Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамдық көліктің жол ақысын жинау жүйесі
Public transportation fare collection system
Төлемді растау (POP) немесе жол ақысын растау (POF) – көптеген қоғамдық көлік жүйелерінде қолданылатын, сенімге негізделген жол ақысын жинау жүйесі. Жолаушыларды әрбір тарифтік бақылау аймағына кіргенде тексерудің орнына, жолаушылар қағаз билет, транзиттік карта, транзиттік смарт-карта немесе жақын қашықтықтағы несиелік немесе дебеттік карталар сияқты ашық төлем тәсілдерін (бар болса) смарт-карта оқығыштарында тигізу арқылы жарамды жол ақысын төлегенін дәлелдеу үшін алып жүруі керек. Жол ақысы инспекторлар, мысалы, кондукторлар немесе тәртіп сақшылары арқылы кездейсоқ тексерулер жүргізу арқылы қамтамасыз етіледі, бұл жолаушылардың жол ақысын төлегенін және жол ақысынан қашуға тырыспағанын анықтауға мүмкіндік береді. Көптеген жүйелерде жолаушылар бір реттік немесе көп реттік билеттерді кез келген уақытта алдын ала сатып ала алады, бірақ оларды пайдалану алдында міндетті түрде растау машинасына салыстыруы керек. Станциялардағы немесе көлік құралдарындағы растау машиналары билетке уақыт таңбасын қояды. Билет таңбаланған уақыттан кейін белгілі бір мерзімге жарамды болады. Бұл әдіс транзиттік органдар жол ақысынан қашудың салдарынан туындайтын шығындар, тікелей жинау әдісін орнату және күтуге жұмсалатын шығындардан кем болады деп санайтын жағдайларда қолданылады. Ол жолаушылар ағыны мен тығыздығы көбінесе жоғары емес жүйелерде қолданылуы мүмкін, өйткені жолаушылар ағыны артқан сайын тікелей жинау әдістері тиімдірек болады. Алайда, кейбір елдерде бұл жүйе жолаушылар ағыны өте жоғары жүйелерде де кең таралған. Төлемді растау әдетте бір адам басқаратын теміржол және автомобиль көліктерінде, сондай-ақ автоматты түрде басқарылатын теміржол желілерінде қолданылады. Сенім жүйесі мүмкін болған жағдайларда тікелей жинау тәсілімен толықтырылуы мүмкін. POP қолданатын транзиттік орган, әдетте, жолаушылардың көп болуын күткен кезде станциялардың кіреберісінде баға инспекторларын, кейде полиция күштері сияқты қаруланған күйінде, дискрециялық түрде орналастырады. Мысалы, үлкен концерт немесе спорттық іс-шарадан кейін стадионнан шығып жатқан жолаушылар стадионға қызмет көрсететін станцияға кіру үшін билет сатып алуы керек (немесе төлемді растауды көрсетуі керек). Тікелей жол ақысын жинау әдістері POP қолданылатын жүйелердегі ірі хабтарда да қолданылуы мүмкін. Мысалы, Кливлендтегі RTA жылдам транзитінің қызыл желісіндегі Tower City станциясы faregates пайдаланады. Жарамды билетсіз саяхаттау әдетте қылмыстық құқық бұзушылық болып есептелмейді, бірақ айыппұл немесе сомасы алынуы мүмкін.
Proof of payment (POP) or proof of fare (POF) is an honor based fare collection system used on many public transportation systems. Instead of checking each passenger as they enter a fare control zone, passengers are required to carry a paper ticket, transit pass, transit smartcard or open payment methods such as contactless credit or debit cards (if applicable) after swiping or tapping on smart card readers, to prove that they have paid the valid fare. Fares are enforced via random spot checks by inspectors such as conductors or enforcement officers, to ensure that passengers have paid their fares and are not committing fare evasion. On many systems, a passenger can purchase a single use ticket or multi use pass at any time in advance, but must insert the ticket or pass into a validation machine immediately before use. Validation machines in stations or on board vehicles time stamp the ticket. The ticket is then valid for some period of time after the stamped time. This method is implemented when the transit authority believes it will lose less money to the resultant fare evasion than it would cost to install and maintain a more direct collection method. It may be used in systems whose passenger volume and density are not very high most of the time—as passenger volumes increase, more direct collection methods become more profitable. However, in some countries it is common even on systems with very high passenger volume. Proof of payment is usually applied on one person operated rail and road vehicles as well as on automatically operated rail lines. The honor system can be complemented with a more direct collection approach where this would be feasible—a transit authority utilizing POP will usually post fare inspectors, sometimes armed as a police force, to man entrances to stations on a discretionary basis when a high volume of passengers is expected. For example, transit users leaving a stadium immediately following a major concert or sporting event will likely have to buy a ticket from an attendant (or show proof of payment) to gain access to the station serving the stadium. Direct fare collection methods may also be used at major hubs in systems that otherwise use POP. An example of this is the Tower City station on Cleveland's RTA Rapid Transit Red Line, which uses faregates. Travel without a valid ticket is not usually considered a criminal offense, but a penalty fare or a fine can be charged.
