Кіріспе

Батенбургтер Ян ван Батенбург басқарған радикалды анабаптистік сектаның мүшелері болды, ол 1530 жылдары Нидерландыда Мюнстер көтерілісінен кейін қысқа ғана уақыт бойы дамыды. Бейбітшіл анабаптистер оларды «Зваардгестен» (қарқынды рухтылар) деп атады.

Ян ван Батенбург

Ян ван Батенбург 1495 жыл шамасында Гелдерландтан шыққан дворян Дирк ван Батенбургтің заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді және қазіргі Нидерландтың Оверэйссел провинциясындағы Оверстихт қаласының мэрі болды. Оверстихт Гелдерланд герцогының билігінде болды және Габсбургтар тарапынан басып алынды. Бір күні – қашан және қандай себеппен белгісіз – ол жергілікті Габсбург Бургундия билігімен араздасып, елден қуылды және мүлкін жоғалтты. Содан бері Ван Батенбург қасиетті Рим императорын өміріне қасты дұшпаны деп санады. 1530-жылдардың басында Ван Батенбург анабаптизмге көшті және Фризеланд пен Гронингендегі көптеген дінлес достарының жетекшісі болды. Бастапқыда оның көңілі Мюнстер көтерілісі кезінде Мюнстерді басып алған революциялық анабаптистерге жақын болды, бірақ 1535 жылы Пасха мен Пентикост аралығында Гронингендегі Батенбург жақтастары оны өзін "жаңа Давид" деп жариялауға көндірді. Көп ұзамай Ван Батенбург жаңа және толығымен тәуелсіз секта құрды, ол ерте анабаптистердің ең радикалды қозғалысына айналды.

Бохольт отырысы

1536 жылдың тамызында анабаптистердің түрлі топтарының басшылары анабаптизмнің біртігін сақтау үшін Бохольт қаласында соңғы рет кездесті. Осы кездесуде секталар арасындағы негізгі даулы мәселелер көп әйел алу және сенбегендерге күш қолдану болды. Дэвид Жоррис билікке қарсы күресу уақыты әлі жетпегенін айта отырып, келісімге келуге тырысты және кез келген "сенімсіздерді" (анабаптистер емес) өлтірудің ақылға сыймайтынын, себебі анабаптистердің өзі қарақшылар мен кісі өлтірушілер ретінде қарастырылуы мүмкін екенін жеткізді. Кездесудің нәтижесі туралы әртүрлі мәліметтер бар, алайда Жоррис пен оның жақтастары кейіннен басқа анабаптист топтарынан бөлініп кетті. Ван Батенбург көп әйел алу және күш қолдануға деген өзінің берік сенімі басқа анабаптист басшыларынан айыпталар екенін дұрыс сезінгендіктен, Бохольттағы конференцияға қатыспады, бірақ өкілдерін жіберді. Ол Жоррис ұсынғандарға наразылық білдірді, оны "сатулы әйелдің ұлы" деп атады және оны өлтіремін деп қорқытты. Екі анабаптист басшысы арасындағы бәсекелестік Ван Батенбургтің өліміне дейін жалғасты.

Нанымдар

Ван Батенбургтің теологиясы туралы салыстырмалы түрде аз мәлімет бар. Бетенбургтер әрбір адамның және жер бетіндегі барлық нәрсенің Құдайға толыққанды тиесілі екеніне сенді. Олар өздерін Құдайдың таңдаған балалары деп санады. Осыған сәйкес, олардың теологиясында жер бетіндегінің бәрін өз қалауынша пайдалануға құқылы екендіктері тұжырымдалды. Сондықтан, олар өз дініне жатпайтын адамдарды тонап, күнкөріс табуда ешқандай кінәрат көрмеді; тіпті олардың пікірінше, осындай адамдарды өлтіру Құдайға ұнайды. 1535 жылдан кейін сектаға қосылғандар – Мюнстер басшылығы құтқарылу есігінің жабық екенін жариялағаннан кейін – шомылдырылмайтынына сенді, бірақ бұл ерлер мен әйелдер болашақ апокалипсистен аман қалып, анабаптист элитасының қызметшілері ретінде Құдайдың Патшалығында жаңадан туылады. Бетенбургтер сонымен қатар радикалды Мюнстерліктердің көп әйел алу және мүлікке қатысты көзқарастарын ұстанды; барлық әйелдер мен барлық мүлік ортақ пайдалануда болды. Бірнеше Бетенбургтер некелері болды, ал Ван Батенбург өзінің лайықты мүшесіне сектаның барлық әйелдер қорынан «әйел» сыйлау құқығын сақтап қалды. Алайда, мұндай одақтарды да оңай таратуға болады, және кейде пайғамбар еріксіз әйелге Батенбургтердің қалған ер адамдарына қызмет етуге қайта оралуын бұйырды.

