Батенбургшылар: Нидерландтағы радикал анабаптистер тарихы
Batenburgers
Батенбургерлер – 1530-жылдары Нидерландта пайда болған радикалды анабаптист сектасы. Ян ван Батенбург басқарды, «қылыш ойлылар» деп аталды. Тарихы, шығу тегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батенбургтер Ян ван Батенбург басқарған радикалды анабаптистік сектаның мүшелері болды, ол 1530 жылдары Нидерландыда Мюнстер көтерілісінен кейін қысқа ғана уақыт бойы дамыды. Бейбітшіл анабаптистер оларды «Зваардгестен» (қарқынды рухтылар) деп атады.
The Batenburgers were members of a radical Anabaptist sect led by Jan van Batenburg, that flourished briefly in the 1530s in the Netherlands, in the aftermath of the Münster Rebellion. They were called Zwaardgeesten (sword minded) by the nonviolent mainstream Anabaptists.
Ян ван Батенбург
Ян ван Батенбург 1495 жыл шамасында Гелдерландтан шыққан дворян Дирк ван Батенбургтің заңсыз ұлы ретінде дүниеге келді және қазіргі Нидерландтың Оверэйссел провинциясындағы Оверстихт қаласының мэрі болды. Оверстихт Гелдерланд герцогының билігінде болды және Габсбургтар тарапынан басып алынды. Бір күні – қашан және қандай себеппен белгісіз – ол жергілікті Габсбург Бургундия билігімен араздасып, елден қуылды және мүлкін жоғалтты. Содан бері Ван Батенбург қасиетті Рим императорын өміріне қасты дұшпаны деп санады. 1530-жылдардың басында Ван Батенбург анабаптизмге көшті және Фризеланд пен Гронингендегі көптеген дінлес достарының жетекшісі болды. Бастапқыда оның көңілі Мюнстер көтерілісі кезінде Мюнстерді басып алған революциялық анабаптистерге жақын болды, бірақ 1535 жылы Пасха мен Пентикост аралығында Гронингендегі Батенбург жақтастары оны өзін "жаңа Давид" деп жариялауға көндірді. Көп ұзамай Ван Батенбург жаңа және толығымен тәуелсіз секта құрды, ол ерте анабаптистердің ең радикалды қозғалысына айналды.
Jan van Batenburg was born around 1495, the illegitimate son of nobleman Dirk van Batenburg from Gelderland, and became mayor of a town in the Oversticht, present day Dutch province of Overijssel. The Oversticht was occupied by the duke of Gelderland and was conquered by the Habsburgs. At some point in time—it is unknown when or why—he fell out with the local Habsburg Burgundian authorities, was exiled, and lost his property. Van Batenburg thenceforth regarded the Holy Roman Emperor as his mortal enemy. During the early 1530s, Van Batenburg converted to Anabaptism and found himself the leader of a large number of his co religionists in Friesland and Groningen. His sympathies originally lay with the revolutionary Anabaptists who held Münster during the Münster Rebellion, but between Easter and Pentecost 1535, the Batenburgers from Groningen urged him to declare himself as 'a new David'. Before long Van Batenburg had established a new and completely independent sect, which quickly became the most extreme of all the early Anabaptist movements.
Бохольт отырысы
1536 жылдың тамызында анабаптистердің түрлі топтарының басшылары анабаптизмнің біртігін сақтау үшін Бохольт қаласында соңғы рет кездесті. Осы кездесуде секталар арасындағы негізгі даулы мәселелер көп әйел алу және сенбегендерге күш қолдану болды. Дэвид Жоррис билікке қарсы күресу уақыты әлі жетпегенін айта отырып, келісімге келуге тырысты және кез келген "сенімсіздерді" (анабаптистер емес) өлтірудің ақылға сыймайтынын, себебі анабаптистердің өзі қарақшылар мен кісі өлтірушілер ретінде қарастырылуы мүмкін екенін жеткізді. Кездесудің нәтижесі туралы әртүрлі мәліметтер бар, алайда Жоррис пен оның жақтастары кейіннен басқа анабаптист топтарынан бөлініп кетті. Ван Батенбург көп әйел алу және күш қолдануға деген өзінің берік сенімі басқа анабаптист басшыларынан айыпталар екенін дұрыс сезінгендіктен, Бохольттағы конференцияға қатыспады, бірақ өкілдерін жіберді. Ол Жоррис ұсынғандарға наразылық білдірді, оны "сатулы әйелдің ұлы" деп атады және оны өлтіремін деп қорқытты. Екі анабаптист басшысы арасындағы бәсекелестік Ван Батенбургтің өліміне дейін жалғасты.
