Батыс феодализміндегі сот жүйесінің иерархиясы

Кіріспе

Батыс феодализміндегі құқықтық иерархия. Жоғары, орта және төменгі соттар – Батыс феодализмінен бастау алатын ұғымдар, олар сот билігінің төмендеу деңгейлерін көрсетеді. Олар өз бағыныштыларына ең ауыр жазаны қолдану арқылы әділдікті қамтамасыз етуге арналған. Төменгі сот күнделікті азаматтық істерді, оның ішінде ерікті сот төрелігін, шағын талап-арыздарды және көбінесе айыппұл немесе жеңіл дене жазасымен шешілетін ұсақ құқық бұзушылықтарды қарастырады. Мұндай билікке көптеген кішігірім билеушілер, соның ішінде көптеген помещиктер ие болды, олар өз жерлеріндегі шаруалар, еркін емес жалдамалы жұмыскерлер және еркін иеленушілерді сотқа тартты. Орташа сот толыққанды азаматтық және қылмыстық юрисдикцияны қамтиды, бірақ өлім жазасын, азаптауды және қатаң дене жазасын қолдану құқығынан айырылды. Бұл құқық жоғары сотқа немесе *ius gladii* ("қылыш құқығы") иелеріне тиесілі болды.

Феодалдық әділдік пирамидасы

Жоғары және төмен терминдер қатаң бағыныстылықты білдірсе де, жағдай одан әлдеқайда күрделі болды; іс бірнеше соттың кез келгеніне апелляциялануы мүмкін еді, ал "алдын алу" принципі (латын тіліндегі praevenire, "алдын алу" мағынасында) істі алғаш рет немесе басқа тәсілмен келіп түскен сотқа юрисдикция беретін. Әдетте, әр сот жалпы әділдік жүзеге асырды (қылмыстық істер көбінесе азаматтық даулардан және әділдіктің басқа түрлерінен бөлек емес еді, бірақ канондық құқық сияқты кейбір мәселелер бөлінетін), егер мәселе жоғары сотқа қарастырылмаса немесе privilegium fori (мысалы, дін қызметкерлерінің канондық соттарда басқа дін қызметкерлерімен, кейде шіркеу заңдары бойынша сотталу құқығы – ағылшын ортақ құқығындағы "дін қызметкерлеріне жеңілдік" ұғымының бастауы) арқылы соттамаса. Азаматтық және қылмыстық істерден өзге, әділдік ұғымына ерікті әділдік те кіретін, ол неке шарты, өсиет, сыйлықтар және т.б. сияқты бір және екі жақты мәмілелерді ресми тіркеуді білдіретін. Апелляция құқығы автоматты түрде берілмейтін, тек нақты белгіленген жағдайда ғана қолданылатын, және тіпті сонда да әрқашан жоғары саяси деңгейдегі сотқа немесе үштік жүйенің жоғары сатысына апелляция жасау мүмкін болмайтын. Шындығында, феодалдық әділдік – бұл нақты құқықтық логикамен басқарылмайтын, уақыт өте келе маңызды тарихи өзгерістерге ұшырайтын, сан алуан әдет-ғұрыптар мен ережелердің күрделі желісі. Дегенмен, дәстүрлі құқық көбінесе консервативті табиғатқа ие болды. Әділеттік мәселелерінде – өмірдің барлық салаларындағыдай – феодалдық қоғам біркелкілікті мүмкін де, қажет те деп санамады, әр қала мен аймақтың өзіндік әдет-ғұрыптары мен іс-әрекеттері болды және оларға араласуға тырысқандарға наразылық білдірді. Әділдік құқығы көптеген "ерекше" соттарда болғанымен, салыстырмалы түрде күшті мемлекеттер оны өздерінің абсолюттік билікті (қайта) орнатуының тірегі ретінде қарастырып, өз атынан әділдік жүргізу үшін түрлі аумақтық бөлімшелерде көптеген соттар құрды (мысалы, Англиядағы корольдік шерифтер) немесе апелляция институтын енгізді (кемінде заңды біріктіру мақсатында), сияқты Франциядағы провинциалды парламенттер.

Although the terms high and low suggest a strict subordination, this was not quite the case; a case could often be brought in any of several courts, with the principle of "prevention" (in the etymological sense of Latin praevenire, "to come before") granting jurisdiction to the court in which the case was first filed or otherwise brought. As a rule, each court administered justice in general (criminal cases were generally not separate from civil actions and other types of justice, while certain matters were separated such as canon law), as long as the matter was not reserved for a higher court or by virtue of some privilegium fori (e. g., of clerics to be judged in canon courts by other clergy, sometimes under ecclesiastical law, the origin of the English common law concept—benefit of clergy). In addition to civil and criminal trials, the notion of justice also included voluntary justice, which is really the official recording of deeds (unilateral or bilateral) such as marital agreements, wills, grants, etc. A right of appeal was not automatically available, only when explicitly established, and if so not always to a court of the superior political level or a higher degree of the trio. In fact, feudal justice was a labyrinth of specific customs and rules in nearly endless variation, not governed by any clear legal logic, and subject to significant historical evolution in time. However, the largely customary law tended by nature to be quite conservative. In judicial matters—as in all spheres of life—feudal society did not see uniformity as either possible or necessarily desirable, each town and region has its customs and ways of doing things, and resented attempts to interfere with them. While the right of justice is held by many "unique" courts, relatively strong states make it a pillar of their absolutist (re)emergence to establish numerous courts to administer justice in their name in different territorial circumscriptions, such as the royal (high) sheriffs in England, or to impose an appeal (at least unifying the law as such) to a royal court, as to the various French provincial parlements.