Кіріспе

XVI ғасырдың аяғында француз губернаторы және әскери қолбасшысы Шарль де Гонто, 1-ші герцог Бирон (шамамен 1562 жылы 31 шілде 1602 жылы) француз асыл тұқымы, әскери қолбасшы, адмирал, маршал және француз дін соғыстарының соңғы күндері губернаторы болды. Маршал Арман де Гонтоның ұлы, Барон де Бирон, діни соғыстар кезінде патшаға әскери қызмет көрсеткен, Бирон француз саясатына 1580-ші жылдардың соңында кірді. Бастапқыда ол патшаның сүйіктісі Эпернонның ізбасары болды, ал 1589 жылы ол Франция адмиралы болу үшін үміткер болды. 1589 жылдың тамызында Генри III өлтірілді, ал Бирон мен оның әкесі протестанттық Генри IV-ге адалдықтарын ауыстырып, оларды католик лигасымен соғысқа салды. Ол 1589 жылдың аяғы мен 1590 жылдың басында Арк пен Ивридегі роялистердің жеңістерінде шайқасты, оның барысында ол ерекше қолбасшы ретінде беделге ие болды. 1592 жылы ол Францияның адмиралы болды, ол екі жыл бойы осы лауазымға ие болды, бірақ оны бүлікшіге ұсыну үшін маршал атағына айырбастауға мәжбүр болды. 1593 жылы Бирон Бургундияға басып кірді және көптеген ауылдарды басып алуға қол жеткізді, бірақ ірі қалаларды қолға алмады. 1595 жылы ол қайтадан Бургундияға басып кіреді, бұл сәттілік одан да көп болды, Бон, Осон, Аутун және ақыры Дижон сол жылдың мамыр айының соңында оған түсті. Ол осы жорық кезінде Генрих оған Бургундия губернаторы қызметін береді. Кастилья констеблінің қол астындағы испан әскері оған қарсы шабуыл жасап, Майен герцогының лиганың генерал-лейтенантымен күш біріктірді. Генриге қолдау сұрап, Бирон мен оның патшасы Констебль мен герцогті Фонтайн Франсездегі жағдайға қарсы ұстады. Бұл іс-шара ішкі азаматтық соғыстың аяқталуына негіз болды, өйткені қақтығыс Испанияға қарсы халықаралық қақтығысқа айналды. 1597 жылы Бирон Амьенді сәтті қоршауға алды, бұл қаланы испандықтар жақында күтпеген жерден басып алды. Келесі жылы ол испандықтармен Вервин келісімшартына қол қойды. Содан кейін оған Савой герцогiне қарсы соғыс жүргізу тапсырылды, ол алдағы бірнеше жыл бойы соғыс жүргізді, әрі қарай табысты болды. Осы уақытта оған Савойя герцогының қызығушылығы арта бастады, ол Генримен қарым-қатынасының шиеленіскенін көріп, пайдалы дезертирлік әлеуетті көрді. Ла Финнің куәлігіне сәйкес, ол 1600 жылы Генриге сатқындық жасау туралы ресми келісімге келді, оның шарттары бойынша ол Генриге сатқындық жасағаны үшін испандардың жалпы билігімен Бургундияның дербес билеушісі ретінде құрылатын еді. Алайда мұндай келісім ешқашан табылған жоқ. 1601 жылдың қаңтар айында Франция Савойямен Лион шартында келісім жасады, оның шарттары бойынша Франция Салуццоны басқа аумақтар жиынтығымен айырбастауды ұсынды. Бірон осы қалалардың әміршісі болды, бірақ ол үшін қатты күрескен қамал протестанттық әміршіге берілді, бұл оны ашуландырды. Көп ұзамай Бирон Генриге сол сәттің ыстық шағында опасыздық ойларын ойлағанын мойындады, ол оны дипломатиялық миссияға жіберген Генриден кешірім алды. 1602 жылдың наурыз айында Ла Фин Анриге келіп, Биронның сатқындығы әлдеқайда терең екеніне дәлел бар деп мәлімдеді, келісім жасалды деп мәлімдеді және Бирон Анриді алдыңғы науқан кезінде жаудың отына салуы керек еді. Генри бұл айыптарға сеніп, Биронның маусым айында соттың алдына келуін ұйымдастырды. Бірон ұмтылмады, бірақ ақырында оны шақырды. Бірнеше рет басқыншылыққа мойынсұнуға шақырылған Бирон өзінің кінәсіздігін айтып отырды. Ол 27 шілдеде Париж парламентімен сотталады және жоғары дворяндардың көпшілігінің наразылығына қарамастан, ол 1602 жылы 31 шілдеде Бастилияда өлтіріледі.

