван тайпасының ата-бабалары Го[гу]рёның мәшһүр әулеті» деп жазған. Вандар Батыс теңізінің аңыздық Аждаһа патшасының ұрпағы екенін, Чакчегонның әйелі арқылы, кейіннен Вончан патшайымы ретінде құрметке ие болғанын мәлімдеді. Ким Кван Уидің «Пхенён Тонгнок» (편년통록) кітабында Чакчегон Батыс теңізінің Аждаһа патшасының қызына үйленуге Аждаһа патшасының жауы Ескі Түкіні жоюға көмектескені үшін мүмкіндік алғаны айтылады. Бұл, әлдебір «династиялық желіні қадірлеу» үшін құрастырылған аңыз болуы мүмкін.

Билікке көтерілу

896 жылы Сонг'ак көтеріліп келе жатқан Кейінгі Гогурё мемлекетінің, кейін Таэбонг деп аталған, құрамына кірді. Кунг Е патшасы Ван Конды Сонг'ак қамалының иесі етіп тағайындады. Ван кейіннен Таэбонгтың канцлері болды. 918 жылдың 24 шілдесінде Таэбонгтың төрт генералы Ван Конды патша болуға көндірді. Сәтті төңкерістен кейін Ван Кон келесі күні, 25 шілдеде, Горёоның бірінші патшасы болып жарияланды. Кейіннен ол Кейінгі Үш Патшалықты біріктіріп, Силланы өз ішіне қосып, Кейінгі Бэкжені жаулап алды. Өкіметін нығайту үшін Тэйдзо Ван Кон түрлі ықпалды отбасылардан – аймақтық билеушілерден бастап, қуатты теңіз саудагерлеріне дейін, сондай-ақ құлаған Силла патшалығының әулеттерінен 29 әйелге үйленді. Ван әулеті бастапқыда басқа да ықпалды аймақтық әулеттердің арасында бірінші орында болды. Тэйдзоның ұлы, Гванчжон патша тұсында Горёо патшалық биліктің күшеюімен орталықтандырылған мемлекетке айналды. Гванчжон аймақтық ықпалды отбасылардың аристократиясының билігін шектеуге тырысты. Ол қытай ғалымы Шуан Цзидің көмегімен 958 жылы мемлекеттік қызметке қабылдау емтиханы жүйесін енгізді. Ол өзінің орталықтандыру реформаларына қарсы шыққандарды аяусыз жазалап, әкесінің бұрынғы серіктерін жойды.

Құлау және жойылу

1388 жылы Вихвадо шегінуінен кейін Горео генералы И Сонг Ге Горео билігін басып алды. Заңдылығының болмауына байланысты, И бастапқыда патша У мен Чангты тақтан түсіріп, олардың орнына қуыршақ патша Гоньянды таққа отырғызды. И-дің ұлы И Панг Гореоның адал қызметкері Чон Мон Джуды өлтіргеннен кейін, И Сонг Геге қарсы тұратын маңызды күш қалмады. 1392 жылдың 5 тамызында И өзін патша деп жариялап, Ван әулетінің 474 жылдық үкімін аяқтау үшін жеткілікті қолдау жинады. Үш күннен кейін, 8 тамызда, жаңа патша сарайы И Сонг Гедің күйеу баласы Ван У, оның екі ұлы Ван Чо мен Ван Кван, азаматтық қызметкер Ван Сун және оның ұлы Ван Каннан басқа барлық Вандарды Кэсоң қаласынан қуғынға шығарды. Қуылған Вандар Гангхва және Геоже аралдарына жіберілді. Ван У құлаған Горео патшалығының мұрагері ретінде танылды және бұрынғы Горео патшаларының рухына құрмет көрсету үшін Гвиуи патшасы лауазымына тағайындалды. 1394 жылдың 16 ақпанында Жосонның екі шенеунігі, Дуннэ әкімі Ким Кахэн (хангул=김가행) және Пак Чунг жиль (хангул=박중질) И және Ван әулеттерінің болашақ тағдырын білу үшін көзі жоқ болжамгердің көмегіне жүгінді. Бұл оқиға Вандарға күдік тудырды. 28 наурызда бұрынғы патша Гоньян мен оның ұлдары Самчеокқа басқа жерге жер аударылды. Ван әулетінің материкте қалған мүшелері Геоже аралына көшірілді. 14 мамырда Жосон патшасы Тэйджо патша сарайының талабы бойынша Ван әулетінің мүшелерін, Ван Удың отбасын қоспағанда, жазалауға бұйрық берді. 15 мамырда Гангхва аралындағы Вандар өлтірілді. "Шындық жазбаларында" олар теңізге лақтырылғандығы айтылады. Алайда, ауызша әңгімелерде Вандарды жаңа жер аудару орнына апаратын кемеге отыруға алдағандығы айтылады. Бірақ, кемеге тесік салған су астындағы жұмысшылар оны қасақана батырып жіберді. 17 мамырда Самчеокқа патша Гоньянды және оның екі ұлын өлтіру үшін шенеуніктер жіберілді. Олар мойындықпен өлтірілді. 20 мамырда патша сарайы Ван тегі бар кез келген адамды ұстап, жазалау туралы жарлық шығарды. Геоже аралындағы қалған Вандар, кем дегенде 111 бұрынғы патшалық отбасы мүшесі өлтірілді. Құтылу үшін қалған Вандар жасырынған немесе аналық тегін қабылдаған. Осы қырғын кезеңінде бірнеше Вандар ұсталды. 1397 жылдың желтоқсан айында Ван әулетінің мүшелерінің бірнеше заңсыз ұлдары ұсталып, жазаланды.

Салдары

Ван әулетінің қуғын-сүргіні Жосонның үшінші патшасы Тэджон билігінде 1413 жылы аяқталды. Осы қуғын-сүргін салдарынан Корей патшалығының 135 мүшесі қаза болды, олардың барлығы патшалық әулетіне тікелей байланысты ер адамдар еді, ал әйелдер мен бас тармақтан алыс туғандар аман қалды. Кёурамидің ұлы Ван Сулье кейіннен Тэджонның немересі Мунжон патшасы тарапынан 1452 жылдың 25 наурызында Ван әулетінің рәсімдік мұрагері болып тағайындалды.

Мұра

Чосон әулетінің ертедегі қуғын-сүргіндерінің салдарынан Ван әулетінің саны уақыт өте келе азайды, бірақ 2015 жылғы халық санауы бойынша Оңтүстік Кореяда Каэсонг Ван руының 22 452 мүшесі тіркелген. Нақты саны одан да көп болуы мүмкін, себебі көптеген Вандар өз тегін өзгерткен, мысалы, Уирьон Ок руы, олар қытайдан келген иммигранттардың ұрпақтары екенін айтады, бірақ бұл туралы мол дәлелдер бар. Сонымен қатар, Ван әулеті Таежоның тұсында кеңінен қолданған аралас неке саясатының нәтижесінде көптеген белгілі корей руларына үлкен әсер еткен.