Зороастризмдегі сексуалдық бағдар: дәстүр мен жаңару арасындағы тартыс
Zoroastrianism and sexual orientation
Зороастризмдегі сексуалдық бағдар туралы пікірлер қарама-қайшы. Ғалымдар Yasna 51.12 аятын гомосексуализмге қатысты интерпретациялайды. Діни көзқарас, тарих.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зороастризмдегі сексуалдық бағдар, көптеген басқа діндердегідей, уақыт өте келе пікірлердің әртүрлі болуымен даулы мәселе болып табылады.
Sexual orientation in Zoroastrianism is, as in many other religions, a controversial topic with differing consensus over time.
Киелі кітаптағы гомосексуализм
Гатхаларда, яғни Заратуштраға тікелей қатысты қасиетті әндерде, гомосексуализмге қатысты бір ғана сілтеме бар. Бұл сілтеме Ясна 51.12, ұйқасты өлең жолында кездеседі. Бұл жолда пайғамбар «жалған ақын» немесе «ваэпиия» деп аталатын тұлғаны қатты айыптайды. Нанавутти бұл терминді «содомит» деп, ал Хумбах «пассивті содомит» деп аударған. «Ваэпиия» термині Веда дәстүрінде маңызды, ол шабыттанған, құмар ақынды білдіреді, оның эмоциялары, сезімдері және поэзиясы дірілдеумен, икемдеумен және құштарлықпен үйлеседі. Дегенмен, қызығы, осы термин еркіндікке берілген жыныстық мінез-құлықпен де байланысты. Барлық басқа авесталық шығармаларда «ваэпио» жыныстық қатынасқа қатысты қатаң қарапайымдықпен айтылады. Гатхаларға арналған Судгар Наск түсіндірмесі содомияны айыптауды күшейтеді. Бұл түсінік бүгінгі консервативті зороастрийлер арасында кең таралған. Реформалық қозғалыстармен байланысты зороастрийлер бұл түсіндірмеден бас тартады, оның ішінде Рохинтон Нариманның және Д. Дж. Иранидің Гатхаларға жасаған аудармалары бар. Дәстүрлі зороастрийлер Авеста кітаптарының бірі – Вендидад, Авестаның басқа бөлімдеріне қарағанда кейінірек жинақталған болса да, зороастрийлердің ауызша дәстүрінің ажырамас бөлігі деп санайды. Бұл үзінді гомосексуализмнің демонге табынудың бір түрі екенін, демек, күнә екенін білдіреді. Бұл үзіндіге жасалған түсіндірмеде содомиямен айналысқандардың діни басшы Дастурдің рұқсатынсыз жазалануы мүмкін екені айтылған. Вендидадтан басқа, пахлави жазбалары, кейінірек көптеген зороастрийлер қасиетті деп санайтын парсы діни кітаптары да содомияны қатаң тыйым салады.
Within the Gathas, the sacred hymns attributed directly to Zarathushtra, there exists a singular reference is considered to touch upon homosexuality. This reference appears in Yasna 51.12, a rhymed verse line. In this verse, the prophet strongly condemns a figure referred to as a “sorcerer poet” or 'vaēpiia'. This term has been translated by Nanavutty to mean 'sodomite' and by Humbach to mean 'passive sodomite'. The term “ vaēpiia” bears significance, in the Vedic tradition, it denotes an inspired, frenzied poet, one whose emotions, feelings, and poetry resonate with a vibration, swinging rhythm, and frenzy. However, intriguingly, the same term is also associated with wanton sexual behavior. In all the other Avestan works, “vaæpyö” takes on a strictly derogatory connotation related to sexuality. The Südgar Nask commentary on the Gathas reinforces this condemnation of sodomy. This understanding of Yasna 51.12 is still prevalent amongst conservative Zoroastrians today. Zoroastrians associated with reformist movements tend to reject this interpretation, this includes Rohinton Nariman's translation and D. J. Irani's translation of the Gathas. Traditionalist Zoroastrians believe that the Vendidad, one of the books of the Avesta, is an inherent part of Zoroastrian oral tradition even though it was compiled far later than the other parts of the Avesta. This passage has been interpreted to mean that homosexuality is a form of demon worship, and thus sinful. Commentary on this passage suggests that those engaging in sodomy could be killed without permission from the Dastur, the high priest. Apart from the Vendidad, the Pahlavi scriptures, later religious Persian books considered sacred by many Zoroastrians, also strongly forbid sodomy.
