Анна Блайг: Австралия саяхатшысы және саяси қайраткерінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Австралиялық саясаткер Анна Мария Блай (14 шілде 1960 жылы туған) – лоббист және бұрынғы Австралия саясаткері, 2007 жылдан 2012 жылға дейін Квинсленд Еңбек партиясының жетекшісі болып, Квинслендтің 37-ші премьер-министрі қызметін атқарды. Ол осы екі лауазымды атқарған алғашқы әйел болды. 2017 жылы Австралия банктер қауымдастығының бас директоры болып тағайындалды. Блай Квинсленд штатындағы Уорвик қаласында дүниеге келді және Квинсленд университетінде оқыды. Саясатқа кірмес бұрын түрлі қоғамдық ұйымдарда жұмыс істеді. Блай 1995 жылғы штаттық сайлауда Квинсленд заң шығару жиналысына Оңтүстік Брисбен округінен сайланды. 1998 жылы Питер Бити басшылығымен министрлікке тағайындалып, 2005 жылы премьер-министрдің орынбасары, ал 2006 жылы мемлекеттік қазынашы болды. Блай 2007 жылы Битиден кейін премьер-министр болып, Квинслендтің тұңғыш әйел премьер-министрі және Австралияның үшінші әйел премьер-министрі атанды. Ол 2009 жылғы штаттық сайлауда Еңбек партиясын жеңіске жеткізді, бірақ 2012 жылғы сайлауда үлкен жеңіліске ұшырап, саясаттан кетуін жариялады. 2010 жылдан 2011 жылға дейін Блай Австралия Еңбек партиясының ұлттық президенті болды.

Ерте өмір

Блай Уорвик қаласында (Квинсленд штаты) дүниеге келген. Ол Уильям Блайдың ұрпағы, ол «Баунти» көтерілісімен және Жаңа Оңтүстік Уэльстің 4-ші губернаторы болғанымен әйгілі. Блай Голд-Кост қаласында өсті. Оның ата-анасы ол 13 жасқа келгенде ажырасып кеткен. Ол 9-сыныпқа дейін католик мектептерінде оқыды және қаһармандыққа (монахиня) айналуды ойлады. Оның бір әпкесі қаһармандыққа, ал екіншісі монастырьға кірді. Алайда, шіркеудің ажырасқан адамдарға деген көзқарасы (оның анасына енді қасиетті тағайындау рәсіміне қатысуға рұқсат етілмеген) оны және анасын шіркеуден алшақтатып жіберді. 1978 жылдан бастап Квинсленд университетінде оқып, өнер бакалавры дәрежесін алды. Блайдың саяси белсенділігіне бастам бергені университеттегі бірінші жылында Джордж Король алаңындағы шеруге қатысушылардың полициямен ұрысып, бастарына соққы тигенін көрген кездері болды. Блайдың қоғамдық белсенділікке алғашқы қатысуы – университет ішіндегі вице-канцлер Брайан Уилсонның даулы әкімшілік реформасына қарсы студенттік наразылықтарға қатысуы болды. Содан кейін ол Бьелке Петерсен үкіметінің абортқа қарсы саясатына қарсы абортты заңдастыруды талап еткен Әйелдер құқықтары ұжымының жұмысына қатысты. Блайдың келесі лауазымы – Студенттік одақтың әйелдер вице-президенті болды. Одан кейін ол болашақ Госс үкіметінің өкілі Дэвид Барбагалло басқаратын фракцияны ығыстыру мақсатымен «EAT» (Білім беру әрекет тобы) деп аталатын сайлау тізімін ұсынды. Заң факультетінің студенті Пол Лукас, Блайдың болашақ вице-премьері, Барбагаллоның командасының мүшесі болды. Оның 1982 жылғы командасында бұрынғы Білім, оқыту және өнер министрі Род Уэлфорд та болды. Госс үкіметінде болашақ министр болған Энн Уорнер сол кезде Одақта кеңсе ұстаған. Уорнер көп ұзамай Блайдың маңызды саяси кеңесшілерінің біріне айналды.

