Кіріспе

Андроген рецепторындағы генетикалық ақаумен байланысты спинальдық бұлшық ет атрофиясының бір түрі.

Спинальдық және бульбарлық бұлшық ет атрофиясы (SBMA), көбінесе Кеннеди ауруы деп танылады, - сирек кездесетін, ересектерде басталатын, X хромосомасына байланысты рецессивті төменгі моторлық нейрон ауруы. Бұл ауру андроген рецепторы (AR) генінің 1-экзонындағы тринуклеотидтік CAG қайталануының кеңеюінен туындайды, нәтижесінде AR функциясының жоғалуы және уытты функцияның күшеюі пайда болады. Ауру прогрессивті бұлшық еттердің жоғалуына, әлсіздікке, фасцикуляцияларға және құрысуларға әкеледі. Бульбарлық бұлшықеттердің әлсіздігі сөйлеу (дизартрия) және жұту (дисфагия) қиындықтарын тудырады. Әйел тасымалдаушыларда симптомдар байқалмайды. Қазіргі уақытта ем жоқ, бірақ қолдау шаралары қозғалыс қабілетін жақсартуға және асқынуларды азайтуға көмектеседі. SBMA-ның таралуы 100 000 еркекке 2,6 жағдайға бағаланады. SBMA-ны емдеудің белгілі әдісі жоқ. Бұлшықет күші жыл сайын шамамен 2% төмендейді, бұл сандық бұлшықеттерді бағалау нәтижелеріне сәйкес келеді. Бұлшықет әлсіздігі көбінесе жақын орналасқан бұлшықеттерден басталады, көптеген пациенттер алдымен төменгі аяқ-қолдарындағы әлсіздікті сезеді. Дәрестену, фасцикуляциялар және құрысулар SBMA-ның жиі кездесетін алғашқы белгілері болып табылады. Дәрестену – бұл бұлшықеттің еріксіз, біртекті жиырылуы және босаңсуы, тербелістер немесе дірілдеу қозғалыстарымен байланысты. SBMA пациенттерінде дәрестену көбінесе қолдарда байқалады, сонымен қатар бас, дауыс және төменгі аяқтарда да болуы мүмкін, және бұлшықет әлсіздігінің басталуына дейін он жыл бұрын анықталуы мүмкін.

Андрогендерге сезімталдықсыздық

АР функциясының жоғалуы СБМА пациенттерінде ішінара андрогенге сезімталдық жоғалуына алып келеді, соның ішінде гинекомастия, эректильді дисфункция, либидоның төмендеуі, сүйексіздік және ұрықтың атрофиясы. СБМА-ның ең ерекше эндокриндік көрсеткіштерінің бірі – андрогенге сезімталдық индексі (лютеинизациялық гормон / тестостерон), ол жағдайлардың 64%-ында жоғарылаған, бұл эндокриндік және экзокриндік ұрық дисфункциясын көрсетеді. СБМА ауруымен ауырған 22 пациенттен тұратын топта майлы бауыр ауруының бар екендігі магниттік-резонанстық спектроскопия арқылы барлық адамдарда анықталды. Екінші топта, бауырдың магниттік-резонанстық спектроскопиясының көрсеткіштері СБМА пациенттерінде жас және жыныс бойынша салыстырылатын бақылау тобына қарағанда жоғары болды. СБМА пациенттерінде Бругада синдромы және басқа да электрокардиограмма (ЭКГ) аномалиялары жиірек кездесуі мүмкін, олар анықталмаса, кенеттен өлімге әкелуі мүмкін. Кардиомиопатия туралы ешқандай хабарлама жоқ. Дегенмен, СБМА пациенттерінде жоғары қан қысымы және жалпы холестерин мен триглицеридтердің деңгейінің жоғарылауына қатысты белгілер бар. Бұлшық әлсіздігі алдымен төменгі аяқтарда (71%), жоғарғы аяқтарда (31%), бульбарлық симптомдарда (11%) және бет әлсіздігінде (2%) байқалды, ал кейбір пациенттерде бұлшық әлсіздігі бастапқыда екі орында бірдей байқалды. X хромосомасында орналасқан AR генінде андроген рецептор ақуызында полиглутамин тізбегін кодтайтын CAG қайталануы бар. Көптеген зерттеулер көрсеткендей, СБМА-да CAG қайталануының ұзындығы симптомдардың пайда болу жасымен кері пропорционалды, бірақ аурудың прогрессиялау жылдамдығымен емес. CAG қайталануы ұзағырақ адамдар АДЛ (қолданған тіреу, таяқ, мүгедектер коляскасына мінген, өлім) кезеңдеріне ертерек жетеді және соңында аурудың ауыр көріністерін дамытады.