Жас шағы мен отбасы

Шарль де Гонто 1562 жылы католиктер Арман де Гонтоның, барон де Биронның және протестант Жанна, дама д'Орнезанның үлкен ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі француз дін соғыстары кезінде патшаға қызмет етті, 1573 жылы Ла-Рошель қоршауында қызмет көрсетті және келесі онжылдықтарда маршал ретінде қызметін жалғастырды. 1592 жылы шілдеде оның әкесі Эпернейді қоршауда жүргенде қаза табады.

Генрих III билік құрған

1586 жылы Бирон Анна де Комонға үйлену мүмкіндігіне байланысты Лимузеннің ұлы дворяны Ла Вогёнмен үлкен жекпе-жекке қатысты. Дуэль кезінде бірнеше адам қаза тапты. Сотта ол бас корольдік сүйікті Эпернон герцогының ізбасары болды, оның гаскондық серігіне қосылды. Өз орбитасында жүргендерді марапаттау үшін Эпернон 200 эку табыс берді. 1589 жылдың басында Ла Валет адмиралдық лауазымын беруге мәжбүр болды. Оның алғашқы таңдауы оның орнын алмастыруға Бирон болды, алайда ол алдымен патшалық сүйікті Бове Нангиске беріледі. 1592 жылы ол Ла Валеттің бастапқы көзқарасына сәйкес одан Биронға берілді.

Лоялист

1589 жылы тамызда Генри III өлтірілгеннен кейін, Бирон мен оның әкесі тез арада өзінің протестанттық мұрагері Наварраға адалдықтарын ауыстырды, ол енді өзін Генри IV деп атады. Бұрынғы Генри III-ге адал адамдар, мысалы, Бирон, Лонгвиль және Шомберг, тағы басқалары Генридің екінші буыны болған.

Бос

Бирон 1589 жылы қыркүйекте Арк жеңісінде католик лигасының генерал-лейтенанты Майенне қарсы патша әскерімен шайқасты. Осы жеңістен кейін Генрих астанаға қарай алға жылды, оның жанында 1590 жылы наурыз айында Ивриде Майенне тағы да кездесті. Соғыс кезінде Бирон Аувернье графының патшалық балабақшасымен бірге ат әскеріне басшылық етті. Екі қарсыласымыз - Эгмонт графы мен неміс жалдамалы жасағы. Эгмонт бастапқыда роялистерге қарсы жеңіске жетіп, Оверньнің құрамаларын қиратты, алайда Бьрон әскерлерінің басында бірінші тоқтатып, содан кейін Эгмонттың шабуылдарын кері қайтарып, оның құрамалары шашырап, Эгмонт оны өлі күйінде қалдырды. Эгмонтқа қарсы жеңіске жетіп, Бирон әкесінің қолбасшылығындағы күш-жігердің көтерілуімен, маршал Биронның басшылығымен, Аумале шейхінің қарсыласына қарсы жеңіске жетпейді. Бұл шайқаста роялистер жеңіске жетеді. Ол Ивридегі жеңістен кейін болған Париж қоршауында шайқасты. Осы шайқастарда ол өзінің әскери шеберлігімен айтарлықтай беделге ие болды. 1593 жылдың басында Бирон Генриден біршама көңілі қалды және қысқа уақытқа кардинал Бурбонды таққа балама кандидат ретінде көтермелеуге тырысқан жаңадан пайда болған соттағы "үшінші тарапқа" тартылды. Осы шу-шуға жауап ретінде Анри католицизмге көшу жоспарларын жеделдетті.

