Қытай тарихындағы маңызды «Аққу қақпасы тойы» (Hongmen тойы) – б.з.д. 206 ж. Цинь әулетіне қарсы көтерілісшілердің басшылары Лю Бан мен Сян Юй арасындағы күрес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Қысқыр қаз қақпасындағы той" (ингл. The Feast at Swan Goose Gate), сондай-ақ Хонгмендегі той, Хонгмен банкеті, Хонгмен мейрамы және басқа да ұқсас атаулармен белгілі. Бұл тарихи оқиға б.з.д. 206 жылы Цинь әулетінің астанасы Сианьнің сыртындағы Қысқыр қаз қақпасында болған. Қазіргі Қытайдағы орны шамамен Хунменбао ауылы, Синфенг қаласы, Линтонг ауданы, Сиань, Шэньси провинциясы. Банкетке қатысқан басты тұлғалар Лю Банг пен Сян Ю болды, олар б.з.д. 209-206 жылдар аралығында Цинь әулетіне қарсы көтерілген көтерілісшілердің екі көрнекті басшысы еді. Бұл той қытай тарихында, көркем әдебиетте және халықтық мәдениетте жиі еске алынады. Бұл Лю Банг пен Сян Ю арасындағы билік күресінің маңызды кезеңдерінің бірі болды, нәтижесінде Чжу-Хань таласы басталды – Қытай үстемдігі үшін болған қатал азаматтық соғыс, ол Сян Юдың Гайсия шайқасында жеңіліп қаза табуымен аяқталды, содан кейін Лю Банг Хан әулетін құрып, оның алғашқы императоры болды.
The Feast at Swan Goose Gate, also known as the Banquet at Hongmen, Hongmen Banquet, Hongmen Feast and other similar renditions, was a historical event that took place in 206 BC at Swan Goose Gate outside Xianyang, the capital of the Qin dynasty. Its location in present day China is roughly at Hongmenbao Village, Xinfeng Town, Lintong District, Xi'an, Shaanxi. The main parties involved in the banquet were Liu Bang and Xiang Yu, two prominent leaders of insurgent forces who rebelled against the Qin dynasty from 209 BC to 206 BC. The Feast is often memorialised in Chinese history, fiction and popular culture. It was one of the highlights of the power struggle between Liu Bang and Xiang Yu leading to the outbreak of the Chu–Han Contention, a violent civil war for supremacy over China which concluded with Xiang Yu's defeat and death at the Battle of Gaixia, followed by Liu Bang's establishment of the Han dynasty with himself as its founding emperor.
Өмірбаян
209 және 206 жылдар аралығында Қытайда Цинь әулетін құлату үшін көтерілістер болды. Осы көтерілісші күштердің кейбіреулері бұрынғы алты мемлекетті қайта жаңғыртуды мақсат етті, олар 230–221 жылдар аралығындағы соғыстарда Цинь мемлекетіне қосылған болатын. Лю Банг пен Сян Ю көтерілісшілер қатарынан шыққан екі белгілі басшы еді. 208 жылы Сян Ю және оның інісі Сян Лян Хуэй II патшаны Чу мемлекетінің номиналды билеушісі етіп тағайындады, бірақ Чу әскерін олар басқарды. 208 жылы Дингтао шайқасында Сян Лян қаза тапты, соның салдарынан Чу әскері Хуэй II патшаның бақылауына өтті. Хуэй II патша Сян Ю мен Лю Бангты екі жеке әскермен Циньдің Гуанчжун орталығына шабуыл жасауға жіберді және кім бірінші болып сол аймаққа кірсе, Гуанчжунның патшасы болады деп уәде берді. 207 жылдың соңында Лю Бангтың әскері Ву асуын басып алып, Гуанчжунды және Цинь астанасы Сианьянды (қазіргі Сиань, Шэньси) жаулап алды. Соңғы Цинь императоры Цзиин Лю Банға бас иді, осылайша Цинь әулетінің соңы келді. Сианьянды басып алғаннан кейін Лю Банг өз әскерлеріне қатаң бұйрық беріп, қаланы тонауға, қарақшылық жасауға және бейбіт тұрғындарға зиян келтіруге тыйым салды. Лю Банг сондай-ақ Сян Юдің Гуанчжунға кіруін тоқтату үшін Хангу асуына әскер жіберді. Осы кезде Сян Юдың әскері Жуллу шайқасында Цзян Хан басқарған Цинь әскерін жеңіп алған еді. Сян Ю Ханьгу асуына келгенде, Лю Банның Гуанчжунды жаулап алғанын естіп, ашуланды. Сондықтан ол Си өзенінің батысына қарай шабуыл жасап, асуды басып алды. Лю Банг және оның әскері сол кезде Башаньда (; сонымен қатар Ақ бұғы жазығы деп те аталады; қазіргі Сиань қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде) орналасқан еді. Ол кезде Сян Ю мен Лю Бангтың әскерлерінің саны тиісінше 400 000 және 100 000 деп есептелді.
