Кіріспе

Магна-Карта Кепілдік бароны және бүлікші көшбасшы Барон Фицвальтер (1237–1326)

Роберт Фицвальтер (9 желтоқсан 1235 жылы қайтыс болды) кіші ұлы немесе немересі болуы мүмкін. Гуннор қайтыс болғаннан кейін (ол 1207 жылы тірі болған) Фицвальтер екінші әйелі Роузеге үйленді, ол одан кейін тірі қалды. Оның Кристина есімді қызы болды, ол Уильям Фитцгеффри де Мандевиллге, Эссекс графының үшіншісіне үйленді.

Мансап

Барон Уолтер 1198 жылы қайтыс болғанда, Фицвальтер оның мүлкіне ие болды, ол толық жасқа жеткен және бірінші әйелі Гуннорға үйленген еді. Гуннормен некелесуі оған 30½ рыцарь ақысын (фи) әкелді, ал әкесінен 66-дан астам мұра қалды. Ол сондай-ақ Гуннордың ағасы Валоньский Джеффри арқылы екі рыцарь ақысын алды, ал 1204 жылы Винчестер епискобы Годфри де Лучидің жерлерін иелену құқығына ие болды. Франсиск Ксавье Мишель Фицвальтерді «Англиядағы ең ұлы және ең күшті адамдардың бірі» деп сипаттады. Оның жерлері негізінен солтүстікте орналасқандықтан, оның мүдделері король Джонға қарсы күресте кейін жетекшілік еткен «Аквилонарлар» деп аталатын топтың мүдделеріне жақын болды. 1200 жылдан кейін Фицвальтер бірнеше сот ісіне қатысқандығы тіркелді. 1200 жылы Фицвальтер ағасы Саймон Фицвальтердің корольдік рұқсатсыз үйленгені үшін төленген айыптың жартысына кепілдік берді. 1201 жылы ол Сент-Олбанс аббаттығымен Нортоу орманына қатысты келісім жасады. Тағы бір дау оның Гертфорд қамалына ежелгі құқық бойынша иелік ету талабына байланысты болды. Ол бұл талапты біраз уақытқа кері қайтарды, ал 1202 жылдың тамызында король Джон Фицвальтерді патша жарлығымен Гертфорд қамалының қараушысы етіп тағайындады, сонымен қатар оны еврей қарызкорларына отбасының қарызынан босатты. 1203 жылдың басында Фицвальтер корольмен Нормандияда, ақпан және наурыз айларында Руанда бірге болды. Фицвальтер Ле-Водреуил қамалының (Эурдың аузына жақын) басшысы болып, кейіннен Винчестер графы болған Saer de Quincy-мен бірге тағайындалды, олар екеуі де Матильда/Мод де Сент-Лиз/Сенлис немерелері еді. Пасхадан кейін Франция королі Филипп II Август әскер жинады, ал жақсы бекітілген және жабдықталған болса да, Водреуилдің басшылары алғашқы талап бойынша қарсылық көрсетпеді. Филипп оларды Компьенде қамап, бес мың маркалық құн төленгенге дейін ұстап тұрды. 5 шілдеде Джон Руаннан патент хат шығарды, олар оның бұйрығымен қаланы тапсырғанын растады, куәгер ретінде Уильям Маршал болды, бірақ қараша айының соңында Фицвальтердің туысы Уильям д'Обиньи әлі де Фицвальтердің жерлерінің бір бөлігін сату арқылы құн төлеуге ақша жинап жатты. Водреуилдің тапсырылуы Фицвальтер мен де Куинсидің батылсыздығына байланысты деп есептелді, замандастары оны қатты сынады. Алайда олардың іс-әрекеттерінің нақты себебі, сондай-ақ екі корольдің де осы кездегі мақсаты құпия болып қалды. 1206 жылдың қазан айында Фицвальтер Джон мен Филипп Август арасында Туарста жасалған бітімге куә болды.