In August 1536, the leaders of the various Anabaptist groups met in Bocholt in a final attempt to maintain the unity of Anabaptism. At this meeting the major areas of dispute between the sects were polygamous marriage and the use of force against non believers. David Joris tried to compromise by declaring the time had not yet come to fight against the authorities, and that it would be unwise to kill any 'infidel' (non Anabaptists), lest the Anabaptists themselves be seen as common thieves and killers. Accounts of the outcome of the meeting differ; however, Joris and his followers subsequently split from the other Anabaptist groupings. Van Batenburg, correctly suspecting that his fervent belief in both polygamy and the use of force would be condemned by other Anabaptist leaders, had stayed away from the conference at Bocholt, although he had sent representatives. He was disgusted by Joris' propositions, called him 'the son of a whore' and threatened to kill him. The rivalry between the two Anabaptist leaders would last until Van Batenburg's death.
Нанымдар
Ван Батенбургтің теологиясы туралы салыстырмалы түрде аз мәлімет бар. Бетенбургтер әрбір адамның және жер бетіндегі барлық нәрсенің Құдайға толыққанды тиесілі екеніне сенді. Олар өздерін Құдайдың таңдаған балалары деп санады. Осыған сәйкес, олардың теологиясында жер бетіндегінің бәрін өз қалауынша пайдалануға құқылы екендіктері тұжырымдалды. Сондықтан, олар өз дініне жатпайтын адамдарды тонап, күнкөріс табуда ешқандай кінәрат көрмеді; тіпті олардың пікірінше, осындай адамдарды өлтіру Құдайға ұнайды. 1535 жылдан кейін сектаға қосылғандар – Мюнстер басшылығы құтқарылу есігінің жабық екенін жариялағаннан кейін – шомылдырылмайтынына сенді, бірақ бұл ерлер мен әйелдер болашақ апокалипсистен аман қалып, анабаптист элитасының қызметшілері ретінде Құдайдың Патшалығында жаңадан туылады. Бетенбургтер сонымен қатар радикалды Мюнстерліктердің көп әйел алу және мүлікке қатысты көзқарастарын ұстанды; барлық әйелдер мен барлық мүлік ортақ пайдалануда болды. Бірнеше Бетенбургтер некелері болды, ал Ван Батенбург өзінің лайықты мүшесіне сектаның барлық әйелдер қорынан «әйел» сыйлау құқығын сақтап қалды. Алайда, мұндай одақтарды да оңай таратуға болады, және кейде пайғамбар еріксіз әйелге Батенбургтердің қалған ер адамдарына қызмет етуге қайта оралуын бұйырды.
Comparatively little is known of Van Batenburg's theology. The Batenburgers believed that every man, and everything on earth, was owned, in a literal sense, by God. They also believed that they were God's chosen children. It followed, in their theology, that everything on earth was theirs to do with as they pleased. There was nothing wrong in making a living by robbing 'infidels', by which they meant any man who was not a member of their sect; indeed killing infidels was pleasing to their God. Those who joined the sect after 1535 — when the Münsterite leadership had declared the door to salvation to be closed—could never be baptised, they thought, but these men and women would nevertheless survive the coming apocalypse and be reborn in the coming Kingdom of God as servants of the Anabaptist elite. The Batenburgers also shared the views of the radical Münsterites on polygamy and property; all women, and all goods, were held in common. A few Batenburger marriages did occur, and Van Batenburg himself retained the right to present a deserving member of his sect with a 'wife' from the group's general stock of women. But such unions could be ended just as readily, and on occasion the prophet did order an unwilling wife to return to servicing the remainder of the Batenburger men.
Көшбасшылық
Ян ван Батенбург кем дегенде бірнеше жүз адамның адалдығын қамтамасыз еткен сияқты көрінеді. Алайда, оның сектасының мүшелері абсолютті құпиялылыққа ант беруге міндетті болды және егер тұтқындалса, азаптауларға төтеп беруге дайын болуын қамтамасыз ету үшін ауыр сынақтан өтуге мәжбүр болды, сондықтан оның ізбасарларының нақты саны ешқашан анықталмады. Батенбургтер ашық түрде жиналған жоқ, және олардың көшбасшысының рұқсатымен, Мюнстер құлағаннан кейін, Киелі Рим империясы мен Нидерланд шекарасындағы жерлерде бірнеше жыл бойы шіркеуге барып, қалыпты өмір сүргендей болып, қарапайым лютерандар немесе католиктер болып көрінді. Олар бір-бірін үйлерінде немесе киімдерінде жасырылған белгілер арқылы, сондай-ақ шаштарын әр түрлі стильдеу арқылы танитын. Ван Батенбургтің өзі 1538 жылы Брабанттағы Вильвордеде тұтқындалып, өртеліске берілгеннен кейін ғана олар бірігіп, қарақшылар тобына айналып, кем дегенде тағы он жыл бойы Лейдендік тоқымашы Корнелис Аппельман басшылығымен империялық шекараларды мазалады. Осы кезде топтың негізгі құрамы 200-ден аспайтын адамға дейін азайды, олардың көпшілігі туыстық немесе некелік байланыстармен біріктірілген. Аппельман 1545 жылы тұтқындалғанға дейін белсенді болды. Ол Ван Батенбургке қарағанда радикалдырақ саналды, өзіне «Сот» деген лақап ат қойып, оның қылмыстық әрекеттеріне қосылудан бас тартқан немесе өлтіру, тонау немесе өрт қоюда нашарлық танытқан ізбасарларын өлтірді. Ван Батенбург сияқты ол да көп әйел алуды уағыздап, іске асырды, бірақ оның сектасындағы әйелдер Батенбург иерархиясында жоғары тұрған еркекке үйленгісі келсе, кез келген уақытта күйеулерінен ажырасуға құқылы болды. Аппельман өзінің қызына үйленуге рұқсат бермеген әйелін өлтіріп, содан кейін оның қызын да өлтірді.
