Кіріспе

Африкадағы білім берудің жалпы көрінісі білім беру сапасы мен жақсы жабдықталған мектептер мен мұғалімдердің саны отарлы кезеңнің басынан бері тұрақты түрде өскенімен, аймаққа, экономикалық мәртебеге және жынысқа негізделген қолданыстағы білім беру жүйелерінде әлі де көптеген теңсіздіктер бар.

Сауаттылық деңгейіне қарай Африка елдерінің тізімі

Бұл жазбада сауаттылықтың анықтамасы және 15 жастан асқан халық үшін ЮНЕСКО-ның пайыздық бағалауы, оның ішінде жалпы халық, ерлер мен әйелдер.

Колониялық Африкадағы білім беру

Колониялық Африка этностық топтар мен мемлекеттерден құралған, олар жыл мезгілдеріне, құнарлы топырақтың болуына және саяси жағдайларға байланысты көшіп-қонуға кірісті. Сондықтан, билік колониялық Африканың бірнеше мемлекеттерінде орталықтандырылмаған (көптеген адамдар биліктің қандай да бір түрін ұстады, өйткені мұндай билік белгілі бір адамда немесе институтта шоғырланбаған). Әдетте, адамның жерге құқығы (әдетте патриархалдық түрде берілген) адамға адамның үй ішіндегі немесе адамның этникалық тобындағы биліктің бір түрін береді. Сондықтан кейбір колониялық Африка мемлекеттерінде ресми ұйымдастырылған білім берудің қажеті жоқ еді, өйткені әр үй-бүленің мүшелері өздерінің дағдыларын, құндылықтарын, жауапкершілігін, әлеуметтенуін және өздерінің қоғамдастығының немесе үй-бүлесінің нормаларын үй-бүленің немесе қауымның үлкен мүшелерін байқау және көмек көрсету арқылы үйренді. Көптеген колониялық Африка мемлекеттеріндегі білім беру үйреншік түрінде болды, бұл бейресми білім беру түрі, онда әр үйдің балалары немесе жас мүшелері көбінесе өз үйінің және қоғамдастығының үлкен мүшелерінен үйренді. Көп жағдайда, әр үй мүшесі қоғамдастық / тайпа / үйдің құндылықтарын, әлеуметтенуін және нормаларын үйренуден басқа бірнеше дағдыларды үйренді. Тарих айту колониялық Африкаға дейінгі білім беруде маңызды рөл атқарды. Ата-аналар, басқа да үй ішіндегі үлкендер және гриоттар балаларды өздерінің мемлекетінің, үй ішінің және қауымдастығының тарихы, нормалары мен құндылықтары туралы үйрету үшін ауызша әңгіме айтуды қолданды. Бұл рәсім жас қыздарды, әдетте, жасөспірімдерді үйленуден бұрын тамақ пісіру, ана болу және басқа да әйелдік дағдылар мен құндылықтарға үйрету үшін қолданылған (жыныстық қатынасқа қатысты). Шын мәнінде, жоғары білім берудің алғашқы түрлерінің бірі Африкадағы Ефиопиядағы "Киелі жазбалар мектебі" және Египеттегі "Әл Азхар" болды. Бұл мектептер білім мен білім алу үшін әлемнің түкпір-түкпірінен келген көптеген адамдардың мәдени және академиялық орталықтарына айналды. Шет мәдениеттермен қарым-қатынас жасамас бұрын африкалықтар білім мен білім құралдарын дамытты.

