Еуропалық батқак тасбақасы: сипаттамасы мен өмір салты

Кіріспе

Түрлі құсбақалар

Еуропалық көлдік қызамық (Emys orbicularis), сондай-ақ Еуропалық көлдік террапин және Еуропалық көлдік тасбақа деп те аталады, Emydidae тұқымдасына жататын ұзақ өмір сүретін тұщы су қызамығының бір түрі. Фрицжургенобсти атауы неміс герпетологы Фриц Юрген Обсттың (1939–2018) құрметіне берілген. Мұздықтан кейінгі ерте кезеңде Еуропалық көлдік қызамықтардың таралу аймағы әлдеқайда кең болған, олар Оңтүстік Швеция мен Ұлыбританияның солтүстігінде кездесетін. Стаффордширдегі «Celtic Reptile & Amphibian» тобы, бұл топ жергілікті Еуропа және Ұлыбритания герпетилдерін күтіп-бағу, зерттеу және қалпына келтірумен айналысады, оларды қайта қоныстандыруды ұсынған. Тәжірибелік қайта қоныстандыру жобасы басталды, түрді оның голоцендік туған жері – Шығыс Англияның сортапты далаларына, бұрқақ тоғайлары мен кеңістіктеріне қайтару мақсатында. 2004 жылы Еуропалық көлдік қызамық Эстонияның бұрынғы кеңестік аумақтарында табылған, қазіргі уақытта бұл аумақтар Ресейдің құзырында. Қазба жәдітеліктері E. orbicularis және Testudo hermanni екеуінің де плейстоцен кезеңінде Сардинияда болғанын көрсетеді, бірақ молекулалық дәлелдер екі түрдің де аралдағы қазіргі популяциялары заманауи кезеңде әкелінгенін көрсетеді. E. orbicularis көбінесе тығыз, жасыл желекті орманмен қоршалған ылғалды жерлерде өмір сүруді ұнатады. Олар биік жерлерде де қоректенеді. Олар көбінесе жартылай сулы жануарлар саналады (американдық қораптық қызамықтарға ұқсас), себебі олардың құрлықтағы қозғалыстары ұзаққа созылуы мүмкін. Олар кейде су көзінен шамалы алысқа дейін саяхаттайды. Жыныстық ерекшелік белгілерінің айқын болуына байланысты, E. orbicularis ересек еркектері әрқашан аналықтарынан кіші болады. Еркектерде кішкентай панцирь оларға аналықтарға қарағанда еркін қозғалуға мүмкіндік береді. Аналықтарда, олардың әртүрлі тамақтану және азық іздеу әдеттеріне байланысты, бас сүйегі мен бас морфологиясында бейімделу эффектісі болуы мүмкін. Ересек аналықтардың ұя салуға қолайлы жерді іздеуі бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін. Қолайлы жер табылғаннан кейін аналық ұя салуға көп уақыт жұмсайды, жұмсақ топырақтан кішкентай шұңқыр қазып алады, тек алдыңғы аяқтарын пайдаланады. Ұяның тереңдігіне қанағаттанғаннан кейін ол бұрылып (ұядан қашып), жұмыртқа салуға кіріседі, жұмыртқаларды ақырын төмен түсіріп, кішкентай үймеге жинақтайды. Бұл процестің ұзақтығы әртүрлі болуы мүмкін; ауа райына, басқа жануарлардың, адамдардың араласуына байланысты, жұмыртқа салу жарты сағаттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Жұмыртқа салу аяқталғаннан кейін (әлі де ұядан қашып бара жатқанда) аналық қызамық енді артқы аяқтарын пайдаланып, ұяны жабады. Бұл да өзгермелі процедура, ол тағы да 4 сағатқа дейін созылуы мүмкін. Ұяға адалдық – Еуропалық көлдік қызамықтарға тән ерекшелік – экологиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып ұя салу орнын таңдап, егер жер өзгермесе, болашақта сол жерге қайта оралу. E. orbicularis-тің өмір сүру ұзақтығы 40–60 жылды құрайды. Олар 100 жылдан астам өмір сүре алады, бірақ мұндай ұзақ өмір сүру сирек кездеседі.

The European pond turtle (Emys orbicularis), also called commonly the European pond terrapin and the European pond tortoise, is a species of long living freshwater turtle in the family Emydidae. The subspecific name fritzjuergenobsti is in honor of German herpetologist Fritz Jürgen Obst (1939–2018). In the early post glacial period, the European pond turtle had a much wider distribution, being found as far north as southern Sweden and Great Britain, where a reintroduction has been proposed by the Staffordshire based Celtic Reptile & Amphibian, a group specialising in the care, research, and rehabilitation of native European and British herpetiles. A trial reintroduction has been initiated, restoring the species back to its Holocene native East Anglian Fens, Brecks and Broads. In 2004, the European pond turtle was found in the former Soviet territories of Estonia, which are currently under Russian jurisdiction. Fossil evidence shows that E. orbicularis and Testudo hermanni were both present in Sardinia during the Pleistocene, but molecular evidence suggests the extant populations of both species on the island were introduced in modern times. E. orbicularis prefers to live in wetlands that are surrounded by an abundance of lush, wooded landscape. They also feed in upland environments. They are usually considered to be only semi aquatic (similar to American box turtles), as their terrestrial movements can span They are, occasionally, found travelling up to away from a source of water. Due to evident patterns of sexual dimorphism, E. orbicularis adult males are always found to be smaller than females. In males, smaller plastra offer them a wider mobility compared to females. In females, due to their differential diet and foraging habits, there may be a correlation to an adaptive effect on their skull and head morphology. The search for nesting areas, by adult females, can last several hours to several days. Once an appropriate site is found, females take their time with the construction of the nest, painstakingly excavating a small pit out of the soft substrate purely by usage of her small forelimbs. Once satisfied with the depth of the nest, she will turn around (facing away from the nest) and proceed with egg laying, gently dropping the eggs down and into a small pile. This process varies in duration; laying can take merely half an hour or upwards of several hours, depending on weather, interference by other animals, humans, etc. When laying is complete (and still facing away from the nest), the female turtle will use her back limbs this time, to cover and close the nest. This is another variable routine which can take up to another four hours. Nest fidelity is a characteristic that is unique to female European pond turtles—selecting a nesting site based on its ecological characteristics—and then returning there for future laying, so long as the site has not changed. The usual life span of E. orbicularis is 40–60 years. It can live over 100 years, but such longevity is rare.

Паразиттер

E. orbicularis бірнеше паразит түрлеріне қонақжай, оның ішінде Haemogregarina stepanovi, Polystomoides туысының моногенеялары, Spirhapalum туысының қантамыр трематодалары және көптеген нематода түрлері бар.

Адамға әсері

Тарихи тұрғыдан алғанда, E. orbicularis үй жануарлары ретінде ұсталған; алайда, бұл практика қорғау заңдарына байланысты шектелді. Жабайыда ұсталған мыналарға иелік етуге тыйым салынады. Жеке тұлғалардың иелігінде тек тіркелген, тұтқында өсірілген мыналар ғана болуы мүмкін. Адамның әсері салдарынан еуропалық көл тасбақасы өзінің туған жерінен қашық жерлерге қоныс аударған. Дегенмен, генетикалық тестілеу арқылы оның туған аймағын анықтап көрсетуге болады. Украинадағы E. orbicularis популяциясы Құрып бара жатқан жабайы флора мен фауна түрлерінің халықаралық саудасы туралы конвенцияның (CITES) III қосымшасына енгізілген.