Between 209 BC and 206 BC, rebellions erupted throughout China to overthrow the Qin dynasty. Some of these insurgent forces claimed to be restoring the former six states which were annexed by the Qin state in a series of wars from 230 BC to 221 BC. Liu Bang and Xiang Yu were two prominent leaders who emerged from among the rebels. In 208 BC, Xiang Yu and his uncle Xiang Liang installed King Huai II as the nominal ruler of the Chu state while they were the ones who controlled the Chu army. In late 208 BC, Xiang Liang was killed in action at the Battle of Dingtao so the Chu army came under King Huai II's control. King Huai II sent Xiang Yu and Liu Bang to lead two separate armies to attack the Qin heartland of Guanzhong, and promised that whoever entered that region first would be made King of Guanzhong. In late 207 BC, Liu Bang's army conquered Wu Pass and seized control of Guanzhong and the Qin capital Xianyang (present day Xi'an, Shaanxi). The last Qin emperor, Ziying, surrendered to Liu Bang, marking the end of the Qin dynasty. After occupying Xianyang, Liu Bang gave strict orders to his men, forbidding them from looting and pillaging the city and harming the civilian populace. Liu Bang also sent troops to garrison at Hangu Pass to block Xiang Yu from entering Guanzhong. Around the time, Xiang Yu's army had just defeated a Qin army led by Zhang Han at the Battle of Julu. When Xiang Yu arrived at Hangu Pass, he was displeased to hear that Liu Bang had already occupied Guanzhong, so he attacked and conquered the pass, pushing on to west of the Xi River (; a tributary of the Wei River flowing through present day Lintong District, Xi'an, Shaanxi). Liu Bang and his army were based in Bashang (; also known as White Deer Plain ; about 10 km southeast of present day Xi'an, Shaanxi) then. The strengths of Xiang Yu and Liu Bang's armies at the time were estimated to be 400,000 and 100,000 respectively.
Кіріспе
Лю Бангтың жағынан шығып кеткен Цао Вушань Сиан Юге құпия хабаршы жіберіп, Лю Бангтың Хуай II-нің бұрынғы уәдесіне сәйкес өзін Гуанчжун патшасы деп жариялауды жоспарлап отырғанын, ал Цзииннің Лю Бангтың қазынашысы болып қызмет ететінін хабарлады. Цао Вушань сондай-ақ Лю Бангтың Сианьянның барлық байлығын өзіне тартып алғанын қосты. Сиан Ю мұны естігенде қатты ашуланып, Лю Банға шабуыл жасауды жоспарлады. Сиан Юдің кеңесшісі Фан Цзэнь Лю Бангтың оның билеушісіне қауіп төндіретінін сезіп, Сиан Юді Лю Бангты мүмкіндігінше тезірек жоюға көндірді. Сиан Юдың туысы Сян Бо Лю Бангтың кеңесшісі Чжан Лянмен жақын достықта болды. Сян Бо досының өмірі үшін қорқып, Лю Бангтың лагеріне жасырын кіріп, Чжан Лянды қауіп туралы ескертіп, қашуға кеңес берді. Лю Банг Чжан Ляннан бұл жаңалықты естігенде қатты ойға батып, дағдарысты шешу үшін Чжан Ляннан ақыл сұрады. Чжан Лян Лю Бангқа Сиан Юдың күдігін басу үшін Сян Боның көмегіне жүгінуді ұсынды. Лю Банг Сян Бомен кездесіп, оны құрметті қонақ ретінде күтіп алды, Сян Боға жағымпаздық жасап, ұлы мен Сян Боның қызының үйленуін ұйымдастыруға уәде беріп, Сян Юмен сөйлесуге көмектесуін сұрады. Кейін Сян Бо Сиан Юдың лагеріне оралғанда, ол сіңілі баласына Лю Бангтың жаман ниеті жоқ екенін жеткізіп, Лю Бангтың Сиан Юға бағынуға дайын екенін хабарлады.
