Кіріспе

Шотландиядағы мемлекеттік прокурор

Прокуратор фискаль (көпше түрі – прокураторлар фискаль), кейде PF немесе фискаль (Neach casaid a' Chrùin) деп аталады, Шотландиядағы мемлекеттік прокурор, ол мемлекеттік айыппұл салуға құқылы. Олар Шотландиядағы кенеттен және күмәнді өлімнің барлық жағдайларын тергеп-тексеруде (жалпы құқық жүйелеріндегі сот-медициналық сарапшымен салыстырылады), өлімге әкеп соққан жазатайым оқиғалар бойынша тергеу жүргізеді (Шотландия құқықтық жүйесіне тән тергеу нысаны) және полицияға қатысты қылмыстық шағымдарды қарастырады (әкімшілік шағымдар Полицияны тергеу және тексеру комиссары тарапынан қарастырылады). Олар сондай-ақ, Ұлыбританияның Кіріс және Кеден қызметі сияқты мамандандырылған есеп беру агенттіктерінен есептер алады. Шотландиядағы көптеген қылмыстар бойынша прокураторлар фискальдар шеріф және әділет төрешісі соттарында (және бұрынғы аудандық соттарда) қудалау үшін істерді ұсынады, ал қорғаныс тарапынан айыпталушы, адвокат немесе солиситор өкілдік етеді. Солиситор адвокаттар кеңсесінде жұмыс істейді немесе Шотландияның кейбір аймақтарында Мемлекеттік қорғау адвокаттары кеңсесі үшін жұмыс істейтін мемлекеттік қорғаушы болуы мүмкін. Прокуратор фискаль саяси ықпалдан тыс баламаларды іздеу және қудалаудан бас тарту құқығына ие, бірақ әрқашан Корольдік кеңсесі мен Лорд-адвокаттың нұсқауларын орындауға міндетті.

Шығу тегі

Кеңсе, ең алдымен, римдік-голландиялық және француздық иелік немесе феодалдық әкімшіде (procurator fiscaal), қызмет еткен, атаудағы "фискаль" сөзінде көрсетілгендей, бастапқыда қаржылық (фискалдық) жауапкершілігі бар шерифтің (жергілікті құқық қорғау органының қызметкері және судья) лауазым иесі болды: procurator fiscaal қарыздарды, айыппұлдарды және салықтарды жинады. Procurator fiscaal – ол fisc немесе қазынамен байланысты прокурор немесе сот өкілі, демек, айыппұлдар мен алымдарды жинаумен айналысады. 1457 жылғы ресми құжаттарда патшаның procurator fiscaal-ы туралы айтылады. Осындай лауазымды бірінші рет шіркеу соттарында пайда болған көрінеді. 1514 жылғы Сент-Эндрю Формуласында (St Andrew's Formulare) епископтың рухани, азаматтық және қылмыстық істердің барлығында, кең өкілеттіктермен procuratorem et advocatum nostrum fiscalem лауазымына адамды тағайындауы туралы жазылған; сондай-ақ, procuratoris fiscalis лауазымымен байланысты өкілеттіктерге сілтеме бар. Оған заңбұзушыларды іздеу және қудалау міндеті жүктелген. 16 ғасырдың ортасында кардинал Битонның екі procurator fiscaal-ы болды. Осы кезеңде procurator fiscaal азаматтық, қылмыстық және рухани істерде құзыретті екендігі анық көрінеді. Адамдарды іздеу және оларды қудалау Шотландиядағы полицияның алғашқы нысаны болуы мүмкін, ол көп кешіктіріліп (1800 жылы) құрылды. Бұл, Шотландиядағы полицияның қылмыстық істерді тергеу мәселелерінде procurator fiscaal-дың нұсқауларын орындауға заңдық міндеттілігіне себеп болуы мүмкін, себебі procurator fiscaal өзі де бұрын тергеуші болған және осы жұмысты атқарған. 18 ғасырдың ағынында procurator fiscaal-дың салықтар мен басқа да алымдарды жинау міндеттері 1701 жылғы Қылмыстық іс жүргізу туралы заң қабылдануымен шериф сотындағы прокурор ретіндегі міндеттерімен ығыстырылды. Осы лауазымда procurator fiscaal жеке айыптауларға келісім берді және Король атынан қудалауды жүргізді. Шериф соттары (Шотландия) туралы 1867 жылғы заң Шотландиядағы барлық қылмыстық әрекеттерді қудалау үшін procurator fiscaal-ға толық жауапкершілік берді. Бастапқыда procurator fiscaal шерифтің лауазымды адамы болды және лауазымдағы қызмет ету мерзімі шерифтің қалауына байланысты болды. Жеке айыптаудың азаюымен procurator fiscaal Lord Advocate-тың бақылауында болып саналды. 1776 жылы үкімет procurator fiscaal-ға алдын ала тергеу жүргізу үшін жалақы төлеуді бастады, ал 1907 жылы procurator fiscaal-ды тағайындау құқығы Lord Advocate-қа берілді, ал 1927 жылы procurator fiscaal толық уақытты мемлекеттік қызметкер атанды.