Парламент

Блай алғаш рет 1995 жылғы сайлауда Оңтүстік Брисбендегі лейбористердің сенімді мандатына ие болып парламентке сайланды, ол бұрынғы депутат Энн Уорнерді алмастырды. Еңбек партиясының Социалистік солшыл тобының мүшесі ретінде, ол 1998 жылы Бейтти үкіметі сайланғаннан кейін Отбасылар, жастар және қоғамдық көмек көрсету, сондай-ақ мүгедектерге қызмет көрсету министрі болып тағайындалды. 2001 жылы Блай Квинсленд штатының тұңғыш әйел Білім министрі атанды. 2004 жылы ол өнер саласына да қосымша жауапкершілікті қабылдады.

Білім министрі

Білім министрі ретінде Блай бірқатар реформалар енгізді, соның ішінде Квинслендтің барлық бастауыш мектебінде міндетті дайындық сыныбы ашылды, бұл білім беру жүйесіне оныншы жылды қосып, Квинслендтің мектеп білімін алғаш рет басқа Австралия штаттарымен үйлестірді. Ол мектепке қабылдау жасын көтерді, сонымен қатар ерте балалар білімін жаңартып, балабақша бағдарламаларының 3-4 жастағы балалардың арасындағы көрсеткішін 28%-дан 94%-ға дейін арттырды. Блай "Жұмыс іле немесе білім ал" заңдарын енгізуді де қадағалады, бұл 15-17 жастағы жастардың барлығын мектепке немесе толық жұмыс күніне қабылдануын міндеттейді – бұл мектептен кету жасын 15-тен 17-ге көтеруге мүмкіндік берді, Австралиядағы осындай алғашқы заң.

Премьер-Министрдің орынбасары

2005 жылдың шілдесінде вице-премьер және қазынашы Терри Макенроттың зейнетке шығуы үкімет құрамында қайта құруға себеп болды, нәтижесінде Блай вице-премьер және қаржы, мемлекеттік даму, сауда және инновация министрі лауазымына тағайындалды. Блайдың вице-премьер болып тағайындалуы оның он жыл бұрын парламентке сайланған күнімен сәйкес келді. 2006 жылдың ақпан айының басында Бейтти штаттың нашар денсаулық сақтау жүйесін түзетуге бағытталған жұмысына көбірек назар аудару үшін қазынашылық қызметінен бас тартқаннан кейін Блай да қазынашылық портфелін иеленді.

Премьер-министр

Блай ұзақ уақыттан бері премьер-министр Питер Битидің ықтимал мұрагері ретінде қарастырылып келді және ол 10 қыркүйекте 2007 жылы саясаттан зейнетке шығуын жариялаған кезде оны өзінің орнын басатын адам ретінде қолдады. Кейіннен ол оңшыл фракциядан Пауль Лукастың вице-премьер болып табылатын келісім бойынша Еңбек партиясының қатарынан қарсылықсыз тағайындалды. 12 қыркүйекте ол Еңбек партиясының төрағасы болды. 2007 жылдың 13 қыркүйегінде Бити ресми түрде отставкаға кеткеннен кейін, Блай сол кездегі губернатор Квентин Брайс алдында ант берді. Блай 2009 жылғы штаттық сайлауда Еңбек партиясын жеңіске жеткізді. Блай Битиден мұра еткен үлкен көпшіліктен сегіз орынды жоғалтты, сондай-ақ екі партиялық дауыс беруде сегіз пайыздық құлдырауды бастан өткерді. Дегенмен, Брисбендегі 40 орынның 34-ін жеңіп алғандықтан, Еңбек партиясы 89 орынның 51-ін жеңіп алды, бұл нақты көпшілікке жеткілікті болды. Бұл сайлау Квинсленд Еңбек партиясының қатарынан сегізінші сайлау жеңісін таныстырды; партия 1989 жылдан бері бар болғаны екі жылды қоспағанда, үкіметте болды. Сайлауда жеңіске жетіп, Блай Австралияның халық таңдауымен сайланған алғашқы әйел премьер-министрі атанды. Бұрынғы екі әйел премьер-министр, Кармен Лоуренс (Батыс Австралия, 1990–93) және Джоан Кирнер (Виктория, 1990–92) ер адамдар отставкаға кеткеннен кейін премьер-министр болды (Блай сияқты), бірақ екеуі де келесі штаттық сайлауда жеңіліске ұшырады. Алайда, Блай Австралияның халық таңдауымен сайланған бірінші әйел үкімет басшысы емес. Розмари Фоллетт және Кейт Карнелл екеуі де Австралия астанасының бас министрі болып сайланды, ал Клэр Мартин Солтүстік территорияның бас министрі болып сайланды.