Колониялық Африкадағы білім берудің жалпы сипаттамасы

XIX ғасырдағы отарлау кезеңінің басталуы салтқа сай африкалық білім берудің негізгі әдісі ретінде аяқталуының басталуын білдірді. Еуропалық әскери күштер, миссионерлер мен отарлаушылар өздерінің қажеттіліктері мен амбицияларын қанағаттандыру үшін қалыптасқан дәстүрлерді өзгертуге дайын және дайын болды. Испания, Португалия, Бельгия және Франция сияқты отаршылдық державалар білім беру жүйесін енгізбей континентті отарлады. Колонизацияның басты мақсаты коммерциялық колониялық экономикадан пайда алу болғандықтан, ақшалай өнім өндіру, шикізатты өндіру, басқа да физикалық ауыр жұмыстар басымдыққа ие болды. Бұл экономикалар жоғары біліктілік немесе көп жұмыс күшін талап ететін жұмыс орындарын кеңейте алмады, сондықтан аз біліктілікті талап ететін қарқынды жұмыс сұранысы жоғары болды. Мұндай жағдайларға байланысты отарланған халықты білімге немесе жаттықтыруға деген сұраныс аз болды. Сонымен қатар, отаршылдық биліктері өздеріне пайда келтірмейтін болса, отарланғандарға білім беруге дайын емес еді. Не колониялық державалар африкалық білім беруді өз табыстарының тиімді пайдаланылуы ретінде қарастырмады, не олар көтерілістерден аулақ болу үшін африкалықтарды білім беруден бас тартты. Билік басындағылар жоғары білім алу мүмкіндігіне қол жеткізуден қорқады. Колониалды мемлекеттер өздерінің колониялық халықтарын тәрбиелеу керек пе, жоқ па және егер керек болса, қаншалықты тәрбиелеу керектігі туралы пікірталас бастады. Атап айтқанда, Британдық білім беру комитеті академиялық ортаға емес, кәсіптік білім мен оқытуды қолдады. Алайда бұл кәсіптік білім беруде инженерлік, технологиялық және басқа да мамандықтар назардан тыс қалды. Керісінше, кәсіптік оқытуда нәсілдік басымдық болды, бұл африкалықтарды әлеуметтік және ақыл-ой жетіспеушілігіне сәйкес келетін дағдыларға оқытуды баса көрсетті. Белгиялықтар Леопольд II-ге иелік еткен кезде колонияларында жоғары білім алуға тыйым салды, ал басқа колониялық державалар инфрақұрылымға немесе оқыту тілін отарлаушының тіліне шектеу, оқу бағдарламаларын шектеу және оқу бағдарламасының африкалық этносты көрсетпеуін қамтамасыз ету сияқты кедергілерді енгізді. Шетелдік державалар, қоғамнан қатаң оқу бағдарламасымен физикалық мектептер құруды талап ету арқылы, өздерінің бағдарламаларын жүзеге асыру үшін, халыққа үйренгендерін таңдай алды. Бұл білім берудің жаңа формасы мен мазмұнын ғана емес, сонымен қатар, негізінен бейресми білім беруден алынған білімді тастап кетті. Қоғамдық сананың төмендеуі, үйрену дағдыларының тиімділігі, әсіресе өткенді түсіну, африкалық қауымдар білім мен өркендеуде азая бастады. Колонизацияның аспектілері мен оның білім беру этикасына әсері әлі күнге дейін африкалық елдерде басым, олар әлі күнге дейін отарлаудың әсерінен құтылуға тырысады. Алайда, 2021 жылғы зерттеуде колониялық білім беру жүйелері Африкадағы білім деңгейіне, атап айтқанда, сандық дағдыға да оң әсер еткен болуы мүмкін екені анықталды. Африкадағы сандық білімнің өсуі 1830-шы жылдардан бастап жылдамдады, бірақ ол 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығында жылдамдықты арттырды. Бұл отаршылдық білім берудің жақсы білім алудың шешуші факторы болғанын көрсетеді. Бұл оң қарым-қатынас колониалды билікті заңды ету үшін жергілікті халықтар арасында еуропалық мектепті таратуға бағытталған күш-жігерге байланысты болуы мүмкін, өйткені бұл мектептерді ұйымдастыруды жеделдетті. Сонымен қатар, еуропалық білімге деген сұраныс артып отырды, өйткені отаршылдық экономика жаңа экспорттық мүмкіндіктер әкелді, оған африкалық фермерлер жауап берді. 1950-1990 жылдар аралығында Африка елдері өз тәуелсіздігін қайта алды. Осы қалпына келтірілген еркіндікпен олар білім берудің дәстүрлі түрлерін қайта құруға кірісті. Алайда, екі модельдің гибридті түріне айналып, дамуы сөзсіз болды. Донорлық агенттіктердің және Батыс сұранысының ынтымақтастығы арқылы Африканың білім беруін дамыту және адами капитал құруға деген үгіт-насихаттар әлемдік әңгімеге үстемдік етті. 1960 жылдарды БҰҰ "Бірінші даму онжылдығы" деп атады. Саясатшылар орта және жоғары білім беруді басымдыққа ие етті, сонымен қатар 1980 жыл шамасында жалпыға бірдей бастауыш білім беруді көздеді. Бұл білім беруді жоспарлаудың үлгісін қалыптастырды. Балалар мен ересектер өз отбасыларынан және қоғамдастығынан білім алса да, бүгінде тапқырлықты дамытатын және топтар мен мәдени дәстүрлер арасындағ...

