Кіріспе

Будённый – Ресейдегі жылқы тұқымы. Ол 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін әскери мақсатта өсірілді; жиырма бірінші ғасырда ол көп мақсатты жарыс жылқысы және көлікке пайдаланылады.

Тарих

Будённый тұқымы Ресей революциясы кезінде даңққа ие болған большевиктердің ат әскері қолбасшысы, маршал Семен Будённыйдың есімімен аталған. Бұл тұқымды өзінің сақшысы болған, танымал жылқышы Будённый 1920-ші жылдардың басында Ресейдің Ростов облысында Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін жоғалған атты әскерлерді алмастыру мақсатымен шығарды. Соның нәтижесінде шыққан аттар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін Ресей атты әскерлері дивизияларында қолданылды. Будённый тұқымы жергілікті Дон және Черномор биелері мен таза қанды тайыншалардың будандастыруынан пайда болды. Черномор (Черномор немесе Черкасский деп те аталады) – Донға ұқсас, бірақ кішірек казак жылқысының бір түрі. Олар Запорожье казактары өсірген жылқылардың ұрпақтары және алғаш рет Кавказ тауларының солтүстігіндегі Краснодар маңында өсірілді. Будённый тұқымын шығарудың алғашқы кезеңінде қиырғыз және қазақ жылқыларының қаны да қолданылды, бірақ олардың ұрпақтары жеткілікті берік немесе дұрыс құрылымды болмады. Кейін Будённый осы екі тұқымды жақсартуға пайдаланылды. Алғашқы Будённый аттары "Англо-Дон" деп аталды, ал ең жақсылары будандастырылды, ал Будённый тұқымының негізін қалаушылары олардың ұрпақтарынан іріктелді. Негізгі қоры 657 биеден – англо-дон, англо-черномор және англо-дон/черномор будандарынан тұрды. Бұл биелер англо-дон және таза қанды тайыншалармен шашырастырылды. Биелерге ең жақсы күтім жасалды, дұрыс тамақтандырылды және басқарылды. Жастар, екі-төрт жас аралығында, жарыс жолында және атты әскерлік жаттығуларда өнімділікке тестіленді. 1949 жылы бұл тұқым ресми түрде мойындалды.

Сипаттамалары

Будённый жылқылары орташа бойлы, биелер де сондай. Жүндері көбінесе алтын жалттырған кәстеңгі түсті, бірақ олар құмырысқы, сұр немесе қара болуы да мүмкін. Басы пропорционалды, профилі түзу, мойны ұзын, жанындағы сүйектері анық көрінеді, иықтары көлбеу, кеудесі кең және терең, арқасы ұзын және түзу, ал крупы сәл көлбеу. Аяқтары ұзын, мықты, буындары жақсы жетілген, қамыты дұрыс пішінделген. Қазіргі заманғы жылқысы мықты денелі, сүйектері жақсы, таза тұқымды жылқыға ұқсас. Конформациялық мәселелерге алдыңғы аяқтарында кездесетін оқ сүйектерінің қалыптан ауытқуы және артқы аяқтарының тым түзу болуы жатады. Бастапқыда "Массивті", "Шығыс" және "Орташа" типтері танылған. Массивті тип ірі және біршама жалпақ болған. Олардың денесі мықты, сүйектері жақсы дамыған, ал шығыс типтері ерекше бағаланған. Олардың күшті дене бітімі оларды мал өсіруге өте қолайлы еткен. Көбінесе арба жүргізу үшін пайдаланылған. Шығыс типі жеңіл және әдемі болған. Әдетте алтын жалттырған кәстеңгі немесе құмырысқы түсті, олардың күтімі мен тамақтану талаптары жоғары болған. Орташа тип ірі және жақсы дамыған, сонымен қатар сергелеу және спорттық болған. Олар басқа екі типтен жылдам, таза тұқымды жылқыға көбірек ұқсаған. Кейін жарысқа қатысатын жылқыға деген сұраныс бір типтің пайда болуына әкелді, оның құрамында таза тұқымды жылқының қаны көп. Бұл тұқым Ресей революциясынан кейін іске асырылған және бүгінге дейін қолданылып келе жатқан күрделі мемлекеттік бағдарламалардың нәтижесі болғандықтан қызығушылық тудырады. Бүгінде Будённый жылқылары Украинада, сондай-ақ бұрынғы КСРО-ның оңтүстік бөлігіндегі Қазақстан және Қырғызстан республикаларында өсіріледі.

Қолдану

Будённый атты барлық мақсатта қолданылатын жарыс аттары ретінде пайдаланады, ол дрессаж, тік көтерілу жарысы, үш күндік сайыс және төзімділік сынақтарында жарысады. Сонымен қатар, жеңіл шағын көлікке де пайдаланылады.