Квинсленд су тасқыны

Анна Блайдың басшылығы 2011 жылы ұлттық және халықаралық деңгейде назар аударды, ол штатты қамтитын, Брисбенді де қоса, Квинслендтің 78 пайызында болған қатаң су тасқыны және одан кейін болған 5 санаттағы дауылға жауап беру және одан қалпына келтіру жұмыстарын басқарғанда. Дағдарыстың ең қызу шағында өткен баспасөз мәслихатындағы әсерлі сөйлеуінде Блай штатты біріктіріп, "Біз квинслендтіктерміз. Біз солтүстікте мықты болып өсірілген халықпыз" деді. Блай 6 миллиард долларлық қайта құру бюджетін басқаратын, заңмен бекітілген Қайта құру басқармасын құмындаған ірі қайта құру бағдарламасын жетекшілік етті.

Экономикалық реформа

Қазынашы және Премьер-министр ретінде Блай 50 миллиард долларға жуық бюджетке жауапты болды. Оның реформалары:

Австралиядағы ең ірі инфрақұрылымдық құрылыс бағдарламасы, орташа жылдық көлемі 15 миллиард доллар (AUD) құрады, оның ішінде жаңа экспорттық желілер, маңызды жаңа жолдар мен қоғамдық көлік инфрақұрылымы, сондай-ақ 9 миллиард долларлық «Су желісі» – су сақтау қоймаларын байланыстыру және қайта өңделген су схемасы мен тұзсыздандыру станциясын қоса, жаңа су көздерін салу арқылы Квинслендтің ірі қалалық аймақтарын құрғақшылықтан қорғау. Коммуналдық қызметтердегі маңызды реформалар, оның ішінде су басқармаларын мемлекеттік жеткізу, тарату және бөлшек сауда корпорацияларынан тұратын құрылымға біріктіру, сондай-ақ жеке коммерциялық бөлшек саудагерлерге мүмкіндік беру үшін электр энергиясын беруді қайта құру, Квинслендтің электр энергиясын сатуын қоса. Ғылым, ғылыми зерттеу және инновацияға жаңа инвестициялар – негізінен табиғи ресурстарға негізделген экономиканы білімге және шығармашылыққа негізделген экономикаға ауыстыру. Осы 10 жылдық инвестициялық бағдарлама аясында 36 жаңа ғылыми-зерттеу институты құрылды және ғалымдар мен зерттеушілердің халыққа шаққандағы үлесі басқа штаттарға қарағанда жылдам өсті. 2010 жылы мемлекеттік теміржол компаниясының жүк және көмір тасымалы бөлімшесін жекешелендіру. Өнерге маңызды жаңа инвестициялар, оның ішінде жаңа Заманауи өнер галереясы (GOMA) мен басқа да мәдени инфрақұрылымдарды салу, нәтижесінде мәдени туризмнің өсуіне ықпал етті. Осы жаңа инвестициялар, соның ішінде сахналық өнер мен ірі көрмелерге қосымша қаржылық қолдау көрсету, Квинслендтің өнер және мәдениет секторындағы жаңарудың бастауын берді, ал Квинсленд өнер галереясы қазір елдегі ең көп келушілерді тартатын мұражай болып табылады. Блай Голд-Кост қаласының 2018 жылғы Достастық ойындарын қабылдау үшін сәтті өтініш білдірді.