Француз колониялық Африкасы

Білімді отарлау құралы ретінде қолдану бүкіл Француз отарлау империясында кеңінен таралған. Француздық Марокконың алғашқы резидент-генералы Хубер Ляути жергілікті элиталармен ынтымақтастық арқылы билік ету мен жаулап алуды жеңілдетуді жақтады. Франкофондық африкалықтардың осы "бұржуа" сыныбымен қарым-қатынасты жеңілдету үшін Франция империясы бойынша іріктелген білім беру мекемелері құрылды. Марокконың жоғары оқу орындарында, мысалы, Фес университетінде француз тілін оқыту "саяси агенттікке дайындалмай, студенттерді ассимиляцияламай немесе тамырдан айырмай, экономикалық даму мен саяси сәйкестікті насихаттау" мақсатын көздеді. Бұл жүйе отаршылдық билік органдарына әкімшілік рөлдер мен функцияларды атқара алатын жергілікті марокколықтардың сыныбын оқытуға мүмкіндік берді. "Француздық отаршылдық білім беру және франкофондық африкалық буржуазияның қалыптасуы" атты кітабында Мохамед Камара былай деп жазады: "Отаршылдық қоғамның ойдағы түрі үшін ол өзінің ауқымды теңізден тыс аумақтарын басқару мен пайдалануда мүмкіндігінше ұзақ уақыт көмектесетін элитаны құруы және тәрбиелеуі керек". Оқушылар сыныптарда алдын ала белгіленген оқу бағдарламасын оқыды. Оқушылардың сабақта қолданатын әдістерінің негізгі мақсаты - оқушыларға тек шектеулі ақпарат беру, сұрақ қоюға немесе сын көзқараспен ойлауға мүмкіндік беру. Тек шектеулі отбасыларға ғана балаларын мектепке жіберуге рұқсат етілді, бұл ақ колониялық шенеуніктер мен көпшілік арасында байланыс ретінде қызмет ететін, тек қана Мароккода туғандардың ерекше класын құрудың негізгі мақсатымен сәйкес келді. Ағылшын тілін білетін африкалықтарға сұраныс артуда, миссионерлік мектептерде Киелі кітапты оқыту әдісімен білім берілді. Уақыт өте келе, британдық өнеркәсіпшілер білікті жұмысшылардың жетіспеушілігіне шағымдана бастады, сондықтан британ үкіметі миссионерлік мектептерді африкалықтарды британдық өнеркәсіптік күш-жігерге маңызды әр түрлі кәсіптерде кәсіптік даярлау үшін гранттармен қамтамасыз етті. Африкадағы британдық отаршылдық білім беру соғыстар аралығы кезеңінде империяның әртүрлі аймақтары арасындағы айтарлықтай айырмашылықтарды колониялық билік органдары айқын түсінгеніне қарамастан, біркелкілікке деген ынтамен сипатталуы мүмкін. Бұл үшін де Ұлттар Лигасының Келісімі бойынша ұлттық құқықты жалпыға бірдей тану маңызды болды. Ұлттар Лигасы белгілегендей, колонияларға ақыр соңында тәуелсіздік берілді, ал еуропалық державаларға өздерінің колониялары үшін "әдебиеттің" басқарушылары ретінде сеніп тапсырылды. Колонияларға өз билігін жүзеге асыру қабілетін көрсеткеннен кейін ғана тәуелсіздік беруге рұқсат етілді. Нигерияның бұрынғы генерал-губернаторы (1914-1919) лорд Лугардтың 1922 жылы шыққан "Британдық тропикалық Африкадағы қос мандат" атты кітабында: "тропиктерге төзімділікпен кірмейді, техникалық дағдыларын, күш-жігерін және капиталын "қатысушы" немесе "құмар капиталистер" ретінде емес, өркениет мандатын орындау үшін қолданады". Сол жылы Дүниежүзілік білім беру форумы Дакарда (Сенегал) жиналып, 2015 жылға дейін баршаға білім беруді жүзеге асыру жөніндегі міндеттемелерді растайтын Дакар іс-қимыл шеңберін қабылдады. ЮНЕСКО мәліметінше, сол кезде Африка балаларының тек 57% ғана бастауыш мектептерге оқуға түсті, бұл зерттеуге қатысқан барлық өңірлердің ішіндегі ең төменгі көрсеткіш. Сонымен қатар, барлық елдерде ұлдар қыздардан әлдеқайда көп. Алайда кейбір елдерде білім беру деңгейі салыстырмалы түрде жоғары. Зимбабведе сауаттылық 92 пайызға жетті. Мектептердегі оқу ақысын жою, оқу инфрақұрылымы мен ресурстарына инвестиция салу, Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының мектептердегі тамақтану шаралары миллиондаған оқушыларды оқуға тартуға көмектесті. Дегенмен көптеген елдердің елеулі жетістіктерге қол жеткізгеніне қарамастан, әлем жалпыға бірдей бастауыш білім беру (БББ) мақсатына қол жеткізе алмады. Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкада 2013 жылы бастауыш мектеп жасындағы балалардың 79% ғана мектепке жазылды. Бастауыш сыныпқа баратын 59 миллион бала мектепке бармады, ал қыздардың оқуы ұлдардыкіне қарағанда төмендеді. Жыныстар арасындағы теңсіздіктің бір себебі - әйелдер жүкті болғандықтан мектептен шығарылады. 2015 жылы МДМ-ның мерзімі аяқталғаннан кейін БҰҰ 2030 жылға арналған тұрақты даму мақсаттарының жиынтығын қабылдады. Төртінші мақсат білім беруді қамтиды, оның мақсаты "баршаға бірдей сапалы...

Қажетті құрал-жабдықтар мен оқытушылар жетіспеушілігі

Африкадағы білім деңгейінің төмен болуының тағы бір себебі - мектептерде білім алудың қолайлы жағдайларының болмауы және елдердің білім алу мүмкіндіктерінің теңсіздігі. Африканың көптеген мектептерінде жалақысы төмен және лайықты кадрлар жетіспегендіктен мұғалімдерді жұмысқа алу қиын. Бұл әсіресе шалғайдағы мектептер үшін маңызды. Білімді адамдардың көпшілігі үлкен қалаларға немесе тіпті шетелге көшіп кетеді, онда көбірек мүмкіндіктер мен жоғары жалақы күтеді. Осылайша, мектепте сыныптардың саны тым көп болады және бір мұғалімге шаққанда оқушылардың орташа саны жоғары болады. Сонымен қатар, мұғалімдер әдетте біліктілігі жоқ, оқу құралдары мен оқулықтары аз. Осыған байланысты ауылдық жерлердегі мектептерде оқитын балалар, әдетте, қалалық балаларға қарағанда стандартты тесттерде нашар нәтижелерге қол жеткізеді. Бұл туралы білім беру сапасын бақылау жөніндегі Солтүстік және Шығыс Африка консорциумының (SACMEQ) берген есебінде айтылған. Ауылдық жерлерде емтихан тапсырушылар шағын қалалар мен ірі қалалардағыларға қарағанда әлдеқайда төмен бағаға ие. Бұл бір елдің әртүрлі аймақтарындағы балалардың тең білім алу мүмкіндігі жоқ екенін көрсетеді. Қалалық аймақтарда оқытушылардың біліктілігі төмен болғандықтан, оқу-тәрбие ортасы студенттер арасында әсер етеді. Бірде мұғалімдер өздерінің оқушыларымен бірдей сынақтан өтті, ал олардың төрттен үш бөлігі сәтсіз аяқтады. Сонымен қатар, үлкен қалаларда тұратын адамдар сияқты білім алмағандар, тіпті мектеп бітіргеннен кейін де оқу, жазу және математикамен айналысуда қиындықтарға кезігеді. Қалалық ортадағы студенттермен бірдей білім алмағандар мансап құруда бірдей нәтижеге қол жеткізе алмайды. Білім беру мансап құру мен болашақты құрудың басты мәселесі болғандықтан, Африка елдері барлық мектептерде бірдей білім беруді орнату керектігін білуі керек.