Бургундияға алғашқы жорық

Бирон 1593 жылдың соңында Генридің Бургундияға жасаған жорығын айтарлықтай табысқа жеткізді. 20 ауылды басып алғаннан кейін Дижон билігі Маеннеге дүрбелеңмен хат жазып, оны Бироннан қаланы қорғауға шақырды, өйткені ол бұл уақытта ірі қалаларды басып алмады.

Маршал Бирон

Қысқа уақыт бойы адмирал лауазымын атқарғаннан кейін, Бирон оны 1594 жылы Вилларс Бранкасқа беруге мәжбүр болды. Бұл Вилларс Бранкастың Руанға қолбасшылық еткеніне байланысты болды, ал Адмиралтейство оның бірнеше талаптарының бірі болды. Орынды тапсырғаны үшін ол Генридің Францияның маршалы болды, дәл әкесі сияқты, оған 420,000 ливр ақшалай өтемақы берілді. Маршалдық эстафета жақында бірнеше лигуерлік дезертирлерге, Ла-Шатр, Бриссак және Бойдафинге берілді.

Бургундияға екінші шабуыл

1595 жылы Лигаға қарсы соғыс соңғы кезеңге жетіп қалды. Қаңтар айында Бьронға Бургундияға басып кіру, Майен герцогін құлату міндеті жүктелген. Ол провинцияны басып алды, Бон, Нюи, Оксон және Аутун тез арада оған түсті. Дижонды, Бургундияның астанасын Жан де Солькс қорғады. Губернатор лауазымын қазіргі уақытта Майен атқарып тұрса да, Анри оған қарсы тұруын жалғастыра отырып, оның лауазымына құқығынан айырылды деп есептеді. Сондықтан 1595 жылы 20 сәуірде Генрих Бургундия губернаторын Биронға берді. Бұл Лотарингия отбасына ауыр соққы болды, олар 1543 жылдан бері иелік еткен губернаторлық отбасынан Майеннің берілмеушілігіне байланысты жоғалып кетті. Бұл Генри үшін стратегиялық таңдау болды, өйткені Майенн Бургундияда ұзақ уақыт бойы қолдау көрсететін меценаттық желілер құрды. Бір кездері Генрих Францияда тұқым қуалайтын феодалдық жүйе құру жүйесін құруды, жас Гиз герцогін Прованс графы етіп, Биронды Перигор графы етіп құруды ойлаған болуы мүмкін. Бірақ бұл жүзеге аспайды. Мамыр айының соңында Бирон әскерлері Дижонды қоршап алып, қабырғаларды бұзып тастауға кірісті. Қалаға қарсы әскери күш-жігермен қатар, Бирон қалалардың берілуін қамтамасыз ету үшін жергілікті элитамен келіссөздер жүргізді. Осы келіссөздердің нәтижесінде Дижон Корпус Кристи күнін тойлай алмады. Қала тұрғындарымен келісімшарт жасасқанда, оның шарттары үнемі дауыстап оқылып отыратын. 1595 жылдың маусымына қарай Дижон Генриге бағынышты болды. Генри қаланың қалашықтарына сезімтал болған, сондықтан қалаға қатысты жасаған ережелерінде абай болған. Роялистердің бақылауындағы бірінші жылы эшевиндердің жартысы әдеттегідей мэрдің тағайындауына қарағанда, Генри жасаған тізімнен таңдалатын болды. Ол сондай-ақ қаладағы әскерилердің әртүрлі басшыларын таңдады. Бирон Дижонның абыройына соңғы жаңалықты түсіндіруді тапсырды. Ол қалада қолжетімді мүмкіндіктерді кеңейтуді армандайтындығын атап өтті. Бұл "бір реттік" міндет болды, патша олармен талқылау үшін көп ұзамай Дижонға баратын болды. Генри 4 маусымда Дижонға кірді және католицизмге айналуының шынайылығын көрсету үшін жолдан шықты. Фонтайн Франсезадағы жеңісінен кейін ол 1 шілдеде Бьрон бұзған мерекелерді алмастыру үшін арнайы шеру ұйымдастырды.