Jan van Batenburg seems to have commanded the loyalty of at least several hundred men. Members of his sect were required to swear oaths of absolute secrecy, however, and had to endure a painful initiation designed to ensure they would be able to resist torture if they were ever captured, so the true extent of his following never emerged. The Batenburgers did not gather openly in public, and had their leader's dispensation to pose as ordinary Lutherans or Catholics, going to church and living apparently normal lives in the lands along the borders of the Holy Roman Empire and the Netherlands for several years after the fall of Münster. They recognised one another by secret symbols displayed on their houses or their clothing, and by certain ways of styling their hair. It was only after Van Batenburg himself was captured and burned at the stake, at Vilvoorde, Brabant, in 1538, that they came together at last, transforming themselves into a robber band and infesting the Imperial marches for at least another decade under the leadership of a Leyden weaver called Cornelis Appelman. By this point the group had been reduced to a core of no more than 200 men, most of whom were joined by bonds of family or marriage. Appelman remained active until his own capture in 1545. He was considered more extreme than Van Batenburg, giving himself the title of 'The Judge' and killing any of his followers who refused to join his criminal activities, or proved themselves lax in killing, robbing or committing arson. Like Van Batenburg, he preached and practised polygamy, with the additional refinement that the women of his sect could leave their husbands at any time should they decide to marry a man further up the Batenburger hierarchy. Appelman himself murdered his own wife when she refused him permission to marry her daughter, and subsequently killed the girl as well.
Ақырғы кезеңдер
Судья қайтыс болғаннан кейін Бетенбург сектасы бірнеше шағын топқа бөлінді, олардың бірі – Эмлиххайм балалары 1550 жылдардың ортасында белсенділік танытты. Олардың жалғыз сенімі – сенбеушілерге кек қайтару болған секілді; бір мәлімделген оқиғада олардың мүшелері жергілікті монастырьға тиесілі 125 сиырды пышақтап өлтірді. Бетенбургтердің соңғы және ең ірісі – «Жохан Виллемстің жандары» тобы болды. Бұл секта шамамен 1580 жылға дейін сақталды, Весел маңындағы ауылдарда қарақшылық және кісі өлтіру арқылы күнеленді. Виллемс өртпен жазаланғанда, топтың қалдықтары батысқа қашқан. Олардың бір бөлігі Фризеландқа жеткен, жергілікті меннонит қауымының арасында жасырынып, ақырында олардың құрамына сіңіп кеткен.
After The Judge's death, the Batenburger sect fragmented into several tiny groups, one of which, the Children of Emlichheim, was active in the middle 1550s. Its sole creed appears to have been revenge against the infidel; on one notorious occasion its members stabbed to death 125 cows that belonged to a local monastery. The last of the Batenburger splinter groups, and also the largest, was the 'Folk of Johan Willemsz'. This sect persisted until about 1580, living by robbery and murder in the countryside around Wesel. When Willemsz himself was burned at the stake, the remnants of the group fled west. A remnant is believed to have found their way to Friesland, where they hid themselves among the local Mennonite community and were eventually absorbed into it.
Мақалалар
Л. Г. Янсма (1984). «1535 жылдан кейінгі революциялық баптистер». МГ Буист және басқалар. (ред.), Historisch Bewogen. 16 және 17 ғасырлардағы радикалды реформация туралы зерттемелер. Гронинген: Волтерс Нордхофф. С. Зейльстра (1984). «Дэвид Жоррис және баптист ағымдары (1536–1539)». Осы еңбекте. М. Э. Х. Н. Мут (1996). «16 ғасырдағы Нидерланд реформациясындағы спиритуалистер». Нидерланд тарихына қатысты үлеспелер мен хабарламалар 111.
L. G. Jansma (1984). 'Revolutionaire wederdopers na 1535.' In MG Buist et al. (eds), Historisch Bewogen. Opstellen over de radicale reformatie in de 16e en 17e eeuw. Groningen: Wolters Noordhoff. S. Zijlstra (1984). 'David Joris en de Doperse stromingen (1536 1539). In ibid. M. E. H. N. Mout (1996). 'Spiritualisten in de Nederlandse reformatie van de zestiende eeuw'. In Bijdragen en Mededelingen Betreffende de Geschiedenis der Nederlanden 111