Көшіп кету

Көші-қон салдарынан жоғары білімді адамдар жоғалып, қаржы да азайды. Білікті адамдарды жоғалтудың орнын басқа үлкен шығындар алады, бұл кететін адамдарды оқыту мен оларды алмастыратын жаңа адамдарды оқыту үшін жұмсалған ақшаның жоғалуын білдіреді. Тіпті ЖІӨ-нің 5,5%-ы білім беру саласына жұмсалса да, бұл шығындар үкіметке білім беру саласына қосымша қаражат бөлуді қиындатады, өйткені оларға әскери бюджет пен қарызды өтеу сияқты басқа да қажеттіліктерге басымдық беру қажет.

Мәдениет

Батыс үлгілері мен стандарттары әлі де африкалық білім беруде басымдықты иеленіп келеді. Колонизация салдарынан Африка институттары, әсіресе университеттер әлі күнге дейін Африкадағы өмірмен ешқандай байланысы жоқ евро-орталық оқу бағдарламаларын қолданады. Бұл жағдай Еуропа мен Америкадан әкелінген оқулықтарды пайдалану арқылы одан әрі жалғасуда. Көптеген адамдар осы өзін-өзі қамтамасыз етудің жоқтығын қазіргі заманғы, жемқор африкалық элита қолдаған отарлаудың жалғасып жатқан әсері деп санайды. Бұл көзқарас колонизация кезінде Африканың билеуші элитасы өз халқының мүддесін қорғаудың орнына өз мүддесі үшін өз халқын қанаушылыққа ұшыратты дегенге негізделген.

Дүниежүзілік су дағдарысы

Су мәселесі Африканың ауыл елдерінің білім беруіне қатты әсер етеді. Білім алу мен денсаулық сақтау мәселелеріне қол жеткізудің шектеулі болуы судың жеткіліксіз жүйесі немесе аурулар салдарынан да ауырлауы мүмкін. Африкадағы өлімнің басты себебі деп аталатын безгек - бұл шыбын-шіркейлер тарататын ауру, оны көбінесе сулы, таза емес көлдерде кездестіруге болады. Бұл бөгеттерде масалар көбейеді, сондықтан олардан су ішкен балалар өліп, ауыр науқастанады. Сондай-ақ, мұндай ауыр ауру жас кезінде ауыратын балалардың ойлау қабілеттеріне әсер етуі мүмкін. Бұл тек биологиялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар аурудың әсері ретінде де қолданылады: мектепте көп уақыт оқымайтын балалар сабақтарды жіберіп алмаудың салдарынан білімін оңтайландыруға қабілетсіз.

Әскери және қақтығыс

Әскери шығындар білім беру шығынын өте төмендетеді. ЮНЕСКО-ның 2011 жылдың наурыз айындағы есебінде қарулы қақтығыстар Африкадағы білім беру саласына төнген ең үлкен қауіп екені айтылған. Еуропадағы оқуды тастаушылар саны күрт өсіп келе жатқанмен, соғыс пен қақтығыстардың білім берудегі әсерінің бірі - мемлекеттік қаражаттың білім беруден әскери шығындарға ауысуы. Қаржысы аз жүйе одан да көп ақша жоғалтады. Африканың 21 елі жалпы ішкі өнімнің ең көп бөлігін әскери салаға жұмсайтыны анықталды. Әскери және қақтығыстар балалардың жер аударуына да әкеледі. Бұл жағдай оларды лагерьлерде қалуға немесе білім жоқ көршілес елдерге қашуға мәжбүрлейді.

Континенттік

NEPAD-тың E мектеп бағдарламасы - континенттегі барлық мектептерге интернет пен компьютерлік құралдарды ұсынудың амбициялық жоспары. SACMEQ - бұл Оңтүстік және Шығыс Африкадағы 15 білім беру министрліктерінің консорциумы, ол негізгі білім беру сапасын бақылау және бағалау үшін біріктірілген зерттеу және оқыту іс-шараларын жүргізеді және шешім қабылдаушылар білім беру сапасын жоспарлау және жақсарту үшін пайдалана алатын ақпаратты жасайды. Бениннің білім беру қоры (BEF) 10 жыл бойы Бениннің солтүстік-шығысындағы Атакора провинциясының студенттеріне стипендиялар мен білім беруді қамтамасыз етіп келеді. 450-ден астам оқушы өз бағдарламаларының арқасында мектепте бола алды.

Білім берудегі сыбайлас жемқорлық

2010 жылы Transparency International ұйымы Гана, Мадагаскар, Марокко, Нигер, Сенегал, Сьерра-Леоне және Уганда елдерінің 8500 ұстаздары мен ата-аналарының пікірін жинаған. Ата-аналардың, әсіресе мемлекеттік іс-шараларды бақылайтын адамның, қатысы жоқ болуы да үлкен сыбайлас жемқорлыққа әкеледі. Бұл көбінесе ата-аналар мен қоғамдастықтардың өздерінің балаларының білім алуына қатысты ешқандай билік жоқ деп ойлауынан туындаған. Угандада ата-аналардың 50%-ы ғана өз балаларының білім алуына қатысты шешімдерге ықпал ету билігі бар деп санайды. Мароккода ата-аналардың тек 20%-ы ғана өздерінің қандай да бір билік иелері екеніне сенді.