Фонтейн-Франсез

Алайда Бирон мен Анридің Дижондағы лаврларына ұзақ уақыт демалуға уақыты болмады. Кастилья констеблінің қол астындағы әскер Майенмен байланысып, роялистермен кездесуге аттанды. Бирон бұл әскердің Дижонға қарай алға басуы мүмкін деп қорқып, Анриден күш-жабдықтар әкелуін сұрады. Биронмен байланысқаннан кейін, екеуі 5 маусымда Фонтейн Франсездегі шайқасқа түсіп, өздерін сан жағынан әлдеқайда асып түсетін жауды сынады. Сан жағынан басымдыққа қарамастан, Анри шегінуден бас тартты, ал ол және Бирон қарсыластың шабуылдарына қарсы қарсылық білдіруден бұрын екі сәтті қорғанысты жүргізді. Майен констебльді бүкіл әскерін шабуылға тартуға шақырды, бірақ ол сақ болды, өйткені Анридің аймақта әлдеқайда үлкен күштер болмаса, шабуыл жасауға батылы бармайды деп күдіктенді. Осы жеңісімен Майенн Бургундияда өз орнын сақтай алмады. Генрих жеңіске қуанып, Биронды және оның қатарындағы басқа да асыл адамдарын мақтады. Көп ұзамай Мэйен Анримен татуласты. Генри Дижон халқына берген сөзінде тұрып, алдағы жылдары қаладағы сайлаудан қашықтық сақтады. Дижон парламенті ара қашықтықты сақтауға қызығушылық танытпады, ал 1598 жылы бұрынғы лигуэр Бернар Куссен 72% дауыспен жеңіске жеткеннен кейін Парламент сайлау процесін өзгертуге тырысты. Бұдан былай қала әкімі ең үздік үш үміткердің ішінен жеребе арқылы таңдалатын болды. Коусин қарсылық білдіріп, Бьронға бұған қарсы әрекет етуін өтінді. Бирон мен қалалық кеңес Парламентке қарсылық білдірді, ал сайлау "әдеттегі форматта, ешқандай өзгерістер, өзгерістер немесе жаңалықтарсыз" өтеді деп жарияланды.

Амиен

Лига жеңілгеннен кейін Генридің назары олардың басты қолдаушысы Испанияға ауды. 1596 жылдың қыркүйегінде Бирон испандық Нидерландыға шабуыл жасауға дайындалды. Осы мақсатта әскери керек-жарақтар мен азық-түлік жиналды, алайда Амиен гарнизонның өзінің дәстүрлі бостандықтарын бұзатынын біліп, патшаның қатысуынан бас тартты. Қаланың қамалды күзетшілері де, қабырғалары да дұрыс күзетілмеген. Сондықтан Испания шабуылға өздерінің төңкерісімен алдын ала қол жеткізе алды, 1597 жылдың 11 наурызында Аменді бір рет атпай-ақ, күтпеген жерден басып алды. Аменнің құлдырауы туралы хабар астанаға бомба сияқты түсті. Бирон мен Майенн қаланы француз тажы үшін қайтарып алуға күш салды. Бирон қоршауды сәуір айының басында 3000 адамнан тұратын күшпен бастады, олар испан гарнизонынан 2:1 есебімен басым болды және артиллериясы жоқ. Патша маусым айында күшейтулермен келді. Шілдеде болған бір ерекше оқиғада испандықтар француздық артиллерия позициясын басып алуға тырысты, Бирон мен жас Гиз герцогы оларды кері қайтаруға тырысты, содан кейінгі шайқаста Биронның оң жақ басындағы шашы күйді. Амен қоршауындағы байланыс кезінде Бирон француз армиясының лейтенанты дәрежесіне көтерілді. Келесі жылы Испаниямен Вервин бейбітшілігі орнатылады, ал Бирон Брюссельге барған елшілікті француз бейбітшілігін сақтауға ант беруге бастап кетті. 1596 жылы француз сотындағы Бирон мен басқаларға испандық агенттер келіп, француз сотында патшаға қарсы шығуы мүмкін наразылықтарды іздеді. Бұл әрекеттердің барлығы Генриге белгілі болды.