2012 жылғы сайлау

2010–2011 жылдардағы Квинсленд су тасқыны кезінде Блайдың басшылығы мен өнері кеңінен мақұлданды. Лейбористер партиясы 2010 жылдың күзінен бастап көп жағдайда Джон Пол Лангбрук басқарған Ұлттық Либерал партиясынан (ҰЛП) қалып қойды. Алайда, келесі Newspoll сауалнамасында Блай мен Лейбористер партиясының үміті рекордты түрде жақсарғаны байқалды. Лейбористер екі партиялық дауыс айырмашылығы 41–59-дан 52–48-ге дейін өсті, ал Блайға қатысты жеке қанағаттану/қанағаттанбау көрсеткіші -24–67-ден 49–43-ке дейін өзгерді. Блайдың сайлаудағы жағдайының жақсаруы Лэнгбруктың Брисбен қаласының әкімі Кэмпбелл Ньюманның пайдасына қызметтен кетуіне себеп болды. Ньюман су тасқыны кезінде ұлттық деңгейде танымал болды, және сауалнамалар көрсеткендей, сол кезде Блайдың танымалдығымен шамалас болатын жалғыз саясаткер осы партиядан емес еді. Алайда, Ньюман парламент мүшесі болған жоқ, сондықтан оған палатада орын алуға мүмкіндік беретін қосымша сайлау ұйымдастырылмады. Осы себепті Джефф Сини ҰЛП-ның уақытша парламенттік басшысы болып сайланды, ал Ньюман ҰЛП-ның сайлау штабын басқарды және бір мезгілде Лейбористер партиясының Эшгроув округіндегі мандатын бағындыруға тырысты. Блай Ньюманның бұл әрекетіне қатысты сын айтып, Квинсленд штатының қалпына келтіру жұмыстары жүріп жатқанда Ньюманның қала әкімі лауазымынан "қайта кетіп, қашуының" жауапкершіліксіздік екенін мәлімдеді. 25 қаңтарда Блай 24 наурызға сайлау жариялады. Квинсленд тарихында сайлаушылар парламент таратылғанға дейін сайлау күнін білгені алғашқы рет болды. Блай бұл шешімді 2010–2011 жылдардағы Квинсленд су тасқынына қатысты тергеу комиссиясының соңғы есебін жоспарланған ақпан айының ортасынан емес, 16 наурызға дейін жарияламағанын білгеннен кейін қабылдады. Ол Квинсленд тұрғындарының сайлауға барар алдында есеппен танысуын қалады. Блай губернатор Пенни Уэнслиден 19 ақпанда парламентті таратып, ресми түрде 35 күндік сайлау кампаниясын бастауын сұрады. Ол жарысқа аутсайдер ретінде кірді; Ньюман басшылыққа келгеннен бері ҰЛП сауалнамаларда едәуір басымдыққа ие болды. Блай сайлау кампаниясы бойында активтерді сату туралы сайлаушыларды дұрыс хабарламағаны туралы пікірге ұшырады. Лейбористер партиясының қолдауы төмендеп бара жатқандықтан, Блай 13 наурызда Брисбен Таймс газетіне берген сұхбатында Лейбористер партиясының қайта сайланбауы мүмкін екенін мойындады. Кампанияның соңғы Newspoll сауалнамасы да осыны растады, Лейбористер партиясының қолдауы 39,2 пайызға дейін төмендегенін көрсетті. 24 наурыздағы сайлауда Лейбористер партиясы Австралия тарихындағы ең ірі сайлау сүрінулерінің біріне ұшырады, және Квинслендтегі қазіргі үкіметке тиген ең ауыр жеңіліс болды, бұл 1989 жылғы сайлаудағы бұрынғы рекордты екі есеге арттырды. Лейбористер партиясы 51 орыннан 7 орынға дейін қысқарды, 15 баллдан астам ауытқушылыққа ұшырады. Бұл негізінен екі онжылдықтан астам уақыт бойы Лейбористер партиясының билік ортасы болған Брисбендегі толық құлдыраудың нәтижесі болды. Партия астанадағы үш орыннан басқа барлық орыннан айырылды, кейбір жағдайларда 10 пайыздан астам ауытқулар тіркелді. Блай өзі Оңтүстік Брисбенде 9 пайыздық ауытқуға ұшырады, және ол ҰЛП қарсыласын тек Жасыл партияның дауысының арқасында жеңді. Оның кабинетінің он мүшесі жеңіліске ұшырады. Квинсленд тұрғындарының сайлауда үкіметті құлатып жібергені 1915 жылдан бері алтыншы рет болды. Келесі күні Лейбористер партиясының жеңілісіне күмән болмағандықтан, Блай саясаттан кетіп қалатынын мәлімдеді. Ол парламентте қалуға ниеттенген, бірақ Лейбористер партиясының жеңілісінің ауырлығы партияның тіпті "арғы қатардағы" мүше ретінде де "тиімді оппозицияны құра алмайтынын" түсінуге мәжбүр еткенін айтды. Ол сол күні премьер-министр және штаттық Лейбористер партиясының басшысы лауазымынан кетті, және 30 наурыздан бастап күшіне ену үшін сол түстен кейін Уэнслиге отставкасын тапсырды. Блай өзінің отставкаға кету уақыты жергілікті билік сайлауымен бір күні, 2012 жылдың 28 сәуірінде қосымша сайлау өткізуге мүмкіндік береді деп ойлаған. Бірақ 2 сәуірде ол жеңімпаз деп жарияланды, және кейіннен қосымша сайлауға арналған жарлық шығарылды.