Үкіметтік емес ұйымдардың қатысуы

USAID және Африка бюросының тұрақты даму жөніндегі кеңсесі жасаған есептен бей үкіметтік ұйымдардың (NGO) білім беру қызметтерін ұсынуға, білім беру саясатын қабылдауға үнемі қатысатынын және білім беру жүйесінің көптеген бөліктерінде донорлар мен мемлекеттік қызметкерлердің қатысуымен жұмыс істейтінін анықтады. Әрине, бұл әр елде әр аймақта әр түрлі. Африкада білім беру саласында жұмыс істейтін ҮЕҰ-лар жұмыс кезінде жиі қысым мен бәсекелестікке тап болды. Мектептер, ата-аналар және көбінесе мемлекеттік қызметкерлер үшінші тараптың араласуынан қауіптеніп, "партияны құлатуда" деп санайды. Есепте тағы да айтылғандай, үкіметтік емес ұйымдар тиімді болу үшін, олар билік басындағылар туралы мемлекеттік қызметкерлердің көзқарастарымен бірдей емес екенін түсінуі керек. Егер олар жұмыс істейтін елдің үкіметін мойындамаса, өз мақсаттарына қол жеткізе алмайды. Есепте үкіметтік емес ұйымдардың білім беру саласындағы үкіметпен қарым-қатынасы туралы егжей-тегжейлі баяндалады. Бұл қатынасқа мүлдем басқа көзқараспен қаралады. Африка үкіметтері ҮЕҰ мен олардың жұмысын "үкімет ісі" деп санайды, яғни басқаша айтқанда, ел үкіметімен бірлесіп жұмыс істейді. Ал бейөкмөт ұйымдар өздерін Африка білім беру жүйесінің жеке тұлғалары ретінде қарастырады. Олар өздерін моральдық жауапкершілікті атқаруда деп санайды. Олар үкімет ақыр соңында жауап бермей жүрген жағдайларда қажеттіліктерді немесе даму аймақтарын анықтап, сол қажеттіліктерді немесе даму аймақтарын қамтамасыз ету үшін ресурстарды бөлек жұмылдырады деп санайды. Үкімет пен ҮЕҰ бір-бірінің қабілеттері туралы қарама-қайшы пікірде болуы мүмкін. Үкіметтер көбінесе үкіметтік емес ұйымдарды маңызды саяси шешімдер қабылдауға жарамсыз деп санайды және егер олар өздерінің жоғары деңгейі ретінде көрінсе, олардың заңдылығын әлсіретуі мүмкін деп санайды. Кейбір жағдайларда үкіметтік емес ұйымдар өздерінің кінәлары болмаса, ресурстардың жетіспеушілігіне байланысты үкіметтің құзырсыз екенін тапты. Ең жақсы жағдайда үкіметтік емес ұйымдар мен мемлекеттік қызметкерлер білім беру саясатында бір-бірінің күшті жақтарын тауып, өзара іс-қимыл жасаудың амалдарын тауып, екі мақсатқа да қол жеткізеді. Қаржыландыру жеткіліксіз және сәйкессіз, және оқытушыларды даярлау, бақылау және бағалау сияқты басымдықты салалар үшін қажет. Қатысушы елдердің әлеуетін дамытуға инвестиция салу, толық, жеткілікті жалақысы бар және білікті мамандармен жұмыс істеу және ересектер білім беру саласының мамандарына деген сұранысты арттыру қажет. Ересектерге білім беру саласының көпшілігі, әсіресе, негізгі сауаттылық бойынша дайындықсыз. Үкіметтерде тәжірибелі оқытушылар емес, мектеп мұғалімдері мен басқалар ересектер білім беру қызметіне орналасады. Қаржыландыру туралы ең жақсы мәліметтер ересектердегі сауаттылық пен бейресми білім беру бағдарламаларына қатысты. Академиялық немесе кәсіптік білім беруді жалғастыру үшін қаржы қарастырылып, есеп берілді, бірақ оның қаржыландырылуы туралы деректер аз. Қаржыландыру мемлекеттік немесе жеке сектордан болуы мүмкін. Халықаралық және шетелдік көмек де маңызды болуы мүмкін. Ересектер білімінің көп бөлігінің шығындары мемлекеттік мекемелерді пайдалану және көптеген ересектер білім беру мамандарына өте төмен жалақы төлеу арқылы жасанды түрде төмен ұсталады. Мемлекеттік университеттер ескі студенттерді негізгі білім бағдарламаларына тартуда сәттілік көрмеді, сондықтан апартеидтен кейінгі жоғары білім алудың мемлекеттік білім алуына қол жеткізудің дәстүрлі емес студенттердің санының өсуі әлі күнге дейін шындыққа айналған жоқ. Алайда кейбір елдерде ересектер білім беру бағдарламалары бойынша табысты нәтижелер бар. 1990-2007 жылдар аралығында Угандада ересектер арасында сауаттылықты арттыру бағдарламасына 2 миллионнан астам адам қатысты. 2005 жылы "Отбасылық негізгі білім беру" бағдарламасы 18 мектепте белсенді түрде жүзеге асырылып, 3300-ден астам бала мен 1400 ата-анаға қол жеткізілді. Бұл отбасылық сауаттылықты арттырудың табысты әдісі, оның отбасылық, мектеп және қоғамдастық деңгейіндегі әсері бағаланды. Өкінішке қарай, ұлттық есептерде өз елдерінде жүргізілетін ересектерге білім беру бағдарламаларының мазмұны туралы жеткілікті ақпарат берілмейді. Көп жағдайда бағдарламаның атауы берілгендей егжей-тегжейлі болады. Оқу бағдарламасының мазмұны маңызды мәселе болып көрінбейді.