Савойя жорығы

Испанияға қарсы жеңістен кейін Бирон Савой герцогына қарсы бірнеше науқанға аттанды. Осы уақытқа дейін Бирон Генридің қызметінде "32 жарақат" алғандығымен мақтана алды. 1598 жылы оның Барон барондығы герцогтық парияға айналды. Оған үлкен ықылас көрсетілсе де, Бирон мен Генри арасындағы қарым-қатынас барған сайын шиеленісіп кетті. Біронның әскери қызметі өзін-өзі мақтауға әкелді, егер ол қызмет етпесе, Генридің жалғыз тәжін тікенді таҗ болады деп мақтанады. Генри өз кезегінде отбасының әлеуметтік талап-тілектерін мазақтап, оған қызмет етіп қайтыс болған Бьронның әкесіне күлді. Генридің билікке көтерілуіне мүмкіндік берген көптеген ұлылардың кеңестеріне уақыт жетіспеушілігі Бьронның "қаһарлылықтың ешқандай құны жоқ" деген пікірін тудырды. Генри өз кезегінде Биронның майдан даласындағы үлкен пайдалылығын мойындады, бірақ оған бұдан да маңызды ештеңе сеніп тапсырылмайды деп ойлады. Сондықтан Бьрон 1598 жылы Парижге сапар кезінде Савой герцогының герцог қызымен некеге тұру туралы ұсыныстарына дайын болды. Генри бұл мүмкіндікті мазақ етті, Бирон мұндай матч үшін жеткілікті жақсы туылған немесе экономикалық емес еді. Ол 1600 жылы герцогке қарсы жорығын жалғастыра береді. Генри 1600 жылы ақпанда Париж келісімінде герцогпен татуласуға тырысты. Алайда герцог бас тартты, оның орнына бірнеше айлық бітім жасалды, онда ол Бирон Генриге соққы береді деп үміттенді, алайда патшаға қарсы соққы болмады. Генри ұдайы кешіктіріліп отырғандықтан ренжіді және Испания олардың атынан араласуға тырыспас бұрын герцогты жеңуге бел буды. Бирон 1600 жылдың ортасында герцогтың аумағына күш алып кірді және тамыз айында Бург-ан-Брессе қаласын қоршап алды. Савойя герцогтарының өкінішіне орай, оған бүкіл армияның қолбасшылығы берілмеді. Герцог әлі де Биронның армиясын Анриге қарсы айналдырып, бас сауғалайтынына үміттенді. Әлі де тактикада үздік Бирон 13 тамызда қаланы күтпеген жерден басып алды, алайда цитадель оған қарсы біраз уақыт ұсталды. Бұл жорық кезінде Бирон корольді Сент-Екатеринаны қоршау кезінде атқан аркебустан құтқарды. Көп ұзамай Лион келісімінде 1601 жылдың 17 қаңтарында қол қойылды, онда француз иелігі Салуццо Бресс, Буге, Пейс-де-Гекс және Вальромейге ауыстырылды. Бұл жаңа аумақтарды басқару Биронның губернаторлығына соғыстағы әскери қызметі үшін сыйақы ретінде қосылды, алайда Боург-ан-Бресс қорқынышты бекінісі протестантқа берілді, буаисский сиор, Биронның ашуын туғызды. Бирон бұл қаланы қорғаудағы рөлін ескергенде, мұны жеке басын қорлау деп таныды.