Артықшылықтары мен кемшіліктері
Төлемді растаудың артықшылықтары: жол ақысын жинауға жұмсалатын еңбекақы төмендеуі, станция дизайнының қарапайымдығы, мүмкіндігі шектеулі жолаушылар үшін қолайлы қолжетімділік, жүкті жолаушылар үшін немесе төтенше жағдайларда оңай қолжетімділік, сондай-ақ жолаушылар үшін кең және ашық кеңістік. Автобустарда төлемді растау жүргізушілердің жол ақысын жинауға кеткен уақытын үнемдейді және барлық есіктерді жолаушылардың түсуіне пайдалануға мүмкіндік береді. Валидацияланған билеттер желілер арасында ауысу билеттері ретінде қолданылуы мүмкін. Кемшіліктеріне жол ақысын төлеуден жалтартудың жоғары деңгейі, кедергілер болмағанда станция платформаларындағы қауіпсіздіктің төмендеуі, "жол ақысын төлеуден жалтартуға бейім" деп саналғандарды таңдап алу арқылы нәсілдік дискриминация және басқа да тең емес қағидалардың қолданылу қаупінің артуы, сондай-ақ тиісті төлемді растамайтын жолаушы ұсталғанда және көліктен шығарылғанда жолаушылардың жағымсыз қақтығыстарға түсуі жатады. Жүйенің талаптарымен таныс емес және қателікпен ережелерді түсінген қонақтар ерекше қиындыққа тап болуы мүмкін.
Advantages of proof of payment include lower labor costs for fare collection, simpler station design, easier access for mobility impaired passengers, easier access for those carrying packages or in case of an emergency, and a more open feel for passengers. On buses, proof of payment saves drivers the time needed to collect fares, and makes it possible for all doors to be used for boarding. Validated tickets can double as transfers between lines. Disadvantages include higher rates of fare evasion, reduced security on station platforms when no barrier is used, increased potential of racial profiling and other unequal enforcement as "likely fare evaders" are targeted, and regularly exposing passengers to unpleasant confrontational situations when a rider without the proper proof is detained and removed from the vehicle. Visitors unfamiliar with a system's validation requirements who innocently misunderstand the rules are especially likely to get into trouble.
Әлемде қолданылуы
Төлемді растау Германияда кең таралған, онда ол 1960 жылдардағы экономикалық өркендеуден туындаған еңбек күшінің тапшылығы кезінде енгізілген. Бұл жүйе Шығыс Еуропа мен Канадада да қабылданды және АҚШ-тағы жаңа жүйелерде қолданысқа түсті. Солтүстік Америкадағы теміржол желісінде "POP" немесе "Төлемді растау" термині алғаш рет 1980 жылы Эдмонтон қаласында қолданылған деп саналады. Одан бері көптеген жаңа жеңіл теміржол, трамвай және жылдам автобус жүйелері осы процедураны қабылдады, негізінен көлікке отыруды жеделдету мақсатында, жүргізушінің жанындағы билет кассасында ақы төлеу үшін есіктерде болатын тығырықтан және ыңғайсыздықтан құтылу үшін, бұл дәстүрлі автобустардағы қалыпты жағдай. Сан-Францисконың MUNI жүйесі 2012 жылдың 1 шілдесінде автобустар, жеңіл теміржол және тарихи трамвайлар бойынша төлемді растау жүйесін енгізген Солтүстік Америкадағы алғашқы жүйе болды, канат жолдарынан басқа, барлық есіктер арқылы жолға отуға мүмкіндік берді.
Proof of payment is popular in Germany, where it was widely introduced during the labor shortages resulting from the Economic Miracle of the 1960s. It has also been adopted in Eastern Europe and Canada and has made some inroads in newer systems in the United States. The first use of the term "POP" or "Proof of Payment" on a rail line in North America is believed to have been in Edmonton in 1980. Since then, many new light rail, streetcar, and bus rapid transit systems have adopted the procedure, mainly to speed up boarding by avoiding the hassles of crowding at doors to pay fares at a farebox beside the driver as is common practice on traditional buses. San Francisco's MUNI system became the first North American system wide adopter of the proof of payment system on July 1, 2012 across its buses, light rail and heritage streetcars, with the exception of cable cars, allowing boarding on all the available doors.