Мәдениеттік факторлар

Африкалық қауымдастықтар өте тығыз байланысты; іс-әрекеттер, өмір салты, жеке тұлғалардың ерекшеліктері әрқашан жалпыға мәлім. Осыған байланысты бір аймақтағы бір мүшеге немесе топқа қоғамда өмірдің кез келген аспектісіне айтарлықтай өзгеше көзқарас таныту қиын. Осы себепті, Африкада ересектер үшін білім алу бағдарламаларын жоспарлаушылар қатысу әдісін қолданғанда табыстылықтың жоғары деңгейін табады. Қоғамның қорқыныштары, мотивациялары, нанымдары мен ұмтылыстары туралы ашық және адал диалог арқылы жеке адамның әртүрлі мінез-құлқына қатысты әлеуметтік қысым аз болады. Дәстүрлі діндермен қатар, колонизация кезінде құлдық елде африкалық қауымдастықтардың бірлігі мен ортақ күрес сезімін оятуына себеп болды. Сондықтан, осы салалардағы сабақ жоспарлары осы мәдени сезімталдықты көрсетуі керек; ынтымақтастық және ынтымақтастық табысты бағдарламалардың негізгі құрамдас бөліктері болып табылады. Осы идеяларды қолданатын оқыту әдістері: әңгіме айту, тәжірибелік симуляция және жергілікті дәстүрлерді аздап өзгерту. Әрбір бағдарлама мен сабақ белгілі бір қоғамдастыққа сай болуы керек, өйткені олар әрқашан топ ретінде үйреніп, өмір сүреді және жетістіктерге жетеді немесе мүлдем болмайды. Африка қауымдастықтарындағы жергілікті білім беруде бейресми білім берудің рөлі зор. Бұл батыс стильіндегі бағдарламаларды жоспарлаушыларға маңызды қиындық туғызады, олар белгіленген уақыт аралығы мен ортада формалды оқытуды баса назарға алады. Бұл талаптарды уақыт пен ресми білімге деген берік сүйіспеншілігі жоқ қоғамдастықтарда табысқа жету үшін жиі тастап кету керек. Бағдарлама қатысушылардың күнделікті өмірінде қалыптасып, олардың құндылықтарын бейнелейтін және өмірлеріне оң әсер ететін бағдарламаларды жоспарлауы тиіс. Жетістікке жету үшін бағдарламаларға көбінесе тұрақты сапарлар мен еркін, мәжбүрлі емес ақпарат алмасу арқылы ұзақ мерзімді оқыту шаралары жатады.

Философиялар

Ересектер білімінің африкалық философиясы либерализм, прогрессивизм, гуманизм және бихевиоризм сияқты батыс идеяларын мойындайды, сонымен бірге оларды африкалық тұрғыдан толықтырады. Этнофилософия - ересектерге білім берудің басты мақсаты - қоғамның барлық деңгейлерінде, жақын отбасынан бастап қоғамдастық пен елге дейінгі әлеуметтік келісімді қамтамасыз ету. Бір ұрпақтан екінші ұрпаққа берілетін құндылықтар, мәдени түсінік пен наным-сенім туралы білімді сақтауды қамтамасыз ету аса маңызды. Бұл философия белсенді оқытуды үлкендердің жұмысын жасау, соңынан ілесу, тәжірибеден өткізу арқылы оқытуды ынталандырады. Кейбір сабақтар рөлдік ойын, практикалық демонстрациялар, көрмелер, талқылаулар немесе жарыстар арқылы өткізілуі мүмкін. Ұлттық идеологиялық философия өзін этнофилософиядан ерекшелейді, өйткені ол білім алу әдістеріне көбірек көңіл бөледі және оны пайдаланумен көбірек айналысады. 1950 жылдардағы революциялық қозғалыстардан туған философия ретінде оның басты назары білімді саясатта және азаматтық қоғамға белсенді қатысуға қолдану мүмкіндігіне бағытталғаны таңқаларлық емес. Бұл философияда дәстүрлі африкалық қоғамның қоғамдық сипатын сақтау маңызды болса да, әлеуметтік түсінік пен өзгерістер үшін функционализм оны жүзеге асыруда басты орын алады. Кәсіби философия батыс пен дәстүрлі африкалық білім беру жүйелерінің арасындағы ең мықты көпір болып табылады. Ол ересектер бағдарламаларына гибридті тәсілді ұсынады, бұл сабақта қоғамдастық құндылықтары ескерілген жағдайда, оқыту әдістерінің кең ауқымына, тіпті таза танымдық дәріс беруге мүмкіндік береді. Ақырында, философиялық ақыл-кеңдік тек қана шынайы африкалық философиялар Батыспен ешқандай байланыссыз дамыған философиялар екенін көрсетеді. Бұл идея нақты бір тәсілге емес, тек қана бүкіл континентте әртүрлі адамдар қолданатын білім беру әдістерінің үлкен ауқымына назар аударады. Ол негізінен бір дұрыс әдіс жоқ екенін және тақырып пен іс-шараларды әрқашан қатысушылар белгілейтінін айтады.