Скелет бұлшықетінің ауру патофизиологиясындағы рөлі

SBMA дәстүрлі түрде моторлық нейронның ауруы ретінде қарастырылып келді. Моторлық нейрондардың дегенерациясы омыртқа миының және ми сабасының алдыңғы мүйіздерінде көрінеді, сондай-ақ электрофизиологиялық зерттеулер моторлық нейрондардың дисфункциясына дәлелдер көрсетеді. Дегенмен, бірнеше зерттеулер SBMA патофизиологиясында қаңқа бұлшық еттерінің маңызды рөл атқаратынын ұсынды.

Диагностика

SBMA диагнозы АR геніндегі CAG тринуклеотидтік қайталанудың ұзартылуын анықтайтын генетикалық тестілеу арқылы қойылады.

Менеджмент

SBMA-ны емдеудің белгілі бір жолы жоқ. 8 SBMA науқасымен жүргізілген зерттеуде, орташа қарқынды жаттығулар жақсы қабылданылмады және жаттығу бағдарламасы аяқталуға дейін жаттығу жиілігі азайды. Бұлшық ет дегенерациясының биомаркері – креатинкиназа (КК) деңгейі қарқынды жаттығулар кезінде артуы анықталды, бұл бастапқы миопатияны көрсетеді. 50 SBMA науқасымен үйде жасалған функционалдық жаттығулар зерттеуінде, төмен қарқынды жаттығулар және созу бақылау тобы жаттығуды жақсы қабылдады, бірақ екі топ арасында негізгі және қосымша нәтижелерде маңызды айырмашылық болған жоқ. Жалпы алғанда, бұл нәтижелер жаттығу бағдарламаларын жекелеу қажеттігін және SBMA науқастарында бұлшықет зақымдануын және ауру фенотиптерінің нашарлауын болдырмау үшін бейімделу биомаркерлерін (КК деңгейінің жоғарылауын) мұқият бақылау қажеттігін көрсетеді. 1982 жылы Анита Хардинг аурудың орта жаста басталуын және гетерозиготалық әйел тасымалдаушыларда симптомдардың болмауын сипаттады. Бұл агрегаттарда CREB BP, Hsp70, Hsp40 және убиквитин протеасома жүйесінің компоненттері сияқты қалыпты жасушалық функция үшін маңызды бірнеше ақуыздар табылған. Науқастардың скротальды биопсиясында полиглутамин андроген рецепторларының ядролық жинақталуы айтарлықтай төмендеді. Сонымен қатар, леупрорелин қабылдаған науқастарда бұлшықет нашарлауының маркері – сарысудағы КК және тестостерон деңгейі төмендеді. 48 аптада плацебо және леупрорелинмен емделген топтар арасында зерттеудің негізгі нәтижесі – ALS функционалдық рейтинг шкаласында маңызды айырмашылық байқалған жоқ. KDA АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Италия және Жапониядағы зерттеушілерге SBMA себептерін және оның мүмкін емдеулерін зерттеу үшін гранттар мен стипендиялар берді. KDA веб-сайтында олар SBMA бойынша жұмыс істей бастаған жас зерттеушілерге (докторантурадан кейінгі және басқаларға) «тұқымдық қаржыны» ұсынып, үкіметтік және қайырымдылық ұйымдарына үлкен ұсыныстарды қолдау үшін алдын ала деректерді жинауға бағытталғаны айтылған. 2022 жылы жас зерттеушілерді SBMA зерттеулерін болашақ мансап жоспарларына енгізуге ынталандыру үшін KDA Waite Griffin стипендиясы құрылды.