Кіріспе

Химиялық реакция

Неницеску индолы синтезі – бензохинон және β-аминокротон эфирлерінен 5-гидроксииндол туындыларын түзетін химиялық реакция. Бұл реакцияны 1929 жылы алғаш рет хабарлаған оның ашқысы Костин Неницескудің есімімен аталған. Оны R топтарының әртүрлі комбинацияларымен жүргізуге болады, оларға метил, метокси, этил, пропил және H тобы жатады. Сондай-ақ, реакция жоғары байланысқан полимерлік қаңқада өтетін қатты күйдегі нұсқасы да бар. Бұл синтез индольдердің нейротрансмиттерлер және жаңа ісікке қарсы қосылыстар сияқты биохимиялық маңызды молекулалардың құрылымдық негізі болып табылуымен ерекше қызығушылық тудырады.

Механизм

Неницеску реакциясының механизмі Майкл қосылысынан, содан кейін энамин π-байланысының нуклеофильдік шабуылынан және одан кейін жою реакциясынан тұрады. Реакцияны алғаш рет Неницеску 1929 жылы жариялаған. Олардың нәтижелері реакцияның жоғары полярлы еріткіште жақсы өтетінін көрсетті, сондай-ақ субстраттың, реагенттердің, еріткіштердің өзгеруі және Льюис қышқылдары мен негіздерінің болуын зерттеу ұсынылды. Екі жыл өткен соң Вележева және авторлар Льюис қышқылы катализаторын қолданатын синтездің баламалы нұсқасы туралы хабарлады. Олар катализдік әсердің дикетодиенамин ZnCl2 кешені арқылы энаминді белсендіруден туындайтынын мәлімдеді. Дегенмен, жағдайлардың жақсарылуына қарамастан, дәстүрлі Неницеску синтезі салыстырмалы түрде төмен өнімділік пен қалыпты реакция жағдайында полимерленуге байланысты өндірістік масштабта қолдануға қолайсыз болды. Бастапқыда, реакцияны осы масштабта аяқтау үшін бензохинонның 100% артығын пайдалану қажет деп есептелді, бірақ Хуанг және авторлар 20–60% артығының тиімдірек екенін көрсетті. Бұдан әрі, олар кең ауқымды реакция үшін оптималды жағдайлар үшін бензохинон мен этил-3-аминокротонаты арақатынасы 1:1,2–1,6 моль болуы керек екенін және реакция бөлме температурасының шамасында жүруі керек екенін хабарлады. Бұл шарттар 100 кг немесе одан да көп көлемдегі партияларды өндіру үшін жеткілікті.

Түрлілігі және оған байланысты реакциялар

Неницеску реакциясының ең көп таралған түрлерінің бірі – қатты фазалық нұсқасы. Бұл реакцияны алғаш рет Кеча және авторлар тобы баяндаған, ол төменде көрсетілген.

Қолданбалар

5 гидроксииндол қаңқасы көптеген биохимиялық маңызды молекулалардың негізі болып табылады. Олардың ішінде серотонин – нейротрансмиттер, индометацин – стероид емес қабынуға қарсы агент, L 761,066 – COX 2 ингибиторы және LY311727 – секреторлық фосфолипаза ингибиторы бар. Қазіргі таңда Неницеску синтезінің ең қызықты қолданыстарының бірі – оның ісікке қарсы заттардың прекурсорын жасау мүмкіндігі. 2006 жылы баяндалған бұл синтезде 1,4,9,10 антрадихинон әртүрлі энаминдермен реакцияға түседі. Бұл реакцияның нәтижесінде алынған өнімдер қатерлі ісікке қарсы препараттарды жобалау үшін жаңа буынды құрылымдық негіздерді құрайды.