Кіріспе

Италиялық суретші (шамамен 1427–1430 – шамамен 1515–1516)

Винченцо Фоппа (шамамен 1427–1430 – шамамен 1515–1516) – Ренессанс дәуіріндегі итальян суретшісі. Оның туындыларының көп бөлігі сақталмағанмен, ол өзінің заманында беделді және ықпалды суретші болды және ерте Ломбард мектебінің ең көрнекті басшысы саналады. Ол мансабының бағытталғандығын Милан герцогтары Сфорца отбасы үшін Павияда, сондай-ақ Ломбардия мен Лигурия аймандарындағы түрлі демеушілер үшін жұмыс істеуге арнады. Өмірінің соңғы жылдарын туған қаласы Брешияда өткізіп, жұмыс істеді.

Ерте өмір

Фоппаның ерте өмірі мен оқуы туралы өте аз мәлімет белгілі. Ол Брешия қаласында дүниеге келген. Сол кезде аймақта танымал суретшілердің саны аз болды, ал Брешиядағы өнер ортасы дамымаған еді. Сондықтан Фоппаның көркем білім алу үшін басқа жаққа баруы мүмкін. Оның өнермен алғаш танысуы Брешиядағы Бролетто капелласында Джентиле да Фабриано салған фрескалар мен Жакопо Беллини тоқыған «Жариялану» туындысы болған болуы мүмкін. Соңғы суретші оған ең зор ықпал еткендердің бірі еді, және Фоппа тікелей Беллиниден тәлім алған болуы да мүмкін. Ол сондай-ақ Бонифасио Бембоның шәкірті болған делінеді. Кейбір тарихшылар Фоппаның Падуада Франческо Скварчионеден ерте білім алғанын айтады, алайда оның алғашқы туындылары стилі жағынан Пизанелло мен Джентиле да Фабрианоға ұқсайды. Фоппаның білімін Верона қаласында алғаны ықтимал.

Алғашқы еңбектері

Фоппаға жатқызылған ең ерте белгілі жұмыс – «Мадонна мен бала періштелермен». Композициялық тұрғыдан алғанда, бұл картина готикалық бейнесі арқасында Верона стилін еске салады, бұл Фоппа Веронада, мүмкін Стефано немесе Микелино да Безоццодан оқыған деген болжамға негіз салады. Дегенмен, бұл туындыда суретшінің жеке қолтаңбасын көрсететін ерекше ерекшеліктер бар, мысалы, сұрғылт тері түсі, ол Ломбард мектебінің ерекше белгісіне айналады. Алайда, «Мадонна мен бала періштелермен» картинасындағы кейіпкерлер суретшінің кейінгі туындыларындағыдай өмірге жақын емес. Фоппаның қолымен жасалған келесі жұмысы – 1456 жылы Бергамода салған «Крестке ілінуі». Бұл жұмыс Винченцо үшін маңызды қадам болды, өйткені ол «Мадонна» мен «Крестке ілінуі» аяқталғаннан кейін адам бейнесін едәуір жетілдірді. Сурет Жакопо Беллинидің сол аттас туындысына өте ұқсас, бұл Фоппаның Венецияда Беллинимен оқуға мүмкіндігі болғанын көрсетеді. Бұл жұмыста Верона мектебінің элементтері де қолданылған, мысалы, төбелі ландшафт және фондағы ойдан шығарылған қала. Композиция бұрынғы Беллини туындысымен дерлік бірдей болғанымен, Фоппаның нәзік түс таңдауы және крестке ілінген үш адамның жоғары дәрежедегі реалистік бейнесі оның мансабының осындай ерте кезеңінде де айқын талантын көрсетеді. 1468 жылы Фоппаға Пиджелло Портинари Миландағы Сент-Эусторгио шіркеуіндегі Портинари капелласын безендіруді тапсырды. Капеллада Веронаның қасиетті Петр шейітінің қалдықтары сақталған, ал бір кезде Портинаридің өзі де сонда жерленген. Фоппаның капелланы өзі салғаны нақты емес, бірақ «Қасиетті Петрдің өмірі» фрескалық циклы оған жатқызылады. Оның капелладағы жұмысына шіркеу әулиелері циклы, әулиелердің бюстері және «Жарлау» кіреді. Қабырғалы күмбездің жаңбырлы әшекейі, әдетте, жұмаққа кірудің «Бақытты көрінісін» білдіреді, ал жаңбырлы жаңбыр Құдайды білдіріп, Портинаридің діншілдігін көрсетеді. Капелладағы фрескалар Фоппаның перспективаны шебер және шығармашылықпен пайдалануын көрсетеді, композициядан тыс нүктелерді қолданады. Оның жарық пен көріністерді күнделікті ортада орналастыруымен үйлескен бұл «Ломбардтық перспектива» көріністерді тірілтеді.

