Кіріспе

Яһудея патшасы Антигон II Матфатий (Antígonos; , Matīṯyāhū), сондай-ақ Хасмонейлік Антигон (б.з.д. 37 ж. қайтыс болды) – Яһудеяның соңғы Хасмоней патшасы. Ол Яһудея патшасы Аристобул II-нің ұлы еді. 37 жылы Ирод Антигонның үш жылдық билігінен кейін оны римдіктерге өлім жазасын беру үшін тапсырды, осы кезеңде ол еврейлердің римдіктерге қарсы қаһарлы тәуелсіздік күресіне жетекшілік етті.

Рим

Антигон II Аристобулдың екінші ұлы болды және оның әкесімен бірге 63 ж.б.д. Римге Помпеймен тұтқынға алынды. Антигон кейін қашып, 57 ж.б.д. Яһудеяға оралды. Рим күштеріне қарсы сәтсіз әрекеттенгеніне қарамастан, сенат оны босатты, бірақ ол өз династиялық құқықтарынан бас тартпады. Ағасы Александр қайтыс болғаннан кейін Антигон өзінің інісі Хиркан II-нің Идумеялық Антипатрдың құлы екенін мәлімдеп, римдіктердің көмегімен оны тақтан құлатуға тырысты. Ол 47 ж.б.д. Сирияда болған Юлий Цезарьға барып, Антипатр мен Хиркан II-нің билікті тартып алуына шағымданды. 42 ж.б.д. ол күйеуі Птолемейдің көмегімен Яһудеяны күшпен басып алуға тырысты, бірақ Иродтан жеңілді.

Партиялық қолдау

Марк Антоний мен Клеопатраның салтанатты өмір салтына қаржыландыру үшін халықтан алынған артық салықтар Римге қарсы терең жеккөрушілікке ұйтқы болды. Антигон Иерусалимнің аристократиялық тобының да, парызшылдардың басшыларының да адалдығын жеңіп алды. Б.з.д. 40 жылы Сирияға шапқындаған парфтар Яһудея тағында Римге қарсы тұратын билеушіні көргісі келді. Антигон оларға көп мөлшерде алтын мен бес жүз қыз құл беруге уәде берген соң, парфтар оған бес жүз жауынгерін берді. Парфтардың көмегімен Антигон Иерусалимді басып алғаннан кейін, Гирканның құлақтары кесіліп, ол Израильдің бас діни қызметкері лауазымын атқаруға жарамсыз болды. Ирод Иерусалимнен қашып кетті, ал б.з.д. 40 жылы парфтар Антигонды ресми түрде патша және бас діни қызметкер деп жариялады. 39 жылы Ирод Римнен Яһудеяға оралғанда Антигонға қарсы науқан бастап, Иерусалимді қоршауға алды. Б.з.д. 38 жылы көктемде Ирод Ғалилея провинциясын, содан кейін Иерусалимнен басқа Яһудеяның барлық аймақтарын басып алды. Қыс жақындағандықтан, Ирод Антигон мен оның әскерінің қалдықтары паналаған Иерусалимді қоршауды көктемге дейін кейінге шегерді. Ирод пен оны қолдаған рим әскері Иерусалимге 3-5 ай бойы кіре алмады, бірақ римдіктер ақыры қаланы басып алды. Антигонның жақтастары римдіктер ғибадатхананың ішкі ауласына жеткенше күресті. Антигон Антиохияға жеткізіліп, өлім жазасына кесілді, бұл Хасмонейлердің билеуіне нүкте қойды. Плутарх өзінің «Антонийдің өмірі» атты еңбегінде Антоний Антигонды өлімге кесуге бұйрық бергенін, бұл жазаның корольге алғаш рет қолданылғанын айтады.

Иерусалимдегі күмәнді қабір

1971 жылы Шығыс Иерусалимде құрылыс жұмыстары кезінде жерді тазалаған бульдозерлер бір қабірді ашты, онда бұл қабірдің Хасмонейлер әулетінің соңғы патшасы Антигонға тиесілі екенін көрсететін жазу болды. Алайда, Израильдің Ежелгі Есімдер Басқармасының археология және антропология бөлімінің бұрынғы кураторы, антрополог Джо Зиас пікірінше, бұл теория қалалық аңызға жақын ғана, себебі 1971 жылы табылған және кейіннен бұрынғы тиін жол бермеген қабірді қайта қарау кезіндегі жалғыз бассыз қаңқа қарт әйелге тиесілі болды. Оның ойынша, онда табылған қалдықтардың ешқайсысын Антигон II патшамен байланыстыруға болмайды, және бұл аңыз қабірдің үстіндегі ғимараттың иесінің күш-жігерінің арқасында әлі де таратылуда.

Құмран шиыршықтарының байланысы

2013 жылы Киелі кітап зерттеушісі Грегори Додна Кумран өлеңдерінде «Зұлым діни қызметкер» деп танылатын Антигон II Маттатияс болғанын ұсынды. Доднаның сөзіне қарағанда, Антигон – Хабаққұқ түсіндірмесіндегі «Зұлым діни қызметкер» және Құмранда табылған Нахум түсіндірмесіндегі құрылысы қиын билеушінің кейпі болған.