Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Астера тұқымдасына жататын Silybum туысына жататын өсімдік түрі – Silybum marianum, қарақұмық деп аталады. Оның көптеген халық арасындағы атаулары бар, мысалы, сүт қарағай, қасиетті сүт қарағай, Мариан қарағайы, Мэри қарағайы, Әулие Мария қарағайы, Жерорта теңізі қарағайы, алақ қарағай және шотланд қарағайы (бірақ Онопордэм акантий немесе Cirsium vulgareмен шатастырмау керек). Бұл түр – астралар тұқымдасына жататын бір немесе екі жылдық өсімдік. Бұл қарақұмық әдетте қызыл немесе күлгін гүлдерге және ақ жолақты, жылтыр ақшыл жасыл жапырақтарға ие. Бастапқыда Оңтүстік Еуропадан Азияға дейін таралған, қазір әлемнің көптеген аймақтарында кездеседі.
Species of plant of genus Silybum in family Asteraceae
Silybum marianum is a species of thistle. It has various common names including milk thistle, blessed milkthistle, Marian thistle, Mary thistle, Saint Mary's thistle, Mediterranean milk thistle, variegated thistle and Scotch thistle (though not to be confused with Onopordum acanthium or Cirsium vulgare). This species is an annual or biennial plant of the family Asteraceae. This fairly typical thistle has red to purple flowers and shiny pale green leaves with white veins. Originally a native of Southern Europe through to Asia, it is now found throughout the world.
Сипаттама
Сүт қайың - тік өсетін, конус пішіндес болатын шөп. Оның биіктігі жоғары, гүлшоғырлары 4-12 см ұзындық және енінде, қызғылт түсті. Солтүстік жартышарда маусымнан тамызға дейін, ал Оңтүстік жартышарда желтоқсаннан ақпанға дейін (жаз бойы күзге дейін) гүлдейді.
Milk thistle is an upright herb that can grow to be tall and has an overall conical shape. The flower heads are 4 to 12 cm long and wide, of red purple colour. They flower from June to August in the North or December to February in the Southern Hemisphere (summer through autumn).
Таралуы және мекендейтін ортасы
Силибум мариан Жерорта теңізі мен Еуропаның көп бөлігінен Орталық Азияға және Үндістанға дейін таралған; Африкада Эфиопияға дейін жетеді. Англияның оңтүстік-шығыс жағалауында да туған болуы мүмкін. S. marianum табиғи ареалынан тысқары Солтүстік Америка, Гавай, Австралия, Жаңа Зеландия және Колумбия сияқты елдерге кеңінен таратылған, онда ол инвазивті арамшөп саналады. Егіс жұмыстарының нәтижесінде ол Еуропаның дерлік барлық аймақтарында инвазивті түрде таралады. Силибум мариан күнге толы, жылы, бұзылған шабындықтарда, қиыршық тас үйінділерінде, оңтүстікке қараған қабырғалардың және ауылдардың түбінде, қалалық бос жайылымдарда және мал жайылымдарында орналасады. Дегенмен, ол құрғақ, тасты топырақтарды ұнатпайды. Инвазивті аймақтарда сүт қайың өрт режимін өзгерте алатыны байқалады, ал жаңа орталарға таралуына өрт те себеп болуы мүмкін.
Silybum marianum is native from around the Mediterranean and much of Europe to Central Asia and India; in Africa it reaches as far south as Ethiopia. It is possibly native near the coast of southeast England. S. marianum has been widely introduced outside its natural range, for example into North America, Hawaii, Australia, New Zealand, and Colombia where it is considered an invasive weed. It also spreads invasively in almost all of Europe as a consequence of field cultivation. Silybum marianum establishes itself in sunny, warm ruderal meadows in regularly disturbed places such as rubble deposits, at the foot of south exposed walls or villages and on urban fallow land or on cattle pastures. However, it does not prefer dry, stony soils. Milk thistle has been potentially observed to modify fire regimes in its invasive range. Its invasion into new habitats may also be encouraged by fire.
Өсіру
Сүт қайың – талаптары төмен, бейімделетін дақыл. Ол негізінен дәрілік өсімдік ретінде өсіріледі, бірақ кейде тағамдық мақсатта да қолданылады. Ол негізінен Еуропада, сондай-ақ Азия мен Солтүстік Америкада өсіріледі. Сүт қайың – екі жылдық өсімдік, бірақ көбінесе бір жылдық ретінде өсіріледі, бұл өсіруді жеңілдетеді. Егер өсімдіктің қажетті талаптары орындалса, сүт қайың бірінші жылы гүлдейді.
Milk thistle is an adaptive crop with low requirements. It is mainly cultivated as a medicinal plant but it is also sometimes used as a food source. It's mainly cultivated in Europe but also in Asia and North America. Milk thistle is a biennial plant, it is normally grown as an annual plant, which simplifies cultivation. When the main requirements of the plant are met, then the milk thistle will blossom in the first year.
Химия
Дәстүрлі сүт қарағай экстракты тұқымдарынан жасалады, олардың құрамында шамамен 4–6% силимарин болады. Экстракттың құрамында шамамен 65–80% силимарин (флавонолигнандар кешені) және 20–35% май қышқылдары, оның ішінде линоль қышқылы бар. Силимарин – полифенолды молекулалардың күрделі қоспасы, оған жеті жақын туысқан флавонолигнан (силибин А, силибин В, изосилибин А, изосилибин В, силикристин, изосиликристин, силидиан) және бір флавоноид (таксифолин) кіреді.
Traditional milk thistle extract is made from the seeds, which contain approximately 4–6% silymarin. The extract consists of about 65–80% silymarin (a flavonolignan complex) and 20–35% fatty acids, including linoleic acid. Silymarin is a complex mixture of polyphenolic molecules, including seven closely related flavonolignans (silybin A, silybin B, isosilybin A, isosilybin B, silychristin, isosilychristin, silydianin) and one flavonoid (taxifolin).
Дәстүрлі медицина және жағымсыз әсерлері
Сүт қайыңын ғасырлар бойы дәстүрлі медицинада қолданғанмен, оның қандай да бір емдік әсері бар екеніне клиникалық дәлелдер жоқ, ал зерттеулердің сапасы нашар. Силимарин сүт қайың тұқымдарынан алынады және стандартталған экстракт түрінде қолжетімді. 2019 жылы Cancer Research UK былай деді: "Сүт қайыңның қатерлі ісіктерді емдеуге немесе алдын алуға қандай да бір қатысы бар екеніне көз жеткізу үшін сенімді клиникалық сынақтармен жүргізілген көптеген зерттеулер қажет". Сүт қайыңды қолдану кейбір адамдарда асқазанның ауруына және аллергиялық реакцияларға себеп болуы мүмкін.
Although milk thistle has been used in traditional medicine for centuries, there is no clinical evidence that it has any medicinal effect, and the quality of research has been poor. Silymarin is extracted from the milk thistle seeds and available as a standardized extract. In 2019, Cancer Research UK stated: "We need a lot more research with reliable clinical trials before we can be sure that milk thistle will play any part in treating or preventing cancers." Use of milk thistle may cause stomach upset and produce allergic reactions in some people.
Жануарларға әсері
Нитраттың мөлшеріне байланысты, бұл өсімдік мал мен қойлар үшін уытты болып табылған.
Because of nitrate content, the plant has been found to be toxic to cattle and sheep.