1212 Құрлық

Джонның жаман билеуі Фицвальтердің терең наразылығын тудырды, және 1212 жылы ол корольге қарсы Юстас де Вески және Уэльс князі Льюэллин аб Иорвертпен құпия келісімдерге келді. Өзінің мәлімдемесіне сәйкес, король оның үлкен қызы Матильданы баурап алуға тырысқан, бірақ оның шағымдары уақыт өте өзгеріп отырды. Кейіннен бірнеше барон да осыған ұқсас айыптаулар жасады, және осы оқиғалар монахтардың жылнамаларында жақсы тіркелді, сондықтан Матильда туралы әңгіме күрделі аңызға айналды. Фицвальтер сияқты барондардың наразылығының басты себебі, көбінесе, қаржылық мәселелер болды – «Англия барондарын ең нашар жағдайға жеткізген әділетсіз салықтар», деп монах Роджер Вендовер айтқандай. 1212 жылы Джонның Папа Иннокентий III және Филипп II Августпен араздасуы шиеленіске жетті, және Иннокентий Англия барондарын Джонға адалдықтан босатты. Джон бүлікші күйеу баласы Льюэллин аб Иорвертке қарсы Нотингемге әскер аттануға дайындалып жатқанда, оның барондары оны тұтқындауды жоспарлап отырғаны туралы жеке хабарлар арқылы күдік туды. Ол шетелдік салдақтарымен бірге Лондонға қайтып, тұрақты әскерін таратып жіберді. Ол әр бароннан туысын кепіл ретінде жіберуді талап етті. Көптеген барондар осылай істеді, бірақ Фицвальтер мен де Вески Франция мен Шотландияға қашуға шешім қабылдады. Олар мәңгілік жер аударуға үкім шығарылды. Бірақ Джон қатты қорқып, өзін халқынан жасырып, Уэльске жорық жасау жоспарын тоқтатты. Джон Фицвальтердің иеліктерін тартып алды, және 1213 жылдың 14 қаңтарында Бейнард қамалын қиратты. Ол сондай-ақ Роберттің Бенингтон қамалын және Эссекстегі ормандарын бұзды. Фицвальтер Джонның Папаға бағынуына дейін елден қуылған күйде болды. Фицвальтердің әпкесі Элис Печ өзінің адалдығын дәлелдеу үшін кепілдерді ұсынуы керек болды. Бір кепіл – оның және Гилберт Печтің қызы Элис. 1213 жылдың 13 мамырында Джон Риммен келісу шарттарының бір бөлігі ретінде оған бейбітшілік пен қауіпсіздікке уәде берді, ал 27 мамырда Англияға қауіпсіз келе алатыны туралы патенттік хаттар берді. 19 шілдеде оның иеліктері қайта қалпына келтірілді. Джон сондай-ақ оның басқарушысына өтемақы ретінде жүз марка берді, және интердикттен зардап шеккен дін қызметкерлері сияқты оның шығындарына қатысты жалпы тергеу жүргізуді бұйырды.

Магна-Карта көтерілісі

Фицвальтер Джонның кейінгі шараларына қарсы күресті жалғастырды. Мэтью Пэрис Джон оны, архиепископ Стивен Лэнгтонды және Сэр де Куинсиді ерекше жек көретінін айтты. 1213 жылдың тамызында ол Лондондағы Сент-Пол соборында болғанда, архиепископ Лэнгтон Генрих I қол қойған жарлықты оқып, Англияға салынған тыйымды алып тастау алдында діни қызметтерді өткізуге болатынын жариялады. 