Зороастризм қауымдастықтарының әлеуметтік ұстанымдары
Қазіргі зороастрийлік қауымдастықтарда гомосексуализмге қатысты көзқарастар әртүрлі болуы мүмкін. Кейбір жақтастары, әсіресе Иран мен Үндістанда, дәстүрлі түсіндірулермен сәйкес консервативті көзқарастарды ұстанады, ал басқалары диаспора қауымдастықтарында батыстың кең ауқымды әлеуметтік өзгерістерін көрсететін либералды ұстанымдарды қабылдады. Соңғы жылдары діннің маңызды орын тебетін Үндістан сияқты аймақтарда бір жынысты некеге қатысты пікірталастар туындады. Зороастрийлік дін басшылары тарихи түрде неке мен сексуалдық қатынасқа қатысты консервативті көзқарастарды ұстанып келді және 2023 жылға дейін бір жынысты некелердің діни жарамдылығын жоққа шығарды. Үндістанда зороастрийлер 1936 жылғы Парси неке және ажырасу заңына сәйкес жеке заңдармен реттеледі, сондықтан бір жынысты некелер қауымда танылмайды. Дінбасылары, мысалы, Ираншаһ Аташ Бехрамның бас діни қызметкері, Удвададағы Дәстуржи Дәстуржи Хуршед Дастор, парсылар арасында бір жынысты некелерді заңдастыруға қарсылық білдірді. Дастор Ираншаһ Аташ Бехрамның бас діни қызметкері ретінде, зороастрийлік ежелгі мәтіндерде бір жынысты некелер туралы ештеңе айтылмағанын, себебі олар мұндай одақтар танылмаған кезеңге жатады деп түсіндірді. Мәтіндер ер және әйел арасындағы некеге баса назар аударады. Дастор заңгерлердің, оның ішінде Жоғарғы Соттың шешімдеріне құрмет көрсету және оларға бағыну қажеттігін мойындайды, демек, бір жынысты неке заңдастырылса, адамдар заңға сәйкес үйлене алады. Алайда, Дастор бір жынысты жұптарға арналған рәсімдерді зороастрийлік құдай орындарында өткізуге рұқсат етілмейтінін нақтылады.
Within modern Zoroastrian communities, attitudes towards homosexuality can vary. While some adherents, especially in Iran and India hold conservative views that align with traditional interpretations, others have adopted liberal stances in diaspora communities, reflecting broader Western societal shifts. In recent years, debates surrounding same sex marriage have emerged within Zoroastrian communities, in regions such as India where the religion maintains a significant presence. Zoroastrian religious leaders have historically upheld socially conservative perspectives on marriage and sexuality, and as recently as 2023 they have publicly decried a religious validity for same sex marriages. In India, where Zoroastrians are governed by personal laws under the Parsi Marriage and Divorce Act of 1936, same sex marriage remains unrecognized within the community. Religious leaders, such as Dasturji Dasturji Khurshed Dastoor, the high priest of Iranshah Atash Behram, Udvada have voiced opposition to efforts to legalize same sex marriage among Parsis. Dastoor, the high priest of Iranshah Atash Behram, Udvada, expressed that Zoroastrian ancient texts do not mention same sex marriages as they date back to a time when such unions were not recognized. The texts focus on marriage between a male and female. Dastoor acknowledges that legal judgments, including those from the Supreme Court, should be respected and followed and so if same sex marriage becomes legalized, individuals will marry according to the law. However, Dastoor clarifies that ceremonies for same sex couples would not be allowed to be conducted in Zoroastrian places of worship.