Кіріспе

Ел Лахун (اللاهون Ел Лахун, алт. Иллахун, Лахун немесе Кахун (соңғысы археолог Уильям Мэтью Флиндэрс Петри жасаған неологизм) - Египеттің Файюм қаласында Сенусрет II құрған жұмысшылар ауылы. Эль-Лахон қазіргі қалаға жақын жерде орналасқан Сенусрет II пирамидасымен байланысты және оны жиі Лахон пирамидасы деп атайды. Бұл жердің ежелгі атауы r ḥn болған. t, сөзбе-сөз "Канальдың аузы (немесе ашылуы"). Птолемейлік Египетте ол Птолемей Ормосы (Πτολεμας ρμος) деп аталды.

Шолу

Файюмдағы басқа он екінші династия пирамидалары сияқты Лахун пирамидасы да саз кірпіштен жасалған, бірақ мұнда пирамиданың өзегі саз кірпішпен толтырылған тас қабырғалар желісінен тұрады. Бұл әдіс кірпіш құрылысының тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қолданылған болуы мүмкін. Бір қызығы, шығыс жағында Пирамидалық ғибадатхана болса да, пирамидаға кіреберіс оңтүстік жағында орналасқан. Алайда археолог Флиндерс Петри оны шығыс жағында іздеуге көп уақыт жұмсаған. Ол кіреберіс қақпасын тек көрші абыройлылардың қабірлерін тазартып жатқан жұмысшылар 40 фут ұңғының түбінде кішкентай туннельді тапқанда ғана тапты, ол патшалық қабір бөлмесіне әкелді. Көрініп тұрғандай, қабірдің алғашқы жұмысшылары өздерінің заңды қызметін осы туннельді қазу үшін жапсырма ретінде пайдаланған, бұл оларға пирамиданы тонауға мүмкіндік берді. Жерлеу камерасына кірген соң, Петри кіреберіспен кері қарай жұмыс істей алды. Пирамида жасанды террасада тұр. Солтүстіктегі жағында төрт бұрышты сегіз тас блогы қалдырылып, олар патша сарайындағы адамдардың мәйіттерін жерлеу үшін пайдаланылған. Әр мастабаның алдында төменгі қабырғаға апаратын тар шахта орналасқан. Сондай-ақ солтүстік жағында Королева пирамидасы немесе қосалқы пирамида орналасқан. Ең қызықтысы, пирамиданы салып, патшаны жерлеуге қызмет еткен жұмысшылардың ауылы табылды. Қаһун деп аталатын ауыл пирамидадан 800 метр қашықтықта, шөл даланың шетінен аз қашықтықта орналасқан. Табылған кезде көптеген ғимараттар шатыр биіктігіне дейін сақталған болатын, ал Петри шынайы арканы ауылдағы жұмысшылар білетінін және қолданғанын растады. Алайда табылған барлық ғимараттар қазба жұмыстары барысында қиратылған. Бірінші жолақ тазартылып, картаға түсіріліп, суреттелгеннен кейін келесі жолақ қазылып, олжа алдыңғы жолаққа төгілді. Нәтижесінде, қазір сол жерде аз ғана нәрсе бар. Негізгі функциясы "әдетте II Сенвосреттің жерлеу культімен байланысты [яғни. Сенусрет II] оның жақын маңдағы пирамида кешені оның өмір сүруінің басты себебі ретінде түсінілді үй әкімшілері, сондай-ақ ғибадатхана қызметкерлері оның патшалық мәйіті құрметіне қызмет ету үшін". Ауылды Петри 1888-1990 жылдары және 1914 жылы қазып шығарған. Қазба жұмыстары үйлерден табылған күнделікті өмірдегі заттардың (оның ішінде құрал-саймандар) саны, ауқымы мен сапасы бойынша ерекше болды. Доктор Розали Дэвидтің "Ежелгі Мысырдың пирамидаларын салушылар" кітабында жазылғандай, "үйлерде қалған күнделікті қажетті заттардың саны, түрлері мен түрлері [қызметкерлердің] кенеттен және алдын ала ойланбастан кеткенін білдіреді" (199-бет). Көптеген үйлердің еденінің астында ағаштан жасалған қораптар табылды. Ашылған кезде оларда сәбилердің сүйектері табылды, кейде қорапта екі-үш, және өлім кезінде бірнеше ай ғана болған. Петри бұл адамның сүйектерін шөл далаға қайтадан көміп тастады. Сондай-ақ, қалада заңдық және медициналық мәселелерді қамтитын 1000-ға жуық фрагменттерден тұратын Кахун папирустары табылды. 2009 жылы египет археологтары бұл аймақты қазып, пирамиданың айналасындағы құммен қапталған шөл тастарда жарқыраған бояумен боялған ағаш табындардағы фараон дәуірінің мумияларының жасырын жерін тапты. Бұл жер XIII династияның аяғында, содан кейін жаңа патшалық кезінде, аймақта ірі жерлерді қалпына келтіру жобалары болған кезде, қоныстанған.

