Кіріспе

Антонио Феррейра (1528 – 29 қараша 1569) – португал ақыны және Франсиско де Са де Миранда құрған классикалық мектептің көрнекті өкілі. Оның ең маңызды туындысы – «Кастро» португал тіліндегі тұңғыш трагедия, ал қазіргі еуропалық әдебиеттегі екінші трагедия.

Өмір жолы

Феррейра Лиссабон қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Сетубал қаласындағы Коимбра герцогының үйінде *escrivão de fazenda* (мүлік кеңсесінің хатшысы) лауазымын атқарған. 1547 жылы Коимбра университетіне оқуға түсіп, бакалавр дәрежесін алды. 1555 жылдың 14 шілдесінде докторлық диссертациясын қорғап, дәреже алды, бұл оқиға дәстүр бойынша римдік жеңіспен тойланды. Ол профессор болып қалды, Коимбраның көркем жарасымды айналасы, поэзиялық талғамы мен ауылдық өмірге деген сүйіспеншілігіне сай екенін сезді. Феррейра сол заманғы ханшайымдармен, ақсүйектермен және ең көрнекті әдебиетшілермен, мысалы, ғалым Диого де Тейве, ақындар Бернардес, Каминья және Корте Реалмен жақын байланыста болды. 1558 жылы, 29 жасында Д. Мария Пиментелге үйленді. Ұзақ болмаған, бақытты некеден кейін әйелі қайтыс болды. 1567 жылдың 14 қазанында ол *Desembargador da Casa do Cível* (Азаматтық істер жөніндегі сот судьясы) болып тағайындалды және Коимбраның тыныштығын тастап Лиссабонға көшуге мәжбүр болды. Оның өлеңдерінде ол бұл өзгеріске қаншалықты наразы болғанын және сол кездегі ірі сауда орталығы болған астананың қалың жұрттығы оны қаншалықты мұңайтқанын, тілінің поэзия үшін байланғанын айтады. Оның арасында өмір сүруге мәжбүр болған сарай адамы мен саудагерлердің интригалары мен әдепсіздіктері оның жоғары ар-намысын қорлады, және ол өзінің психикалық оқшаулануын күштірек сезінді, себебі оның достары азайып, португалдықтардың жаңа жерлер ашуы мен жаулап алулары нәтижесінде әлемдік империяның орталығына айналған үлкен қалада шашырап кеткен. 1569 жылы қорқынышты карбункул індеті басталып, Лиссабонның 50 000 тұрғынын ала жұтты, ал 29 қарашада, басқалар қашқанда өз міндетін орындап, сол жерде қалған Феррейра осы індеттен көз жұмды.

Оның шығармалары

Феррейра жиырма бес жасында "Бристо" (1553) атты теренциандық прозалық комедиясын жазды және оны университет атынан ханзада Джонға арнады. Бұл кейіпкерлер мен әдет-ғұрыптар туралы комедия емес, бірақ оның комедиялық күші сюжеті мен жағдайларында. Кейін жазылған "Циосо" туындысын кейіпкерлер комедиясы деп санауға болады. 1554 жылы тақ мұрагері ханзада Иоаннның қазасы одан, Камоэстен, Бернардестен және Каминхадан, поэтикалық ақталуын тудырды, ол Вергилий мен Гораций үлгісінде жазылған элегия мен екі эклогтан құралды. Кейін, 1557 жылы, Афонсу де Альбукеркидің ұлына арналған алтыншы элегиясы жарық көрді, бұл ақылға қонымды және әсем үнмен жеткізілген асыл патриотизм поэмасы болды.