Көшбасшылық

Ян ван Батенбург кем дегенде бірнеше жүз адамның адалдығын қамтамасыз еткен сияқты көрінеді. Алайда, оның сектасының мүшелері абсолютті құпиялылыққа ант беруге міндетті болды және егер тұтқындалса, азаптауларға төтеп беруге дайын болуын қамтамасыз ету үшін ауыр сынақтан өтуге мәжбүр болды, сондықтан оның ізбасарларының нақты саны ешқашан анықталмады. Батенбургтер ашық түрде жиналған жоқ, және олардың көшбасшысының рұқсатымен, Мюнстер құлағаннан кейін, Киелі Рим империясы мен Нидерланд шекарасындағы жерлерде бірнеше жыл бойы шіркеуге барып, қалыпты өмір сүргендей болып, қарапайым лютерандар немесе католиктер болып көрінді. Олар бір-бірін үйлерінде немесе киімдерінде жасырылған белгілер арқылы, сондай-ақ шаштарын әр түрлі стильдеу арқылы танитын. Ван Батенбургтің өзі 1538 жылы Брабанттағы Вильвордеде тұтқындалып, өртеліске берілгеннен кейін ғана олар бірігіп, қарақшылар тобына айналып, кем дегенде тағы он жыл бойы Лейдендік тоқымашы Корнелис Аппельман басшылығымен империялық шекараларды мазалады. Осы кезде топтың негізгі құрамы 200-ден аспайтын адамға дейін азайды, олардың көпшілігі туыстық немесе некелік байланыстармен біріктірілген. Аппельман 1545 жылы тұтқындалғанға дейін белсенді болды. Ол Ван Батенбургке қарағанда радикалдырақ саналды, өзіне «Сот» деген лақап ат қойып, оның қылмыстық әрекеттеріне қосылудан бас тартқан немесе өлтіру, тонау немесе өрт қоюда нашарлық танытқан ізбасарларын өлтірді. Ван Батенбург сияқты ол да көп әйел алуды уағыздап, іске асырды, бірақ оның сектасындағы әйелдер Батенбург иерархиясында жоғары тұрған еркекке үйленгісі келсе, кез келген уақытта күйеулерінен ажырасуға құқылы болды. Аппельман өзінің қызына үйленуге рұқсат бермеген әйелін өлтіріп, содан кейін оның қызын да өлтірді.

Ақырғы кезеңдер

Судья қайтыс болғаннан кейін Бетенбург сектасы бірнеше шағын топқа бөлінді, олардың бірі – Эмлиххайм балалары 1550 жылдардың ортасында белсенділік танытты. Олардың жалғыз сенімі – сенбеушілерге кек қайтару болған секілді; бір мәлімделген оқиғада олардың мүшелері жергілікті монастырьға тиесілі 125 сиырды пышақтап өлтірді. Бетенбургтердің соңғы және ең ірісі – «Жохан Виллемстің жандары» тобы болды. Бұл секта шамамен 1580 жылға дейін сақталды, Весел маңындағы ауылдарда қарақшылық және кісі өлтіру арқылы күнеленді. Виллемс өртпен жазаланғанда, топтың қалдықтары батысқа қашқан. Олардың бір бөлігі Фризеландқа жеткен, жергілікті меннонит қауымының арасында жасырынып, ақырында олардың құрамына сіңіп кеткен.

Мақалалар

Л. Г. Янсма (1984). «1535 жылдан кейінгі революциялық баптистер». МГ Буист және басқалар. (ред.), Historisch Bewogen. 16 және 17 ғасырлардағы радикалды реформация туралы зерттемелер. Гронинген: Волтерс Нордхофф. С. Зейльстра (1984). «Дэвид Жоррис және баптист ағымдары (1536–1539)». Осы еңбекте. М. Э. Х. Н. Мут (1996). «16 ғасырдағы Нидерланд реформациясындағы спиритуалистер». Нидерланд тарихына қатысты үлеспелер мен хабарламалар 111.