Bligh's management of and performance during the 2010–11 Queensland floods was widely approved. Labor had been well behind the LNP, led by John Paul Langbroek, for most of the time since the fall of 2010. However, the following Newspoll saw a record turnaround in Bligh and Labor's fortunes. Labor rose from a two party deficit of 41–59 to a lead of 52–48, with Bligh's personal satisfaction dissatisfaction standing going from a negative 24–67 to a positive 49–43. Bligh's recovery in the polls was a factor behind Langbroek being forced to stand down in favour of Brisbane Lord Mayor Campbell Newman. Newman had become a national figure during the floods, and polling showed he was the only non Labor politician who even came close to matching Bligh's popularity during that time. However, Newman was not a member of parliament, and a by election could not be arranged to allow him to get a seat in the chamber. For this reason, Jeff Seeney was elected as interim parliamentary leader of the LNP while Newman led the LNP's election team and simultaneously contested the Labor held seat of Ashgrove. Bligh harshly criticised Newman's move, saying it was irresponsible for Newman to "cut and run" from his post as Lord Mayor while Queensland was still rebuilding. On 25 January, Bligh announced an election for 24 March. It was the first time in Queensland history that the voters knew the election date in advance of the parliament being dissolved. Bligh made this decision after learning that the Commission of Inquiry into the 2010–11 Queensland floods would not release its final report until 16 March, rather than the middle of February as originally planned. She wanted Queenslanders to see the report before they went to the polls. Bligh asked Governor Penny Wensley to dissolve parliament on 19 February, formally beginning the 35 day campaign. She began the race as an underdog; the LNP had regained a substantial lead in polling since Newman took the leadership. Bligh was dogged throughout the campaign by the perception that she'd misled voters about the asset sales. With Labor sinking in the polls, Bligh conceded in a 13 March interview with the Brisbane Times that in all likelihood, Labor would not be re elected. The final Newspoll of the campaign appeared to confirm this, showing Labor's support had sunk to only 39.2 percent. At 24 March election, Labor suffered one of the largest electoral wipeouts in Australian history, and the worst defeat that a sitting government in Queensland has ever suffered, double the previous record holder of the 1989 election. Labor was reduced from 51 seats to seven, suffering a swing of more than 15 points. This was largely because of a near total meltdown in Brisbane, which had been Labor's power base for over two decades. The party lost all but three of its seats in the capital, in some cases suffering swings of over 10 percent. Bligh herself suffered a 9 point swing in South Brisbane, and she only overcame her LNP challenger on Green preferences. Ten members of her cabinet were defeated. It was only the sixth time since 1915 that Queenslanders have thrown a government from office in an election. The next day, with Labor's defeat beyond doubt, Bligh announced she was retiring from politics. She had intended to stay in parliament, but said that the severity of Labor's defeat made her realise the party could not "develop an effective opposition" with her even as a backbencher. She resigned as both premier and state Labor leader that day, and handed her resignation to Wensley the same afternoon, to take effect from 30 March 2012. Bligh had intended that the timing of her resignation would allow a by election to be held on 28 April 2012, the same day as local government elections. But on 2 April, she was declared the winner, and a writ was subsequently issued for the by election.