Сонеттер

Оның жинақталған шығармаларының бірінші кітабын құрайтын сонеттер 1552 жылы жазылған және онда оның белгісіз әйелге деген ерте махаббатының тарихы баяндалған. Олар Коимбрада немесе Лиссабондағы демалыс уақытында жазылған болуы мүмкін. Екінші кітаптағы сонеттер оның әйелінен шабыттанған, және олар сезімнің тазалығымен, салмақтылығымен және құйындар патриотизммен сипатталады. 2-кітаптың тоғызыншы сонеті, оның мерзімінен бұрын қайтысынан кейін жазылған, оның өлімін тиянақты сөздермен бейнелейді. Бұл қайғы Феррейраның өлеңдеріне қосымша қатаңдық сыйлады, ал оның поэзиясының тәуелсіздігі патша Себастьянға қарата сөйлегенде, оның міндеттерімен қатар құқықтарын да еске салғанда айқын көрінеді.

Кастро

Кастро – Феррейраның ең маңызды туындысы, португал тіліндегі тұңғыш трагедия, ал қазіргі еуропа әдебиетіндегі екінші туынды. Ежелгі үлгілерге құрылғанмен, оның сюжеті мен оқиғасы шала, ал кейіпкерлері, ханзададан басқа, жақсы жазылмаған. Бұл – тамаша поэма, оның хоры Инэстің қасіретті тағдырын музыкалық өлеңдермен айтады, ол терең сезімге толы әрі көркемдікпен ерекшеленеді. Оның махаббаты – әйел және қараушының адал, ұялды махаббаты, жақынның құштарлығы емес, бірақ Педро – тарих баяндайтын, махаббаты шектелген ханзада, Инэстің өлімінен кейін оны қатыгез билеушіге айналдырған қайғылы оқиға. Король Афонсо тек көлеңке ғана, ол Инэске бір рет қана кездеседі, ал ұлы онымен ешқашан кездеспейді; тіпті таңғажайып, Педро мен Инэс бірге сахнаға шықпайды, ал олардың махаббаты тек баяндалады. Дегенмен, Феррейра португал тарихындағы ең драматикалық эпизодтардың бірін таңдағаны үшін лайықты мақтауға ие, және одан бері көптеген тілдердегі белгілі ақындар осы тақырыпты өңдегенмен, ешкім ескі шеберден жоғары көтеріле алмады.

Басқа жұмыстар

Феррейра "Historia de S. ta Comba dos Valles" (Доңғалақтардағы Әулие Комба тарихы) деп аталатын қысқа эпикалық поэманың авторы болды, бұл поэма Португалияның негіз қалатын алдындағы маврлар билігіне қатысты Lamas de Orelhão, Valpaços ауданының діни аңызына негізделген.

Оның идеалдары

Феррейраның ақын ретіндегі идеалы – жақсы адамдардың қолдауын алу болды, және ол өлеңдерінің кіріспесінде былай дейді: «Мен осы даңққа қанағаттандым, өйткені мен өз елім мен халқымды жақсы көрдім». Ол классикалық мектептің негізін қалаушы, қарт Са де Мирандамен тығыз байланыста болды. Гораций оның сүйікті ақыны, білімі – оның музасы еді, ал классикаға деген құрметі оны Гил Висенте ұсынған Ескі мектептің (Escola Velha) халық поэзиясын жеңілсінбей қарауға мәжбүр етті. Оның ұлттық сезімі оған көптеген замандастары сияқты латын немесе испан тілінде жазуға жол бермеді, бірақ оның португал тілі мүмкіндігінше латыншаланды, тіпті ол поэзиялық туындыларын «Poemas Lusitanos» деп атады. Са де Миранда таныс редондильяда философиялық ойларын жеткізді, хаттар жанрын енгізді және білімді комедияның негізін салды. Бұл революцияның бастауы болды, Феррейра дәстүрлі Пиреней өлең үлгілерін итальяндық он бір буынды өлеңге (hendecasyllable) алмастырып, хаттарындағы, одаларындағы және элегияларындағы асыл да, қатаң рим поэзиясын жазу арқылы оны аяқтады. Бәрі де нақты мақсатпен жасалды, өйткені ол өзінің миссиясын жақсы білетін және оны орындауға бекінген реформатор еді. Халық поэзиясының қабақты реализмі, мәдениетсіздігі және формаға немқұрайлылығы оның жоғары талғамын ренжітті, ал оның әдемілігі мен тапқырлығы оған әсер етпеді.