Қылмыстарды қудалау

Прокуратура органдары қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеу жүргізеді, куәгерлердің жазбаша мәлімдемесін алады (бұл алдын ала тексеру деп аталады) және қылмысты тергеу мен қудалау үшін жауапты. Бұл полицияға тергеуді бағыттуға құқық береді, бірақ адам өлтіру сияқты ауыр қылмыстардан басқа, полиция прокурорды іске қатыстырмас бұрын тергеуді аяқтайды. Жоғары соттың қатаң рәсімі бойынша, біреуге қылмыс тағылып, қамауға алынса, мемлекет 110 күн ішінде істі алдын ала тыңдауға ұсынуға міндетті. Прокурор ешқашан қылмыстық іс қозғауға міндетті болған емес және қудалау деңгейін (ресми немесе жеңілдетілген) өзі таңдай алады. Айыпталушының қазылар алдында сотталуға құқығы жоқ, сондай-ақ жәбірленуші өздігінен айыптау туралы шешім қабылдай алмайды, себебі сотқа қатысу немесе қудалауды жеңілдету туралы шешім прокурорға тиесілі. Дегенмен, өте сирек кездесетін бір механизм бар, ол – қылмыстық хаттар туралы петиция, онда қылмыстың құрбаны Жоғары соттан қудалауға рұқсат ("петицияны қабылдау") беруді сұрап өтініш бере алады, бұл басқа юрисдикциялардағы жеке қудалауға ұқсас. Соңғы рет мұндай петиция 1982 жылы, ал одан бұрын 1909 жылы қабылданған. 1987 жылға дейін прокурордың дискрециялық өкілеттігі тек қудалауды күшейтуге ғана қатысты; қудалауға балама шаралар болған жоқ. 1987 жылғы Қылмыстық әділет (Шотландия) заңы прокурорларға қудалаудың орнына белгілі бір айыппұлдар (прокурорлық айыппұл) салуға өкілеттік берді, ол бастапқыда 25 фунт стерлингке дейін шектелген, кейіннен 300 фунтқа дейін арттырылды. Содан бері бұл мүмкіндіктер кеңейіп, ескерту жасау, прокурорлық айыппұлдар салу, зиянды өтеу, жұмысқа тарту, жол қозғалысы ережелерін бұзу үшін айыппұл салу немесе қылмыстық жауапкершіліктен әлеуметтік жұмысқа, психологиялық кеңес беруге немесе психиатриялық емге бағытту мүмкіндіктерін қамтиды.

Өлімдер

Барлық күдікті, кенеттен және кездейсоқ өлім жағдайлары прокурорға хабарлануға тиіс, және олар қылмыстық әрекет болған-болмағанын анықтауға және қажет болған жағдайда қудалауға жауапты. Қылмыстық құқық бұзушылық болды деген күдік туса, прокурор жергілікті полицияға тергеп-тексеруді тапсырады. Өлімге әкеп соққан жазатайым оқиғалар өлімге әкеп соққан жазатайым оқиғалар бойынша сауалнамаға (тергеуге) жатады, бұл сот сауалнамасының (тергеудің) бір түрі, ол сот отырысымен ұқсас, бірақ қазылар алқасысыз жүргізіледі. Өлімге әкеп соққан жазатайым оқиғалар бойынша сауалнамалар (тергеулер) шериф сотында жүргізіледі. Қамауда болған кездегі барлық өлімдер мен өлімге әкеп соққан жазатайым оқиғалар бойынша міндетті түрде сауалнама (тергеу) жүргізілуі керек, ал басқа да жазатайым оқиғалар прокурордың шешімі бойынша сауалнамаға (тергеуге) жатады.

Ауыр қылмыстар

Ең ауыр қылмыстар бойынша іс прокурор тікелей қудаланбастан, Жоғары сот төрелігінде қаралады. Айыптау Лорд Адвокаттың атынан Адвокат-орынбасары тарапынан жүргізіледі.

Лорд Лионның соты

Шотландияның геральдикасы және генеалогиясымен айналысатын азаматтық және қылмыстық сот – Лорд Лион сотына прокурор тағайындалады. Бұл сот шотланд мәдениетіне тән, онда геральдика маңызды рөл атқарады, әсіресе кландық жүйеге қатысты. Елтаңбаны тіркеу үшін Корольге төленетін жарна қажет, және елтаңба пішін, түс және суреттерге қатысты нақты ережелерді сақтауға тиіс. Прокурор фискаль 1867 жылғы «Лион корольінің қару-жарақ туралы» заңы бойынша Лорд Лионмен тағайындалған, бірақ 2001 жылғы «Конвенциялық құқықтар (орындалуы) (Шотландия)» заңына сәйкес, қазір Шотландия үкіметі тағайындайды. Егер «елтаңба» деп те аталатын елтаңбаға қатысты ереже бұзылса, прокурор фискаль, соттың тәуелсіз ресми прокуроры ретінде, қылмыстық іс қозғау туралы шешім қабылдайды.