1214 жылдың 4 қарашасында Фицвальтер архиепископ пен басқа барондармен Бьюри Сент-Эдмундс қаласында құпия кездесті. Жиналған барондар король Джонға адалдықтарын жоюға шешім қабылдады және аббат шіркеуінің алтарында, егер ол Рождествоға дейін жарғы талаптарын қабылдамаса, Джонға қарсы соғыс бастауға ант берді. Барондар мен король екеуі де қарулануға кірісті, ал Джон Папаның қолдауын алып, крестпен соғысқа шыққандай болды. Қаңтар айында Джон барондардың талаптарын қабылдаудан әлі де бас тартты. Фицвальтер және басқа бірнеше барондар Лондондағы Англиядағы Темплер рыцарларының бас кеңсесіне (қазіргі Сот палатасы) қару-жарақпен келгенде, ол Пасхаға дейін бітімгершілікке келісуді сұрады. 1215 жылы Фицвальтер Пасха аптасында (19-26 сәуір) Стэмфордта жиналған барондардың тізімінде бірінші болып аталды. 27 сәуірде ол Нортгемптонширдегі Браклиге аттанған бүлікші лордтарға қосылды. Бірақ Джон енді Оксфордта оларға жіберілген талаптардың ұзақ тізімін қабылдаудан ресми түрде бас тартты. Сондықтан барондар Фицвальтерді "Құдайдың және Киелі шіркеудің армиясының маршалы" атағымен өздерінің басшысы етіп сайлады. Олар Джонға адалдықтарын жоқ деп мәлімдеді және Нортгемптонды қоршауға алды. Олар сонда да, Бедфордта да сәтсіздікке ұшырады, онда Фицвальтердің байрақ ұстаушысы қаза тапты. Бірақ Лондонның оларға қосылуы олардың жеңісіне кепілдік берді. Фицвальтердің Лондондағы ықпалының арқасында оның жақтастары қаланың қолдауын алды және оны өздерінің операциялық базасы ретінде пайдаланды. 17 мамырда Фицвальтер "Құдай әскерінің" басында қалаға кірді, бірақ Джонның жақтастары әлі де Тауэрде бекінген еді. Фицвальтер мен Эссекс графы Лондон қабырғаларын жөндеумен ерекше айналысты, бұл мақсатта яһудилердің қиратылған үйлерінен алынған тастарды қолданды. Маусым айында Джон барондармен Рунимедте кездесті, онда екі тарап Ұлы Хартияға келісті, ал барондар адалдық анттарын жаңартты. Магна Хартияның соңғы нұсқасында, әсіресе Фицвальтердің ісіне қатысты, заңға сәйкес сот отырысынан басқа, елден қуу жазасын тыйым салатын бап енгізілді. Фицвальтер оның ережелері орындалуын қадағалау үшін тағайындалған жиырма бес атқарушының бірі болды. Қысқа уақытқа номиналды бейбітшілік орнады, және Фицвальтер Гертфорд қамалының қамқорлығын қайта алды. Бірақ барондар қарулы күйінде қалды, ал Фицвальтер әлі де "Құдайдың және Киелі шіркеудің Армиясының Маршалы" ретінде әрекет етті. Ол Джонмен келісім жасады, ол бойынша Лондон 15 тамызға дейін барондардың қолында қалды. Бірақ Фицвальтер сатқындықтан қорқып, Рунимед кездесуінен кейін екі апта ішінде ол Стамфордта Сент-Петр мен Пауыл мейрамынан кейінгі дүйсенбіде (29 маусым) өтетін турнирді тағы бір аптаға кейінге жылдыруды жөн көрді және оның орны ретінде Ханслоу Хитті таңдады, барондар Лондонды қорғауға жеткілікті жақын болуы үшін.