Қанағатсыздық

Бұл жеке наразылық Генридің өзін-өзі білдіре бастаған автократиялық орталықтандыру тенденцияларының үлкен ақсүйектер арасындағы жалпы алаңдаушылықпен біріктірілді. Нәтижесінде оның Савой герцогымен келіссөздері Жаку де Ла Фин арқылы жүргізілген келіссөздер арқылы одан да күрделі және құпиялы болды. Алайда ол өзінің жоспарлауында аяқ астынан қалады, ал 1601 жылдың қаңтарында ол корольге берген сұхбатында Генриге осы ұсыныстарды естігенін мойындады және король оны ауызша кешірді. Бирон патшаның оған Бург-ан-Брессе беруден бас тартуы оның опасыз ойларға жетелейтінін және Савой герцогінің үшінші қызының қолын алуға тырысқанын айтты. Генри бұл мойындаудан ішінара сенімді болды, бірақ әлі де күмәнді болды.

Ла Фин

Ла Фин кейіннен бұл мойындаудан кейін Бирон тікелей жоспарлауға оралды деп мәлімдейді, ол герцогтың қызының қолын алмастыратын ұсынысты алды, ал Испанияға құрмет көрсету және Генриге соғыс жариялау үшін Бургундия өзінің жеке феодалы болып табылады. Ла Финнің айтуынша, оны кейіннен Бирон герцогпен осы мақсатта келісімге қол қоюға жіберген. 1601 жылдың қыркүйегінде Анри мен Бирон испандықтардың Остенді қоршауын көруге үміттеніп, Калеге бірге барады. Көп ұзамай патша оған сол жылы Англияға дипломатиялық миссияны сеніп тапсырады, бұл оның Биронға ешқандай жаман ниет танытпағанын көрсетеді. Ол Аувернь аймағына саяхат жасап, жылы қарсы алды. Алайда оның сапарына қауіп төндіретін ауа бар еді, Елизавета оған көтерілісшілерге төнетін жазаларды атап өтті, тіпті оған Эссекс графының кесілген басын көрсетті. Ол Биронға егер ол Францияда билік жүргізсе, Парижде осындай көптеген бас болады деп айтты. 1602 жылы ол Швейцария Конфедерациясына дипломатиялық миссия жүргізді. Сол жылдың наурыз айында Ла Фин корольге Биронның Савойяға қарсы соңғы жорықта өзін өлтіруді жоспарлағанын және савойялықтарға құпия әскери ақпарат бергенін айтты. Ла Финнің айтуынша, Бирон Анриді қауіпсіз емес жерге алып барып, содан кейін Савойяның күштеріне оны өлтіруге мүмкіндік беруі керек еді. Ла Фин 1601 жылдың қаңтар айында Беронға кешірім берілгеннен кейін де оның сатқындықпен айналысатынын мәлімдеді. Ла Финнің наурыз айында Бироннан кетуіне оның барон де Лакс герцогтің пайдасына тұтылуы себеп болды. Оның қайырымдылығы үшін патша оның қарызынан кешірді. Генри Ла Финге өзінің куәліктеріне қатысы бар басқа иелерді қоспауды бұйырды, ал сатқындық сотына Биронның өзіне назар аударды. Ла Фин Аувернь, Буйон, Констебль Монморенси және Эпернон оның іс-әрекеттерінен хабардар екенін мәлімдеген. Анри кейін Перигорда салық төңкерісін басу үшін сапар шегеді, ол осы уақытта бұл да Биронның жұмысы ма деп ойлана бастады. Кейбір тарихшылар бұл пікірге сенуде. Осы уақытта Анри Буйлонға өзімен бірге болған науқанымен сатқындық туралы сұрақ қойды, бірақ Буйлон жасырын болып шықты және көп ұзамай науқандан кетіп қалды.

