Питер Вальдо және Вальденстер қозғалысы

Кіріспе

Француз теологы Пётр Вальдо (Peter Waldo, шамамен 1140 – шамамен 1205; сондай-ақ Вальдо, Вальдес, Вальдес; Petrus Waldus, Valdus) – орта ғасырлардағы христиандық рухани қозғалыстың, вальдендіктердің жетекшісі болған. Оның алғашқы есімі "Пётр" деген дәстүр тек он төртінші ғасырға дейін анықталған. Бұл факті кейбір тарихшыларды, мысалы, Яна Шульманды, оның кейінірек ойдан шығарылған есім болуы мүмкін деген тұжырымға келтірді. Ол протестанттық ілімнің алға басушысы саналады.

Вальденстермен қарым-қатынас

Көптеген тарихшылар, соның ішінде Яна Шульман, Петр Вальдоны 1170 және 1177 жылдар аралығында вальденстерді құрған деп санайды. Монстайердің айтуынша, 1210 жылы жазған Эберард де Бетун (Монстайердің айтуынша 1160 жылы) вальдоистер атауы "долина тұрғындары" немесе "қасірет пен көз жастың аңғарында мекендегендер" дегенді білдіретінін және Петр Вальдодан бұрын қолданылғандығын айтады. 19 ғасырға дейін Вальдоның жаңа қозғалыс бастамағаны, ал ол Исаның көкке көтерілгеннен кейін Альп тауларында апостолдар құрған таза христиан дінінен пайда болды және Вальдо осы таза сенімді ғана жалғастырды деген пікір қалыптасты. Оның үлгісімен шабыттанған Вальдо ізбасарларын тарта бастады, олар сенушілер қауымына айналды. 1170 жылға қарай Вальдо көптеген ізбасар жинап, оларды Лионның кедейлері, Ломбардияның кедейлері немесе Құдайдың кедейлері деп атады. Олар саяхаттап сауда жасағанда өз нанымдарын уағыздады. Көбінесе вальденстер (немесе вальденс) деп аталатын олар, альбигендерден немесе катарлардан ерекшеленді. Вальденстер қозғалысы басынан бастап дін қызметкерлері емес адамдардың уағыздауы, ерікті кедейлік және Киелі кітапқа қатаң бағынумен сипатталды. 1179 жылдың қаңтар айында Вальдо мен оның бір шәкірті Римге барды, онда Рим папасы Александр III және Рим Куриясы оларды қарсы алды. Олар үш дін қызметкерінен тұратын комиссия алдында өз нанымдарын түсіндіруге міндетті болды, соның ішінде шіркеу ішінде талқыланған мәселелер: жалпы діни қызметкерлік, вульгата немесе жергілікті тілдегі Евангелие және ерікті кедейлік мәселесі. Кездесудің нәтижесі белгісіз болды. Папа Вальденстердің кедейлік сертін бекітті, бірақ олардың дін қызметкерлері емес екендігіне байланысты уағыздауын тоқтатуға бұйырды. Лионнан қуылған Вальдо мен оның ізбасарлары Пьемонттың биік долиналарына және Франциядағы Люберонға қоныстанды, Жаңа өсиетке негізделген христиандықты іздеуді жалғастырды. Ақырында 1184 жылы Веронада өткен синодта Вальдо папа Люций III тарапынан қауымнан шығарылды. Лионның кедейлерінің ілімі 1215 жылы Төртінші Латеран кеңесінде тағы да айыпталды, онда олар бұл топты алғаш рет атады және оның принциптерін ересь деп жариялады. Шіркеудің қуғын-сүргінінен қорқып, Вальдоның ізбасарлары Солтүстік Италияның таулы аймақтарына қашып, Вальденс Евангелистік шіркеуіне қосылды.

Peter Waldo is regarded by many historians, including Jana Schulman, as having founded the Waldensians sometime between 1170 and 1177. Monastier also says that Eberard de Béthune, writing in 1210 (although Monastier says 1160), claimed that the name Vaudois meant "valley dwellers" or those who "dwell in a vale of sorrow and tears", and was in use before Peter Waldo. A claim persisted until the 19th century that Waldo had not begun any new movement but that he had arisen from a pure Christianity established by the Apostles in the Alps soon after Jesus' ascension, and that Waldo was merely perpetuating this pure faith. Inspired by his example Waldo began to attract followers and they grew into a community of believers. By 1170 Waldo had gathered a large number of followers, referred to as the Poor of Lyons, the Poor of Lombardy, or the Poor of God. They evangelized their teaching while traveling as peddlers. Often referred to as the Waldensians (or Waldenses), they were distinct from the Albigensians or Cathari. The Waldensian movement was characterized from the beginning by lay preaching, voluntary poverty, and strict adherence to the Bible. In January 1179, Waldo and one of his disciples went to Rome, where they were welcomed by Pope Alexander III and the Roman Curia. They had to explain their faith before a panel of three clergymen, including issues which were then debated within the Church, such as the universal priesthood, the gospel in the vulgate or local language, and the issue of voluntary poverty. The results of the meeting were inconclusive. The pope affirmed the Waldensians' vow of poverty, but forbade them to continue preaching due to their status as laypeople. Driven away from Lyon, Waldo and his followers settled in the high valleys of Piedmont, and in France, in the Luberon, as they continued in their pursuit of Christianity based on the New Testament. Finally, Waldo was excommunicated by Pope Lucius III during the synod held at Verona in 1184. The doctrine of the Poor of Lyons was again condemned by the Fourth Lateran Council in 1215, when they mentioned the group by name for the first time, and declared its principles to be heresy. Fearing suppression from the Church, Waldo's followers fled to the mountainous regions of northern Italy in the Waldensian Evangelical Church.