Әйелдер білім беруі

2000 жылы Сахарадан оңтүстіктегі Африкада 93,4 миллион әйел сауатсыз болды. Қыздардың ресми білім алуына көптеген себептер бар, соның ішінде мәдени себептер бар. Мысалы, кейбір адамдар әйелдің білімі әйел мен ана міндетіне кедергі болады деп есептейді. Африканың кейбір жерлерінде әйелдер 12-13 жаста тұрмысқа шығады. Бастауыш сыныпқа қыздардың түсуі мен жалпы ұлттық өнімнің өсуі мен өмір сүру ұзақтығының өсуі арасында оң байланыстың бар екендігі анықталды. Алайда, Африкадағы әйелдердің білім алуы кейбірде жыныстық зорлық-зомбылық оқиғаларымен де байланысты. Қыздар мен студенттерге қатысты жыныстық зорлық-зомбылық Африканың көптеген білім беру жүйелеріне әсер етеді. Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкада жыныстық зорлық-зомбылық - жемқорлықтың ең көп таралған және ең аз белгілі түрлерінің бірі. ЮНЕСКО Африкадағы ересектер, әсіресе әйелдер білімін қолдауда. Африкадағы кейбір мектептерде, мысалы, Ловет халықаралық мектептерінде, ең алдымен, мектепке бара алмайтын қыздарға интернаттарға түсуге көмектеседі. Малавиде кедей қыздардың білімін де жақсартуда. Олар ата-анасынан айырылғандар.

Білім берудегі теңсіздік

Мыңжылдықтың даму мақсаттарының басым бөлігі 2015 жылға дейін аяқталуы тиіс болса, гендерлік теңдікті қамтамасыз ету мақсаты он жыл бұрын орындалуы тиіс еді. Гендерлік айырмашылық жыныстық түрдің себебінен белгілі бір шамадағы теңсіздік ретінде анықталады. Мектептерде білім алу үшін қажетті құралдар мен құралдар жетіспейтін және жалпы білім алушылар саны аз елдерде отбасылар көбінесе қызды немесе ұлды мектепке жіберуді таңдау керек. Мектепке бармайтын шамамен 101 миллион баланың жартысынан астамы қыздар. Алайда, бұл статистика орта білім беруді қарастырған кезде өсті. Әйелдердің білім алуына кедергі келтіретін басты фактор - кедейлік. Экономикалық кедейлік оқу ақысы, оқулықтар, киім-кешек, көлік және басқа шығындар сияқты тікелей шығындарды көтеруге байланысты маңызды рөл атқарады. Бұл кезде қыздарды мектептен алып кету жиі кездеседі. Ал егер ата-анасы оқудың арқасында болашақта көбірек ақша табамын деп ойласа, онда ұл балаларына көбірек уақыт беріледі. Қоғам мен отбасындағы күтулер, көзқарастар мен бейімділіктер, экономикалық шығындар, әлеуметтік дәстүрлер, діни және мәдени нанымдар қыздардың білім алу мүмкіндіктерін шектейді. Осы дәстүрлі гендерлік еңбек рөлдері себепті әйелдер әр күннің 60% -ын су жинаумен өткізеді, бұл күн сайын әлемде әйелдер тарапынан 200 миллионға жуық жұмыс сағатын құрайды және білім алуға арналған уақыт азаяды, бұл суға қолжетімділіктің төмендеуі мен әйелдердің бастауыш, орта және жоғары білімге жазылудың төмендеуі арасындағы байланысты көрсетеді. Не себепті болса да, қыздардың көпшілігі мектептен тыс жерде оқыса, қазіргі және болашақ ұрпақтардың дамуы қиынға соғады. ЮНЕСКО-ның мәліметтері бойынша, негізгі мектептен тыс қалған қыз балалардың саны барлық африкалық елдерде ер балалардыкіне қарағанда жоғары. Мектепте оқитын ұлдар мен қыздардың саны тең болмай тұрса, кедейлік пен аштықты жою, аурулармен күресу және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін қажетті білімді қалыптастыру мүмкін емес. Бұл мақсатқа жету үшін 2005 жылға дейін бастауыш және орта білім беру деңгейіндегі, ал 2015 жылға дейін барлық деңгейлердегі гендерлік теңсіздікті жою міндеті қойылды. Әйелдер білім берудегі гендерлік теңдіктің құралдық әсеріне және әйелдер білімінің ішкі өлшемдеріне лайық; бұл, негізінен, әйелдердің мүмкіндіктерін арттырудағы білім беру рөлінен туындайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, әйелдердің білім алуы олардың табысына (немесе өсуіне) тікелей әсер етеді. Африкада әйелдердің білім алуы мен жұмыс табуы үшін мүмкіндіктері шектеулі, бұл жан басына шаққандағы жылдық өсімді 0,8%-ға төмендетеді. Егер бұл өсім орын алған болса, Африканың экономикасы соңғы 30 жылда екі есеге өскен болар еді. Африкадағы кейбір аз табысты елдерге 2015 жылға дейін гендерлік теңдікті және әйелдерді нығайтуды мақсат еткен Мыңжылдықтың даму мақсатына жету үшін жылына 23,8 миллиард долларға дейін қаражат қажет болады деп есептелді. Бұл 2006-2015 жылдар аралығында адам басына шаққанда 7 доллардан 13 долларға дейін аударма болады, деп хабарлайды OECD DAC. Білім беру жөніндегі жаһандық науқанның жаңа талдаулары барлық балалардың толық бастауыш білім алуына мүмкіндік берсе, АИТВ/СПИД-тің экономикалық әсері едәуір азаяды және жас адамдарда жыл сайын 700 000-ға жуық АИТВ-ке шалдыққан жағдайдың алдын алуға болады - он жыл ішінде жеті миллион. Екіншісі - бірдей оқу бағдарламаларына, бірдей емтихандарға, бірдей біліктіліктері бар оқытушыларға, сондай-ақ бірдей сапалы мектеп ғимараты мен жабдықтарына қол жеткізу. Олар мұғалімдерден бастап премьер-министрлерге дейін, ғалымдардан бастап саясаткерлерге дейін, үкіметтік емес ұйымдардан бастап ірі халықаралық ұйымдардың басшыларына дейін "Дакардың іс-қимыл аясы: Баршаға арналған білім: біздің ортақ міндеттемелерімізді орындау" деп аталды. Бұл мақсат - білім берудің барлық түріне қол жеткізу, оны Дүниежүзілік білім беру конференциясы мен басқа да халықаралық конференциялар бекіткен. 1990-1998 жылдар аралығында Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы ұлдардың таза оқуы 9% -дан 56% -ға дейін, ал қыздардың 7% -дан 48% -ға дейін өсті. FAWE Африкадағы білім беру саясатын қолдау үшін қазіргі ақпаратты шығарудың жолы ретінде зерттеуге инвестиция салудың маңыздылығына сенеді. Үш жылдық зерттеу бастамасы Ален Мингаттың, Бландин Ледукс пен Рамахатра Ракотомалаланың бастауыш сыныптан кейінгі білім беру саласына әсер ететін қысымды алдын ала болжау мақсатында жүргізілген, маңызды жә�...