Қарсылық

Мамыр айында Анри Пуатьеде тұрақтады, ақыр соңында наразылық тудырған салықты жоюға шешім қабылдады, бұл болашақтағы кез-келген шоуда Биронға қолдау көрсету арнасы болуы мүмкін деп қорқыды. Генрих Бьронды қауіпсіздік сезімінен арылтуға тырысты және оған испандықтардың шекарадан тыс қозғалыстары туралы ескерту үшін хат жазды. Осы арада ол Пьер Жаннинді өзіне қатысты әртүрлі "жалған" айыптауларды талқылау үшін жіберді, қайтып оралғаннан кейін ол Бьеронға мәселенің аяқталғанын және сотқа келуін жазды. Біронды одан әрі азғыру үшін ол Барон де Лаксқа, Біронның жақын адамына, Біронға қатысты ешқандай күдіктері жоқ екенін жазды. Бірнеше ескертулермен Бирон 12 маусымда Фонтенблодағы соттың алдына келді. Генри Бирон келгеннен кейін жұрт алдында жылы жүзін танытты, Маршалмен Jeu de Paume ойнап, оған өзінің жаңа мүсіні мен Фонтенблоның жоспарларын көрсетті. Биронға мүсінді көрсеткеннен кейін, Генри Бироннан Испания королі мені осылай көрсе не дейді деп сұрады. Бирон король одан қорықпайтынын айтты, бұл Генри үшін қорлау болды. Анри, Эпернон және Сойсонмен "жоқ-жоқ" ойнағаннан кейін, ол кешке Сойсонмен бірге қалады, ол оны мойындауға тырысты, бірақ Бирон қатал болды. Жасырын есіктер артында Анри Биронды сатқындықта айыптап, егер мойындаса кешірілетінін уәде етті. Тарихшылар бұл ұсыныстың шынайы болғанына келіспейді. Бірде патшаны ертеңіне Тибр бағында кездестіруге шақырғаннан кейін, патша оны күтіп тұрды. Ешбір нәтижеге қол жеткізбей, екі жол бөлініп кетті. Анри сол түні түн ортасында оны қайта шақырып, өз ұстанымын қайта қарастырып көрді ме деп сұрады. Бирон тағы да айыптауларды жоққа шығарды. Генрих оны жұмыстан босатты. "Баррон де Биронмен қоштас, мен сізге не айтқанымды білесіз бе?", - деді. Көп ұзамай оны Генридің күзетші жасағының капитаны маркиз де Витри тұтқындады. Овернье де осы уақытта тұтқындалды.

Елге опасыздық

Екі адам қатаң күзетпен Парижге әкелінді. Оларды Францияның канцлері Бельевр тергеді. Генри өзінің тарапынан Байронның соты биік дворяндар үшін сезімтал мәселе болатынын білген және көптеген грандестерді жинады, сондықтан ол Ла Фин дайындаған құжаттамалық дәлелдемелерді оқи алды. Бұл сәтсіздікке ұшырады, алайда биік дворяндар Бьронның мінез-құлқына қатты ренжіді, олар істі қадағалау үшін Парламентте өз рөлдерін атқарудан бас тартты. Бирон өзіне тағылған айыптарды жоққа шығарып, 17 маусымда басталған сот процесінен кейін Париж парламенті алдында өзін қорғады. Ол Ла Финнің көптеген айыптауларының мүмкін еместігін дәлелдеді. Ла Фин Савой герцогымен қол қойған деп есептелетін келісімді көрсете алмады. Ол өзінің және әкесі патшаға атқарған қызметі мен католицизмін атап өтті. Анри соңғысын мазақ етті, Биронның атеистік діни бейімділіктері туралы хабарлар жылдар бойы айналасында болды. Ол 27 шілдеде Париж парламентімен өлтіруге үкім шығарып, елге опасыздық жасады деген айыппен сотталды. Біронның бұл сөзін Генридің өзгертпегені таңғалдырды. Ол патшаның өзіне қарсы соғысып, көп жыл бойы қызмет еткен Мейен сияқты адамдарды жақтап, оған мейірім көрсетпейтінін айтты. Біронның достары мен отбасы оның өлімі олар үшін үлкен қорлық болатынын айтып, оның өмірі үшін өтініш жасады. Анри бұл қорлық тек "қылмыскердің" ғана екенін айтты.