Саясатта

2014 жылы Блай әйелдер мен балалар үшін қауіпсіз әлем құруға және отбасылық зорлық-зомбылықты жоюға ұмтылған коммерциялық емес ұйым, «Нью-Саут Уэльс YWCA»-ның бас директоры болып тағайындалды. 2017 жылы ол Австралия банктер қауымдастығының бас директоры болды. Бас директор ретінде Блай банктік мәдениетті нығайту және сенімді қалпына келтіру мақсатында банктік, зейнетақы және қаржылық қызметтер саласындағы бұзушылықтар туралы Корольдік комиссияға индустрияның жауабын жетекшілік етті. Корольдік комиссияның алдын ала есебі жарияланған кезде Блай оны индустрия үшін «ұят күні» деп сипаттап, сенімді қайтару және индустрияны сату мәдениетінен қызмет көрсету мәдениетіне көшіру үшін «қажет болса барлық шараны» қолдануға уәде берді. Ол жаңартылған Банктік іс-әрекет кодексін әзірлеуді бақылады және маңызды реформаларды жүзеге асыру үшін индустриямен бірлесіп жұмыс істеді. 2020 жылы Блай COVID-19 пандемиясына қарсы банк секторының жауабын басқарды. Австралиялық банктер тұңғыш рет пандемияның салдарынан қиындыққа тап болған клиенттерге көмек көрсету үшін біріккен жауап беруге келісті. Банктер кем дегенде алты айға бір миллионға жуық ипотекалық және бизнес несиелері бойынша төлемдерді тоқтатуға келісті. ABA сондай-ақ реттеуші органдармен бірлесіп, кейінге қалдырылған несиелер клиенттің кредиттік тарихына әсер етпеуін қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. Блай несиелерді кейінге қалдыруды клиенттер үшін «бірнеше миллиард долларлық сенімділік» деп сипаттады. Блай банктердің COVID-19 пандемиясына жауабын олардың мықты «қаржылық әлеуетімен» және Корольдік комиссиядан кейін атқарған рөлімен байланыстырды.

Жеке

2013 жылдың 8 маусымында Блай Ходжикин емес лимфома диагнозы қойылғандығын хабарлады. Блайдың "Қабырға арқылы" атты естелік кітабы 2015 жылдың сәуірінде жарық көрді. 2017 жылы Блай Квинсленд Парламентіне, әсіресе Премьер ретінде, инфрақұрылымды дамыту мен білім беру реформасына, қоғамдық өмірде әйелдердің рөлін қолдаушы ретінде және коммерциялық емес секторға қосқан үлесі үшін Австралия орденінің серігі атағымен марапатталды. Блай Квинсленд университеті мен Гриффит университетінен құрметті доктор дәрежесін алған. Ол Medibank Private компаниясының атқарушы емес директоры және Халықаралық Банктік Федерацияның (IBFed) мүшесі.