Cao Wushang , a defector from Liu Bang's side, secretly sent a messenger to Xiang Yu to inform him that Liu Bang was planning to declare himself King of Guanzhong in accordance with King Huai II's earlier promise, while Ziying would serve as Liu Bang's chancellor. Cao Wushang also added that Liu Bang had seized all the riches of Xianyang for himself. Xiang Yu was furious when he heard this and planned to attack Liu Bang. Xiang Yu's adviser, Fan Zeng, felt that Liu Bang posed a threat to his lord so he urged Xiang Yu to eliminate Liu Bang as soon as possible. One of Xiang Yu's uncles, Xiang Bo, shared a close friendship with Liu Bang's adviser Zhang Liang. Xiang Bo feared for his friend's life so he sneaked to Liu Bang's camp to warn Zhang Liang about the peril he was in, telling Zhang Liang to flee. Liu Bang was shocked when Zhang Liang related the news to him, and he sought advice from Zhang Liang to resolve the crisis. Zhang Liang instructed Liu Bang to enlist the help of Xiang Bo to reduce Xiang Yu's suspicions. Liu Bang met Xiang Bo and treated him like an honoured guest, flattering Xiang Bo and pretending to arrange for a marriage between his son and Xiang Bo's daughter while asking Xiang Bo to help him speak to Xiang Yu. When Xiang Bo returned to Xiang Yu's camp later, he assured his nephew that Liu Bang had no ill intentions, and conveyed Liu Bang's message that he was willing to submit to Xiang Yu.
Той
Келесі күні Лю Банг 100 шақты адаммен бірге Сиан Юмен Сиан Ю дайындаған «Лебедь-қаз қақпасы» деген жерде кездесті. Лю Банг Гуанчжунға сәттілікпен бірінші болып кіргенін түсіндіріп, Сиан Юдің батырлығын мадақтап, оның даңқын ұрлағаны үшін кешірім сұрады. Лю Банг сондай-ақ, түсініксіздіктің себебі – оның және Сиан Ю арасында араздық тудыруға тырысқан кісінің зыянды сөздері екенін айтты. Сиан Ю содан кейін Цао Вушанның Лю Банның ниеттері туралы өзіне айтқандығын мәлімдеді. Ол Лю Бангті тойға шақырды. Тойға қатысқан басты тұлғалар мына ретпен отырды: Сиан Ю және Сиан Бо шығысқа қарады; Фан Цзэн оңтүстікке қарады; Лю Банг солтүстікке қарады; Чжан Лян батысқа қарады. Дәстүр бойынша, шығысқа қараған орын ең құрметтісі саналды, әдетте қонаққа арналса, оңтүстікке қараған орын қожайынға немесе үй иесіне берілетін, ал оның бағыныштылары солтүстікке қарап отыратын. Отыру орналасуы Сиан Ю Лю Бангті тек бағынышты ретінде қарағанын көрсетті, ал Лю Банг солтүстікке қарап отыру арқылы Сиан Юға мойынсұнуға дайын екенін білдірді. Той барысында Фан Цзэнь Сиан Юға Лю Бангті өлтіру туралы бірнеше рет ишара жасап, белгі берді, бірақ Сиан Ю оған құлақ қоймады. Фан Цзэнь кейін Сиан Юдың туысы Сян Чжуанды шақырып, қонақтарды көңіл көтеру үшін қылыш биін орындауын және Лю Бангті өлтіруге мүмкіндік іздеуін тапсырды. Сян Чжуан Сиан Ю мақұлдағаннан кейін билеуге кірісті, бірақ Сян Бо осы орындарысқа қосылуды ұсынды және Сян Чжуан қылышын Лю Бангке бағытталғанда денесімен тосқауылдады. Осы уақытта Чжан Лян тойдан шығып, Лю Бангтің серігі Фан Куайды шақыру үшін сыртқа шықты. Ол Фан Куайға бірнеше нұсқау беріп, өз орнына қайтты. Фан Куай шақырылмастан, толық қару-жарақпен қаруланып, қылыш биін тоқтатып, Сиан Юға тіке қарап, той алаңына кірді. Сиан Ю Фан Куайдың батылдығына таңғалып, оны «батыл жауынгер» деп атап, есімін сұрады. Ол өз әскерлеріне Фан Куайға шарап әкелуді бұйырды, ол да ішіп бітті. Содан соң Сиан Ю Фан Куайға ет (шошқа иығы) ұсынды. Фан Куай етті қалқанына салып, қылышымен кесіп жеді. Сиан Ю одан да әсерлі болды және Фан Куайдан тағы шарап сұрады. Фан Куай Лю Бангтің ерліктері туралы ұзақ сөз сөйлеп, Сиан Юдың Лю Бангті өлтіруі әділетсіз болар еді, сонымен қатар оның билеушісі Сиан Юдың билігіне қарсы келмейтінін аңғартты. Сиан Ю жауап бермей, Фан Куайды дастарқанға шақырды.
