Кіріспе

Эпидемиялық сусырау – аргемона мексиканская (мексикалық тікенді мак) улануынан туындайтын аяқ-қолдың ісінуінің бір түрі. Эпидемиялық сусырау – Argemone mexicana тұқымдық майымен қоспаланған жеуге жарамды майларды қолдану нәтижесінде дамитын клиникалық жағдай. Сангинарин және дигидросангинарин – аргемон майының екі негізгі уытты алкалоиді, олар капиллярлардың кеңеюіне, өсуіне және капиллярлық өткізгіштіктің артуына себеп болады. Егер моMustard oil майына аргемон майы қасақана (көп жағдайда) немесе кездейсоқ қосылса, протеинурия (әсіресе альбуминнің жоғалуы) пайда болады, бұл нефротикалық синдромдағыдай ісінуге әкеледі. Басқа негізгі белгілері – екі жақты шұңғымалы ісіну, бас ауруы, құлайғандық, жүнсіз ішек, эритема, глаукома және тыныс қиындығы. Белгілі мөлшердегі плазма компонентінің жасушадан тыс кеңістікке ағуы ісінудің пайда болуына алып келеді. Қан тамырларының кеңеюі мен өткізгіштігінің гемодинамикалық салдары бүйректердің сұйықтық пен тұзды сақтауын қалыпты түрде ынталандыратын салыстырмалы гиповолемияға әкеледі. Ауру асқазан-ішек симптомдарымен басталады, содан кейін теріде эритема мен пигментация пайда болады. Жөтел, тыныс алудың қиындығы және ортопноэ сияқты тыныс алу белгілері байқалады, олар оң жақты жүрек жеткіліксіздігіне дейін прогрессиялайды. Жеңіл немесе орташа анемия, гипопротеинемия, жеңіл немесе орташа бүйрек азотемиясы, торлы қабықтың қан кетуі және глаукома жиі кездесетін көріністер. Арнайы емдеу жоқ. Қоспаланған майды алып тастау және жүрек жеткіліксіздігі мен тыныс алу симптомдарының симптоматикалық емдеуі, сондай-ақ антиоксиданттар мен поливитаминдерді қолдану емдеудің негізгі әдісі болып табылады. Аргемон майының/алкалоидтың уытты механизмін түсіндіретін бірнеше дәлелдер келтірілген. Сангинариннің уыттылығы ферменттер мен басқа да маңызды белоктардың белсенді орындарында кездесетін тиол тобы сияқты нуклеофильдік орындармен оның иминийлік байланысының реакциялық қабілетіне байланысты екені көрсетілді, бұл алкалоидтың электрофильдік табиғатын көрсетеді. Өкпеге әсер ететін токсикалық әсер: Аргемон майымен уланудан кейін гликоген деңгейінің төмендеуі гликогенолиздің күшеюіне және глюкоза-1-фосфаттың пайда болуына байланысты болуы мүмкін, ол гликолиттік жолға кіріп, тәжірибелік жануарлар мен сусыраумен ауырған науқастардың қанында пируваттың жиналуына әкеледі. Гликогенолиздің күшеюі Na+K+ АТФаза арқылы натрий сорғысын бұғаттау арқылы глюкозаның сіңуіне әсер етуімен және осылайша ішек арқылы глюкозаның белсенді тасымалдануын тежеуімен де байланысты болуы мүмкін. Қандағы пируват концентрациясының жоғарылауы оксидативтік фосфорилдеуді бұзатыны белгілі, бұл аргемон майымен қоректенген егеуқұйрықтардың өкпелеріндегі интеральвеолалық септалардың қалыңдауына және альвеолалық кеңістіктердің бұзылуына, сондай-ақ адамдарда байқалған тыныс алудың қиындығына себеп болуы мүмкін. Кешіккен шығарылу: Бауыр цитохром P450-нің жойылуы бауырдың метаболикалық шығарылуына айтарлықтай әсер етеді. Аргемон майының уыттылығы үшін асқазан-ішек жолы, бауыр, өкпе, бүйрек, жүрек және сарысудағы сангинариннің тіпті 96 сағаттан кейін де сақталуы осы аймақтарды ықтимал мақсаттар ретінде көрсетеді. 1877 жылы Калькуттада осы майды тамаққа қосып уланған төрт жағдайды тіркеген. Содан бері эпидемиялық сусырау Бенгалия, Бихар, Одиша, Мадхья-Прадеш, Харьяна, Ассам, Джамму және Кашмир, Уттар-Прадеш, Гуджарат, Дели және Махараштрада, негізінен қыша майымен араластырылған аргемон майымен пісірілген тағамдарды тұтыну немесе ластанған маймен денеге массаж жасау салдарынан хабарланды. Одан кейін Гвалиор (2000), Каннаудж (2002) және Лакхнау (2005) қалаларында эпидемиялар алаңдатарлық деңгейде жиі орын алды. 2021 жылдың маусым айында Үндістанның Гуджарат штатының Банасканта ауданындағы Гундари ауылында 6 күдікті жағдай тіркеліп, 2 адам қайтыс болды.