Атқару

1602 жылы 31 шілдеде Бастилияда өлтірілді. Генридің оған берген жалғыз артықшылығы - жазалау Place de Grève-те қоғамдық жазалаудан гөрі Бастилия ауласында өтті. Генри жазалау күні Лесдигьерге хат жазып, Биронды атеист және мақтаншақ адам деп атап өтті. Ол Бьронның католиктік ілім мен дін туралы білмейтінін айтты. Генриге қарсылық білдіріп, көптеген жоғары санаттағы аристократтар алдағы жылдары оның соңғы демалыс орнына, Сент-Пол шіркеуіне барады. Пьер де Л'Эстойльдің айтуынша, Париждік күнделік жазушы, Биронға Дижоннан келген адам арт жағынан соққы беріп өлтіретінін ескерткен. Бірон ескертуді елемеді, алайда оның жазалаушысы қаладан келген. Генри Биронды өлтіру арқылы ақсүйектерге үлгі болғысы келетінін жазды, алайда алдағы жылдары Генриге қарсы көптеген жоспарлар болады. Оның жағдайы патшаға қарсы саналы сөз байласушылардың жағдайынан өзгеше. Патшалықтың орталығында тәртіпсіздіктер туғызған Буйонға салыстырғанда салыстырмалы түрде мейірімді қаралды. Сондықтан кейбір тарихшылар оның сотталуы жеке есеп айырысудың бір элементі болды деген тұжырымға келді.

Мұра

Оның сеньориясы оның өлімінен кейін Гонтовтар отбасына қайтадан қайтарылады, алайда Биронның герцогтық париясы болмайды. Генри Биронның қайын ағасы Ла Форске патшаның отбасының басқа мүшелеріне деген сүйіспеншілігін сақтап қалғанын растау үшін хат жазды, бірақ Ла Форс Биронның өлім жазасына кесілгеніне ренжіді. Бирон Кверси мен Перигорда клиенттік желісі кең болды, және ол оның клиенттік жүйелерінің қарсылығын роялистік орбитаға бағыттау үшін, Анридің бас министрі, Сулли герцогы Паулет арқылы тұқым қуалайтын кеңсе құрды. Бұл күш-жігердің еш пайдасы болмады, сондықтан Перигорда ұзақ уақыт бойы Биронның өлім жазасына кесілуіне байланысты қайғылы сезімдер болды. Осы арада Бургундияда Биронның басшылығындағы әртүрлі қолбасшылар оның өлім жазасына қатысты қиындықтарға тап болмады. 1604 жылы Овернь тағы да патшаға қарсы сөз байласуға қатысы бар деп күдікті болды. Генрих оны соттың алдына шақыруға тырысты, алайда Аувернье мұндай шақырудан бас тартқаннан кейін Бьронға не болғанын жақсы білген. Алайда, сол жылдың қарашасында ол тұтқындалып, Бастилиядағы Биронның бұрынғы камерасына орналастырылды. Алайда ол үшін өлім жазасы қолданылмас еді. 1606 жылы Бьронның ағасы Ла Финді өлтіреді. Ол бұл әрекеті үшін сотталмас еді.

Әдебиет пен поп-мәдениетте

Ол Уильям Шекспирдің "Love's Labour's Lost" романындағы Бэроун кейіпкерінің суреті болды.