The following day, Liu Bang brought about 100 men with him to meet Xiang Yu at Swan Goose Gate , where Xiang Yu had prepared a banquet. Liu Bang explained that he had managed to enter Guanzhong first because of sheer luck, and apologised to Xiang Yu for robbing him of his glory while extolling Xiang Yu's valour in battle. Liu Bang also explained that the misunderstanding was caused by vile words from someone plotting to sow discord between him and Xiang Yu. Xiang Yu then pointed out that it was Cao Wushang who told him about Liu Bang's supposed intentions. He invited Liu Bang to partake in the banquet. The main parties involved in the feast were seated in the following arrangement: Xiang Yu and Xiang Bo faced east; Fan Zeng faced south; Liu Bang faced north; Zhang Liang faced west. According to custom, the east facing seat was the most respectable place, usually reserved for the guest, while the south facing seat was reserved for the lord or host, while his subjects would face north. The seating arrangement indicated that Xiang Yu merely treated Liu Bang as a subject, while Liu Bang, in taking the north facing seat, had shown that he was willing to submit to Xiang Yu. During the banquet, Fan Zeng made signals and hinted many times to Xiang Yu to kill Liu Bang, but Xiang Yu ignored him. Fan Zeng then summoned Xiang Yu's cousin Xiang Zhuang, instructing him to pretend to perform a sword dance to entertain the guests and find an opportunity to assassinate Liu Bang. Xiang Zhuang started dancing after Xiang Yu approved, but Xiang Bo offered to join the performance and he blocked Xiang Zhuang with his body whenever the latter thrust his sword towards Liu Bang. In the meantime, Zhang Liang left the feast and went outside to summon Fan Kuai, one of Liu Bang's companions. He gave some instructions to Fan Kuai and returned to his seat. Fan Kuai then burst into the banquet area despite not being invited, dressed in full armour and armed with his sword and shield, interrupting the sword dance and glaring at Xiang Yu. Xiang Yu was impressed with Fan Kuai's bravado and asked for his name, calling him a "brave warrior". He ordered his men to serve wine to Fan Kuai, which he gulped down. Xiang Yu then offered Fan Kuai a cut of meat (a pork shoulder). Fan Kuai placed the meat on his shield and used his sword to cut off chunks and eat. Xiang Yu was even more impressed and he asked Fan Kuai if he wanted more wine. Fan Kuai then made a lengthy speech about Liu Bang's accomplishments, stating how it would be unjust for Xiang Yu to kill Liu Bang, but also implicitly affirming that his lord would not challenge Xiang Yu's authority. Xiang Yu did not respond and he invited Fan Kuai to join the banquet.