Павиа

1474 жылы Фоппа Занетто Бугатто және Бонифацио Бембомен Павия Кастеллосы үшін амбициялы алтарьлық сурет үстінде жұмыс істеді, бірақ 1476 жылы Галеаццо Сфорцаның қазасынан кейін жоба тоқтатылды. Сақталған кейбір бөліктер осы Кастелло жобасының бір бөлігі болуы мүмкін деп болжанады. Үш суретші Павияда басқа да түрлі тапсырыстарды орындады. Фоппа онжылдықтың соңында бірнеше шіркеулік жұмыстарды аяқтады, оның ішінде Құдай ана мен баланың суреттері де бар. Фоппа 1480 жылдары және өмірінің соңына дейін салған осы Құдай ана мен бала туындылары үшін танымал болды. Осы суреттердің көпшілігі дерлік бірдей композицияға ие: Мәриям нәресте Исаны перде, пейзаж немесе басқа да ұқсас фон алдында ұстап тұр. Винченцо Миландың Санта-Мария-ди-Брера шіркеуі үшін бірнеше жұмыс жасады, соның ішінде 1476 жылға дейін аяқталған «Құдай ана мен киелілер» атты полиптих және 1485 жылғы Жақсы хабаршы Иоанн мен Иоанн Богословпен бірге «Құдай ана мен киелілер» атты фреска. Санта-Мария-ди-Брерада ол Фоппа онжылдық бойы бірнеше рет суреттеген әулие Себастьянның фрескасын да аяқтады. 1486 жылға қарай Фоппа Павия қалалық мұражайындағы Ботигелла алтарьлық суретін аяқтады, онда Сильвестро Ботигелла мен оның әйелі Құдай ана алдында тізе бүгіп тұрған күйде бейнеленген. Фоппаның белгілі туындыларының басым көпшілігі діни тақырыптарға, әсіресе Құдай ана мен баланың суреттеріне арналған. Ол басқа тақырыптарға көп көңіл бөлген жоқ, бірақ тапсырыстарға тәуелді болғандықтан, бұл жеке таңдау болмауы мүмкін. Дегенмен, бұл шектеулі көлем ғасырлар бойы сақталған жұмыстарға байланысты болуы мүмкін, өйткені оның көптеген фреска циклдері тарихтан жоғалып кетті, ал сақталған жұмыстардың көпшілігі шағын ғибадаттық туындылар немесе алтарьлық суреттердің бөліктері болып табылады. Фоппаның айқын ықпалын көрсеткен бірнеше суретшілер бар, олардың ішінде Винченцо Циверкио, Амброджио Бергоньоне және Джироламо Романино. Оның ұзақ мерзімді ықпалы 1482 жылы Леонардо да Винчидің Миланға келгеніне байланысты азайды. Леонардоның зор беделі мен көркемдік ықпалы Фоппаның стилінің маңыздылығын төмендетті. Қазіргі замандағы оның беделіне де жоғалған туындыларының көп саны кері әсер етеді. Ол өмірі бойында көп сурет салғанмен, Фоппаның салған суреттерінің салыстырмалы түрде аз ғана бөлігі қазіргі заманға жетті.