Қаланың орналасуы

Қаланың үш жағында саз кірпішпен қоршалған қабырғалар орналасқан. Жыл сайынғы су тасқыны кезінде құлап, алып кетілген төртінші қабырғаның еш дәлелі табылмады. Қала төртбұрышты болып, оның ішкі бөлігін сыртқы қабырғалар сияқты үлкен және берік саз кірпішпен қоршап тұрған. Бұл қабырға қала аумағының үштен бір бөлігін бөліп тұрды, ал бұл кішігірім аймақта үйлер бір бөлмелі үйлерден тұратын қатарға тігілген. Бұл аймақта көп бөлмелі үлкен виллалар аз, ал еңсесі жоғары орналасқан. Үйлердің көлемі 2520 шаршы метрден бастап, элиталық үйлер үшін 120 шаршы метрге дейін жетеді. Петри бұл ауылды Уэльстегі кен өндіруші ауылмен салыстырды. Қаланың басты ерекшелігі - "акрополь" деп аталатын ғимарат. Бұл маңызды ғимарат болған, бұл туралы бағаналардың тұғырынан білеміз. Петри бұл ғимараттың құрылыс жұмыстарына барған кездегі патшаның резиденциясы болуы мүмкін деп болжады. Ғимараттың пайдаланылуы тоқтап, оны басқыншылық аяқталғанға дейін тастап кеткен көрінеді. Басқа жазбалар Мысырдағы Семит құлдары он екінші династия кезінде көп болғандығын көрсетеді. Бір қызығы, кейбір виллалар бір-бірінен қалың қалың қаламбармен бөлінген саз кірпішпен салынған. Сонымен қатар, Уулидің айтуынша, Ур қаласында адамдар үйдің тұрғын бөлмелерінің астына жерленген. Ауыл қабырғасымен мұқият күзетіліп, бақылаушылардан бірдей берік қабырғамен бөлінген жұмысшылар семит (азиялық) құлдары болуы мүмкін, олардың бақылаушылары сенім артқан жоқ.

Ашылғандар

2009 жылы 26 сәуірде Ежелгі заттардың жоғарғы кеңесі Мысырдағы Лахун пирамидасының жанында фараон дәуіріндегі мумиялар антологиясы көркем суреттелген ағаш табуттарда табылғанын жариялады. Саркофагтар жасыл, қызыл және ақ түстермен әшекейленген. Археологтар ондаған мумияларды тауып алды, олардың отызы өте жақсы сақталған, олардың үстіне өлгеннен кейінгі өмірде өлген адамға көмектесуге арналған дұғалар жазылған. Бұрын ақ әктас тастармен қапталған бұл жердің бұрынғыдан мыңдаған жыл бұрын пайда болғаны белгілі болды. Сарапшылар Мысырдың оңтүстік пирамидасы Лахунның маңында орналасқан ондаған қабірлерді зерттеу арқылы Мысырдың жерлеу сәулет өнері мен дәстүрлерін Рим дәуірінен бастап Орта патшалық кезеңінде жақсы түсінуге болады деп есептейді. "Қабірлер жартастан ойылып жасалған, олардың құрылымы әртүрлі", - дейді археолог Абдель Рахман Эль Айди. Қабірлердің кейбірі бұрынғы дәуірлердің қабірлерінің үстіне тұрғызылған. Айеди журналистерге былай деді: "Бұл жерді XII династияның төртінші патшасы Сенусрет II құрған деген пікір қалыптасқан. Бірақ біздің жаңалықтарымызға байланысты біз бұл теорияны өзгертеміз деп ойлаймын, және жақын арада біз тағы бір жаңалық жариялаймыз". Оның айтуынша, командалар 12-ші династиядан бұрынғы уақытқа жататын артефактілерді тапты, бірақ ол туралы нақты мәлімет бермеді және ресми мәлімдеме бірнеше күн ішінде жасалатынын уәде етті. Мысырдың Ежелгіліктер жөніндегі Жоғарғы Кеңесі 2010 жылы 23 мамырда Лахунға жақын жерде 57 ежелгі мысырлық қабірлер табылғанын жариялады. Қабірлердің көпшілігінде ішіндегі мумиясы бар әшекейлі боялған ағаш саркофаг бар. Қабірлердің кейбіреулері Мысырдың бірінші және екінші династиясына, б.з.д. Кейбір жерлер иероглифтермен безендірілген, ежелгілер бұл өлген адамға өмірден кейінгі өмірге жол табуға көмектеседі деп сенген. Қабірлердің 12-сі Мысырды б.з.д. Египет ғалымы Захи Хавастың айтуынша, 18-ші династияға жататын мумиялар "Өлілер кітабынан" алынған діни мәтіндермен және ежелгі Мысыр құдайларының бейнелерімен безендірілген жүнмен жабылған. Бұл табылған заттар ғалымдарға ежелгі Мысыр діндерін жақсырақ түсінуге көмектесуі мүмкін. Кейбір қабірлер ежелгі египеттіктердің сенімінше, өлген адамға жер астына өтуіне көмектесетін діни мәтіндермен безендірілген, деді жобаның бас археологы Абдель Рахман Эль Айди. Эль Айдидің айтуынша, ең көне қабірлердің бірі толықтай дерлік сақталған, оның барлық жерлеу құралдары мен ағаш саркофагы бар, онда киізге оралған мумия бар. Б.з.д. шамамен 2030-1840 жылдар аралығында, Орта патшалық дәуірінде, 31 қабірде археологтар қабірлерде безендірілген Хорус, Амон, Хатор және Хнум сияқты ежелгі Мысырдың түрлі құдайларының көріністерін тапты.