Еуропа елдерінің дәстүрлі Рождество кешкі асы

Кіріспе

Кейбір еуропалық мәдениеттердегі дәстүрлі тағам. Орталық, Солтүстік және Шығыс Еуропа мәдениеттерінде, әсіресе бұрын Польша-Литва одақтастығының құрамына кірген және көрші елдерде Исаның он екі шәкіртінің құрметіне он екі тағамдық Рождество кешкі асы дайындалады. Бұл дәстүр қазіргі Польшада ерекше дамыған, онда Рождество қарсаңында кейде он үш етсіз тағам дайындалып ұсынылады.

Сипаттама

Әр елде белгілі бір тағамдар әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олардың көпшілігі жалпыға ортақ. Рождество соғымында ет, жұмыртқа немесе сүт (оның ішінде ірімшік) жеуге рұқсат етілмейді. Сондықтан балық, саңырауқұлақ және әртүрлі дәнді дақылдар басты ұсыныс болып табылады. Польшада Wigilia кешкі асы көбінесе саңырауқұлақ сорпасы немесе борщпен басталады. Украинадағы католиктер мен православиелік христиандардың дәстүрі кутиядан басталады. Кутия, мак сүті (aguonų pienas) kūčiukai-мен бірге десерт ретінде беріледі және Литваның Рождество кешкі асының маңызды бөлігін құрайды. Мак тұқымы Рождество қарсаңындағы тағамдарда кеңінен қолданылады, өйткені ол молшылық пен өркендеудің символы болып табылады. Польшада мак тұқымының ұйықтату қасиеті бар екеніне сенген, ол өмірден кейінгі жолда немесе жер бетіне келген рухтарға дәмді тағам ретінде көмектеседі деп саналған. Көптеген адамдар араны қасиетті жаратылыс деп санайды, сондықтан оның өнімі – бал, қайтыс болған рухтарға сый ретінде ұсынылған. Украинада, украиндық "Свята Вечеря" кешкі асындағы мак тұқымды толтырылған варениктер ауыл тұрғындарына өркендеу мен құнарлылық әкелу үшін ең сиқырлы потенциалға ие деп есептелген. Балық тағамдары әдетте сельдь, сазан немесе шұбар болады. Литвада сельдь тағамдары кең таралған және әртүрлі. Әдетте, silkė su morkomis (сабизбен сельдь) немесе silkė su grybais (саңырауқұлақпен сельдь) Рождество қарсаңында беріледі. Саңырауқұлақ, әсіресе кептірілген немесе тұздалған, Рождество қарсаңындағы тағамдардың негізгі ингредиенттерінің бірі болып табылады. Польшада және Украинаның батысында жабайы саңырауқұлақтармен немесе бұршақпен, қызыл борщпен, саңырауқұлақ немесе балық сорпасымен сауэркраут (полякша: kiszona kapusta, украинша: кисла капуста; kisla kapústa) ұсынылады. Пісірілген немесе қуырылған пельмень (полякша: pierogi, украинша: вареники, varenyky, литваша: auselės) әртүрлі толтырғыштармен (капуста немесе сауэркраут, саңырауқұлақ және ұсатылған мак тұқымы сияқты) ең танымал тағамдардың бірі болып табылады. Польшада және Украинаның батысында джеммен толтырылған пончик (полякша: pączki, украинша: пампушки, pampushky) десерт ретінде беріледі, бірақ Литвада тәтті тағамдар сирек кездеседі, өйткені олар кешкі астың салтанатты атмосферасына сәйкес келмейді деп есептеледі. Сусындардан кептірілген жеміс компоты немесе жусан жемісінен жасалған кисель дәстүрлі түрде қолданылады. Бұрын отал кисель көбірек таралған. Тамақ ішу алдында белгілі бір рәсімдер орындалады. Аспанда алғашқы жұлдыз пайда болғаннан кейін, отбасының әрбір мүшесі "Бұл судай сау болыңыз" деп, суық сумен бетін, қолын және аяғын жуады. Ең батылдары жергілікті өзендерге немесе көлдерге барып, қысқа уақытқа суға түседі. Су процедурасы аяқталғаннан кейін, отбасы дұға оқиды, көбінесе "Пәдішалық дұға". Дұғадан кейін үй иесі барлық қатысушылардың маңдайына бал жағып, айқыш белгісін жасайды: "Атаның, Ұлдың және Киелі Рухтың атынан: сіздерге өмірде және жаңа жылда тәттілік пен көптеген жақсылықтар болсын!" Рождество қарсаңындағы кешкі ас әдетте шам жарығында өткізіледі және аспанда алғашқы жұлдыз пайда болғаннан кейін кешке басталады. Жұлдыз христиан дәстүрінде Исаның тууының, ал христиандыққа дейінгі сенімдерде өлген ата-бабалардың рухының символы болып табылады. Рождество қарсаңындағы кешкі ас – тыныш, жұмсақ жарық пен біршама мистикалық атмосферамен сипатталады. Польшада, Литвада және Украинаның батысында үстелге әрқашан қосымша тағам мен орын қалдырылады. Халық сенімі бойынша, бұл түнде отбасының қайтыс болған мүшелерінің рухтары келіп тұрады.

