Кіріспе
Дэвид Марксонның 1988 жылғы "Витгенштейннің жарғысы" романы – Сэмюэл Беккет дәстүріндегі жоғары стильделген, тәжірибелік роман. Роман негізінен бірінші жақта айтылған мәлімдемелер тізбегінен тұрады; басты кейіпкер – өзін жер бетіндегі соңғы адам деп есептейтін Кейт есімді әйел. Оның мәлімдемелері тақырыптан тақырыпқа жылдам ауысса да, тақырыптар жиі қайта оралады және көбінесе Батыс мәдениетінің белгілі тұлғаларына, Зенодан Бетховенге, Виллем де Кунингке дейін сілтеме жасайды. Людвиг Витгенштейннің "Логика-философиялық трактаты" еңбегімен таныс оқырмандар стильдік ұқсастықтарды байқайды. Марксонның түпнұсқа қолжазбасы елу төрт рет қабылданбаса да, кітап 1988 жылы Dalkey Archive Press баспасынан шыққанда, сыншылардың жоғары бағасына ие болды. "Нью-Йорк Таймс кітап шолуы" оны "күрделі философиялық сұрақтарды зор шеберлікпен шешкені" үшін мақтады. Он жыл өткен соң, Дэвид Фостер Уоллес "Салон" журналындағы "1960 жылдан бергі АҚШ-тың жетіспеуші бағаланған бес романы" деген мақаласында оны "осы елдегі тәжірибелік көркем әдебиеттің шыңы" деп сипаттады. Уоллес сондай-ақ романға арналған ұзақ эссе жазды, онда Витгенштейнмен байланысын егжей-тегжейлі қарастырып, 1990 жылғы "Қазіргі заманғы көркем әдебиет шолуында" "Бос кеңістік: Дэвид Марксонның Витгенштейннің жарғысы" деп атады. (2012 жылы романға қосымша ретінде енгізілді.)
Wittgenstein's Mistress by David Markson is a highly stylized, experimental novel in the tradition of Samuel Beckett. The novel is mainly a series of statements made in the first person; the protagonist is a woman named Kate who believes herself to be the last human on earth. Though her statements shift quickly from topic to topic, the topics often recur, and often refer to Western cultural icons, ranging from Zeno to Beethoven to Willem de Kooning. Readers familiar with Ludwig Wittgenstein's Tractatus Logico Philosophicus will recognize stylistic similarities to that work. Though Markson's original manuscript was rejected fifty four times, the book, when finally published in 1988 by Dalkey Archive Press, was met with critical acclaim. In particular, the New York Times Book Review praised it for "address[ing] formidable philosophic questions with tremendous wit." A decade later, David Foster Wallace described it as "pretty much the high point of experimental fiction in this country" in an article for Salon entitled "Five direly underappreciated U. S. novels >1960." Wallace also wrote a long essay on the novel detailing its connections with Wittgenstein, entitled "The Empty Plenum: David Markson’s Wittgenstein's Mistress" for the 1990 Review of Contemporary Fiction. (In 2012, it was added to the novel as an afterword.)
Айтуға арналған сөздер
Витгенштейннің «Әйелі» атты туындысы атауынан бастап, көптеген сілтемелерге, мәліметтерге және параллельдерге толы. Олардың арасында Винсент ван Гог, Уильям Гаддис, Людвиг Витгенштейн, Троялық Елена, Ахилл, Уильям Шекспир және Йоханнес Брамс сияқты тұлғалар бар, бірақ тізім осымен шектелмейді. Көбінесе бұл тұлғалар туындының тіл және естелік сияқты тақырыптарымен байланысты ойын-қозғалыстар үшін қолданылады, сондай-ақ баяндаушы Кейт пен басқа туындылардағы кейіпкерлер, әсіресе Троялық Елена арасындағы ұқсастықтарды көрсетеді.
Тақырыптар
Роман көптеген тақырыптарды зерттейді, ең бастысы – есте сақтау, тіл және жалғыздық. Роман барысында есте сақтаудың дұрыс еместігі маңызды рөл атқарады, себебі баяндаушы фактілерді үнемі жаңылыстырады, кейде өзін түзетіп, кейде өзіне қайшы келеді. Бұл өнер тарихынан бастап баяндаушының өткеніне дейін, үйі туралы деректерден тіпті қай күн екеніне дейін алуан түрлі тақырыптарды қамтиды. Оның есте сақтауының қате екенін білуі оның алаңдаушылығын күшейтеді, бұл романның басындағы үйді суреттеу бөлімінде жақсы байқалады. Романның атымен аталған философ сияқты, тіл де осы туындыда маңызды рөл атқарады. Кейіпкер өзін жалғыз сезінеді, өйткені ол өзінен басқа ешкіммен қарым-қатынас құра алмайды, бірақ өз ойларын оқырманға жеткізеді. Тілдің ағылшындығы да қозғалады. Кейт бір кезде Шекспирдің ықпалымен жазылған Еврипидтің ағылшын тіліндегі аудармасын оқығанын, ал кейіннен Еврипидтің ықпалымен жазылған Шекспирдің грек тіліндегі аудармаларын оқығанын айтады. Басты тақырып – жалғыздық. Романның өзі – баяндаушы Кейттің өз үйінде ойға келгенін машинаға түсіруінің нәтижесі. Оның ойларында белгілі немесе аңызға толы емес, қайтыс болған немесе өмірінен кетіп қалған кейіпкерлер сирек кездеседі. Дэвид Фостер Уоллес бұл романды "нақты көркем әдебиеттің" маңызды үлгісі деп сипаттады, әсіресе солипсизмді зерттеуде. Кейт солипсизм синдромын көрсететіндей, әсіресе кітаптың соңына жақын. Оның алаңдаушылығының көп бөлігі жалғыздық, тасталу және сатқындық сезімдерінен, сонымен қатар тілдің адамның ішкі әлемін жеткізуге жеткіліксіз деген сенімінен туындайды.