Лю Бангтың қашып кетуі
Лю Банг кейіннен дәретханаға бару керек екенін айтып, Фан Куаймен бірге тойдан шығып кетті. Біраз уақыттан соң Сян Ю Чэнь Пинге Лю Бангті қайтадан тойға шақыруға жіберді. Лю Банг Сян Юмен қоштасуға тиіс деп ойлады, бірақ Фан Куай оның шешіміне қарсы шықты. Фан Куай Лю Банға олардың өмірі Сян Юдың қолында екенін және мүмкіндігі болғанда қашып кету керектігін еске салды. Одан кейін ол Лю Бангке міну үшін жылқы таңдады және Лю Фан Куай, Сяо Юн, Цзи Цзян және Цзи Синь онымен бірге қашып кетті. Қашу алдында Лю Банг Чжан Лянға бір жұп жаде тақташа мен бір жұп жаде өлшегіш кесе беріп, оларды тиісінше Сян Ю мен Фан Цзэнге табыс етуді тапсырды. Чжан Лян өз орнына оралып, Сян Ю мен Фан Цзэнге сыйлықтарды ұсынды, сондай-ақ Лю Бангтің атынан қоштаспай кеткені үшін кешірім сұрады және Лю Банг мас болғандықтан тойға қатыса алмайтынын айтып түсіндірді. Сян Ю жаде тақташаларды қабылдады, бірақ Фан Цзэн жаде кеселерді жерге лақтырып, оларды қылышымен қиып тастады, Лю Банг бір күні Сян Юден империяны тартып алатынын болжады. Лю Банг лагеріне оралғаннан кейін Цао Вушаңды өлімге кесті.
Liu Bang later said that he needed to use the latrine so he left the banquet with Fan Kuai. Shortly after, Xiang Yu sent Chen Ping to call Liu Bang back to the feast. Liu Bang felt that he should bid Xiang Yu farewell but Fan Kuai opposed his decision. Fan Kuai was essentially reminding Liu Bang that their lives were in Xiang Yu's hands and they should escape as soon as they had a chance. He then chose a horse for Liu Bang to ride and Liu escaped, with Fan Kuai, Xiahou Ying, Jin Jiang and Ji Xin accompanying him on foot. Before his escape, Liu Bang gave Zhang Liang a pair of jade tablets and a pair of jade measuring cups, telling him to present them to Xiang Yu and Fan Zeng respectively. Zhang Liang returned to his seat and presented the gifts to Xiang Yu and Fan Zeng, while apologising on Liu Bang's behalf for leaving without bidding farewell and giving an excuse that Liu Bang was already drunk and unable to continue participating in the feast. Xiang Yu accepted the jade tablets but Fan Zeng threw the jade cups to the ground and cut them to pieces with his sword, predicting that Liu Bang would take away the empire from Xiang Yu one day. Liu Bang had Cao Wushang executed after returning to his camp.
Салдары
Фан Цзэннің болжамы б.з.д. 202 жылы расталды, өйткені Сян Ю б.з.д. 206 жылдан б.з.д. 202 жылға дейін Қытайдың билігі үшін болған күресте Лю Банға жеңіліп қалды. Сян Ю Гайся шайқасындағы жеңілісінен кейін өз-өзіне қол жұмсады, ал Лю Бан Хан әулетін құрып, оның тұңғыш императоры атанды.
Fan Zeng's prediction came true in 202 BC as Xiang Yu eventually lost to Liu Bang in the power struggle for supremacy over China from 206 BC to 202 BC. Xiang Yu committed suicide after his defeat at the Battle of Gaixia, while Liu Bang established the Han dynasty and became its founding emperor.
Мәдени сілтемелер
Қытай мәдениетінде Хонгмен Ян (鴻門宴 "Аққу қаз қақпасындағы той") термині тұзаққа немесе сырттай қуанышпен тойға берілген, бірақ іштей қауіпті жағдайды білдіру үшін бейнелі түрде қолданылады. Осы оқиғамен байланысты тағы бір мақал "Сян Чжуан қылышпен билейді, нысанасы – Пэй герцогы", ол біреудің екінші біреуге сылтаусыз шабуыл жасағанын көрсетеді. 2011 жылғы "Ақ қаһар" фильмінің қытайша атауы Хонгмен Янға сілтеме жасайды, ал фильмнің сюжеті осы тарихи оқиға мен Чу-Хань таласына қатысты басқа да оқиғаларға негізделген. 2012 жылғы "Соңғы кешкі ас" атты қытай фильмі де осыған ұқсас дереккөздерге сүйенеді.
In Chinese culture, the term Hongmen Yan (鴻門宴 "Feast at Swan Goose Gate") is used figuratively to refer to a trap or a situation ostensibly joyous but in fact treacherous. Another idiom that relates to the event is "Xiang Zhuang performs a sword dance; his target is the Duke of Pei" , which refers to somebody making a veiled attack on another person. The Chinese title of the 2011 film White Vengeance is a reference to the Feast at Hong Gate, while the plot itself is based on this historical incident and other events in the Chu–Han Contention. The 2012 Chinese film The Last Supper is also based on similar source materials.