Білім беру технологиясы

Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы білім беру технологиясы - Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы білім берудің аспектілерін жақсарту үшін ақпараттық және коммуникациялық технологияларды (ИКТ), оқытуды, БАҚ-ты және басқа да технологиялық құралдарды насихаттау, дамыту және пайдалану. 1960 жылдан бастап әртүрлі ақпараттық және коммуникациялық технологиялар сахаралық Африкаға білім алу мүмкіндігін арттыру, оның сапасын және әділдігін арттырудың жолы ретінде зор қызығушылық тудырды. Жеке компьютерлік технологияның дамуы технологияны пайдаланудан байланысты жобаларды іске асыруда маңызды бұрылыс болды және алдымен мұғалімдер, содан кейін оқушылар компьютерлік дағдыларды игеруді қажет етеді. 1990-2000 жылдар аралығында Сахарадан оңтүстікке қарай Африкадағы білім беруді жақсарту үшін технологияларды пайдалану мақсатында бірнеше іс-шаралар қолға алынды. Көптеген бастамалар мектептерді компьютерлік жабдықтармен жабдықтауға бағытталған. Компьютерлік жабдықтарды Африкаға әкелуге түрлі деңгейде бірқатар үкіметтік емес ұйымдар, мысалы Computer Aid International, Digital Links, SchoolNet Africa және World Computer Exchange сияқты топтар ықпал етті. Кейде ынтымақтастық немесе даму агенттіктерінің қолдауымен, мысалы USAID, Африка банкі немесе Франция Сыртқы істер министрлігі, бұл жеке бастамалар тиісті үйлестірусіз өсті. Мемлекеттер білім берудегі АКТ-ке қатысты ұлттық стратегияларды анықтау қиындықтарын тапты. 2008 жылы басталған BBC Janala бағдарламасы ағылшын тілінде түрлі медиамен сабақ беретін, соның ішінде ұялы телефон арқылы бірнеше минут сабақ беретін, қызмет басталғаннан кейінгі апталарда күніне 85 000-нан астам шақыруды қабылдады. 15 айда 3 миллионнан астам пайдаланушы 10 миллионнан астам қоңырау шалды (әдістемелік байланыспен салыстырғанда, ақысы төмен бағамен). Білім беруде ИКТ және Интернет қолдану бойынша негізгі бастамалар бастапқыда университеттерде қашықтықтан оқытуды қарастырды. Осылайша, 1997 жылы Дүниежүзілік банк құрған Африка виртуалды университеті (AVU) бастапқыда дәстүрлі оқытудың баламасы ретінде ойластырылған. 2003 жылы үкіметаралық ұйымға айналған кезде, ол 40 000 адамды оқытты, көбінесе қысқа мерзімді бағдарламаларда. Ол мұғалімдерді даярлау мен жоғары білім беруде технологияны енгізуге баса назар аударды. AVU-да он оқу орталығы бар. Франкофония университетінің агенттігі (AUF) 1999 жылдан бері қырық француз тілді цифрлық кампус құрды, олардың жартысынан астамы Африкада. Университеттерде құрылған технологияға арналған осы инфрақұрылымдарда AUF 80 жоғары оқу орнына толықтай қашықтықтан білім беру арқылы қол жеткізуге мүмкіндік береді, олардың 30-ға жуығы Африка институттарымен марапатталады және оның қолдауымен құрылады. Соңғы уақытта MOOC (Massive Open Online Courses) құбылысы алдымен АҚШ-та, содан кейін Еуропада кеңінен таралды. Жеңіл анықталатын және салыстырмалы дәрежелер жүйесін қабылдау. Бакалавриат және магистратуралық білім беру циклына негізделген жүйені қабылдау. Студенттер мен профессорлық-оқытушылар құрамының ұтқырлығын арттыру. Студенттерге оқыту және студенттік мүмкіндіктер қолжетімді болуы тиіс. Барлық білім беру факультеттері, мысалы, әкімшілік қызметкерлер, профессорлар мен зерттеушілер өздерінің оқу салаларына қатысты қызметтерге қол жеткізуі тиіс.