The specific dishes may differ from country to country, but many of them are universal. Due to the Nativity Fast, no meat, eggs or milk (including cheese) are allowed during the supper. Thus fish, mushrooms and various types of grain are the main offerings. In Poland, the Wigilia supper begins with eating soups, traditionally mushroom soup or barszcz. The ritual for Catholics and Orthodox Christians in Ukraine is to start with kutia. Kutia, poppy milk (aguonų pienas) together with kūčiukai are served as a dessert and forms a significant part of the Lithuanian Christmas Eve menu. Poppy seeds are widely used for Christmas Eve dishes, because they symbolise abundance and prosperity. In Poland, it was traditionally believed that the poppy seeds, known for their sleep inducing power, may have been helpful on the way to the afterlife or as a delicacy for souls who come to earth. Honey, a product produced by bees, which are considered by many to be sacred creatures, was offered as a gift to departed souls. In Ukraine, it was believed that varenyky, which are also a symbol of prosperity, with poppy seed filling when served at Ukrainian Sviata Vecheria have the most magical potential for bringing prosperity and fecundity to the villager. Regarding the fish dishes, these are usually herring, carp or pike. In Lithuania, herring dishes are popular and diverse. Usually silkė su morkomis (herring with carrots), or silkė su grybais (herring with mushrooms) are served on Christmas Eve. Mushrooms, especially dried or pickled, are also one of the main ingredients used in Christmas Eve dishes. Sauerkraut (Polish: kiszona kapusta, Ukrainian: кисла капуста; kisla kapústa) with wild mushrooms or peas, red borscht, mushroom or fish soups are served in Poland and western Ukraine. Boiled or deep fried dumplings (Polish: pierogi, Ukrainian: вареники, varenyky, Lithuanian: auselės) with a wide variety of fillings (including cabbage or sauerkraut, mushrooms and crushed poppy seeds), are among the most popular dishes. Doughnuts filled with jam (Polish: pączki, Ukrainian: пампушки, pampushky) are served for dessert in Poland and western Ukraine, but in Lithuania sweet dishes are not common, as they are believed to be inappropriate for the solemn atmosphere of the evening. As for beverages, traditionally dried fruit kompot or cranberry kisiel are common. In earlier times oaten kisiel was more common. There is the whole ritual before the meal begins. Once the first star appears on the sky, each member of the family washes his face, hands and legs in cold water saying: "Be as healthy as this water is." The most brave people go to local rivers or lakes and have a short swim there. After the water procedure is finished, the family goes on with a prayer, often the Our Father. After the prayer the head of the household will anoint each person present with honey, making the sign of the Cross on their forehead, saying: "In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit: may you have sweetness and many good things in life and in the new year." The Christmas Eve supper is usually held under candlelight and starts in the evening after the first star appears in the sky. The star symbolizes the birth of Jesus in Christian tradition and a soul of deceased ancestors in pre Christian beliefs. Quiet, dim lighting, and a somewhat mystical atmosphere is characteristic for Christmas Eve supper. In Poland, Lithuania and western Ukraine an extra plate and seat are always left at the table. According to the folk beliefs, the spirits of the departed members of the family visit on the night.