Бірінші барондар соғысы

26 тамызда Джон мен барондар Стайнсте кездесу ұйымдастыруға тырысты. Бұл сәтсіз аяқталып, Бірінші барондық соғыс басталды. Жиырма бес атқарушы өздеріне түрлі округтерді өз жағынан қамтамасыз ету үшін бөліп алды. Фицвальтер, Евстась де Вескимен бірге қозғалыстың жетекші күші болған, Нортгемптонширге жауапты болды. 17 қыркүйекте Джон Фицвальтердің Корнуолл иеліктерін жас ұлы, ханзада Генриге берді. Бірақ папаның жарлықты жоюы халық жағындағы дін қызметкерлерінің күшін әлсіретті, ал Фицвальтердің басшылығымен жиырма бестің қатаң саясаты орташа жағдайдағы адамдарды наразылыққа түсірді. Архиепископ Лэнгтон Рочестер қамалын беруге мәжбүр болады деп қорқып, Фицвальтер, қамалдың күзетшісі Реджинальд де Корнхиллдің келісімімен, оны үлкен күшпен жасырын түрде басып алды. Джонның әскерлері жақын арада жетіп келді, Рочестер көпірін өртеп, сол жағалауды басып алып, Фицвальтерді Лондондағы одақтастарынан оқшаулауға тырысты. Бірақ Фицвальтер өз позициясын сақтап қалды, бірақ көп ұзамай 11 қазанда Лондонға шегінуге мәжбүр болды, бұл роялистерге қаланы басып алуға және қамалды қоршауға мүмкіндік берді. Джон содан кейін Фицвальтерді жалған хаттармен алдауға тырысты. Фицвальтер өзінің әлсіз жағдайын сезініп, келіссөздер жүргізуге тырысты. 9 қарашада Фицвальтер Гертфорд графымен және Лондон азаматтарымен конференцияға қауіпсіз өткізу құқығын алды, бірақ ештеңе шықпады. Рочестердегі қоршауға алынған гарнизон оны тастап кеткені үшін оны қатты айыптады. 10 қарашада олар капитуляциялауға мәжбүр болды. 16 желтоқсанда барондар, соның ішінде Фицвальтер де, есімдерімен бірге шіркеуден шығарылды. Француздық көмек енді олардың жалғыз панасы болды. Фицвальтер Винчестер графымен бірге Францияға барып, тақты король Филипптің ұлы Луиге ұсынды, оған жиырма төрт кепіл берді және олардың тарапынан қолдау алатынын уәделеді. Фицвальтер 1216 жылдың басында Англияға оралды. Луи мамыр айында қоныс тепті, ал Джон шығыста үлкен жетістіктерге жеткен кезде Фицвальтер өзінің округтері Эссекс пен Саффолк елдік патшаны қабылдауға мәжбүрлеумен айналысты. Сәттілік содан кейін өзгерді, бірақ 19 қазанда Джонның өлімінен кейін Фицвальтердің қиындықтары күшейді. Бірте-бірте ағылшындар жаңа король Генрих III жағына көшті. Жау қолындағылардың Джонға сатқындық жасағандықтан француздар оларды құрметтемеді. 6 желтоқсанда Луи жаңа король Генрихтің ізбасарларынан Гертфорд қамалын басып алды. Фицвальтер, әрине, бұл бекіністің ұзақ уақыт бойы оның қамқорлығында болғандықтан күзетуді сұрады. Француздар өзінің қожайынына сатқындық жасаған адамға сенуге болмайтынын айтты және Луи оған соғыс аяқталғанға дейін күту керектігін айтты. Фицвальтер Луиге тым берілгендіктен дезертирлерге қосылмады. Ол 1217 жылдың 30 сәуірінде Лондоннан күшті француз күштерімен Лестерширдегі Монтсорл қамалын қоршаудан босату үшін жіберілді, оны Честер графы қазір қатты қысымға алды. Жолда ол Сент-Олбанста демалды, онда оның ашқан әскерлері аббаттың барлық қорын жеп қойды, аббаттың жылнамашысы Мэтью Пари айтқандай. Ол Монтсорл қамалын қоршаудан босатып, Линкольнге қарай жылжыды. Ол регент Уильям Маршаллмен кездесті, оның күштеріне енді Монтсорлді қоршаған Честер графы мен әскер қосылды. Фицвальтер бірден шайқасқа түсуге асықты. 20 мамырда Фицвальтер Линкольннің екінші шайқасында шайқасты, онда барондық күштер толық жеңілді. Фицвальтер өзінің ұлымен және оның партиясының көп бөлігімен бірге тұтқынға алынды. Лондондықтар 24 тамызда Хьюберт де Бурдың теңіздегі үлкен жеңісіне дейін қарсы тұрды. 11 қыркүйекте Ламбет шарты күресті аяқтады. Бірақ шартының нәтижесінде жарлықтың қайта жариялануы Фицвальтердің жеке сәтсіздігіне қарамастан оның ісі жеңіске жеткенін көрсетті. 1217 жылдың 8 қазанында Фицвальтерді түрмеден босатуға бұйрық берілді, ал 1218 жылдың 24 қаңтарында король оған scutage берді. Шілдеде ол өзінің жүйесі Уолтер Фитцсимон Фитцвальтердің қамқорлығын алды, оның әкесі қайтыс болды.

Кейінгі өмірі

1218 жылы Фицвольтер Англияның Ұлы мөрі патша еңбекке қабілетті болғанға дейін ешқандай патент немесе жарғыға қойылмайтынын көрді. Бірақ Бесінші крест жорығы оған және басқаларға ыңғайлы мүмкіндік ұсынды. 1219 жылы ол Винчестер графы Саэр және Арундель графы Вильгельм д’Обиньимен бірге Киелі жерге аттанды. Ол тамыз айында Генуядан шықты, крест жорығының басты күштері Бриндизиден кеткеннен кейін көп ұзамай, қыркүйек айында Аккраға жетті. Ол келгенге дейін крестонос армиясы Дамиетта қамалына бұрылды. Ол 1219 жылдың күзінде кардинал-легаты Пелагиймен бірге Сер де Куинси және басқа ағылшын крестоносшыларымен бірге келді. Сейр де Куинси 3 қарашада қайтыс болды. Бұл дата Ковентридің Уолтерінің олар Дамиетта басып алынғаннан кейін ғана келгенін айтуын мүмкін емес етеді. Қала 6 қарашада крестоносшылардың қолына түсті. Сондықтан Фицвольтер, есімдері аталмаса да, қамаудың соңғы кезеңіне қатысқан болуы керек. Крестоносшылар 1221 жылдың тамызына дейін Мысырда қалды. Бірақ Фицвольтер ауруға шалдығып үйіне қайтты, бұл бұрын болған болуы мүмкін. Ол өмірінің қалған бөлігін Англияда бейбіт өмір сүрді және Генрих III үкіметімен толыққанды келісімге келді. Ол осы уақытқа дейін едәуір қартайған болуы керек. 1225 жылдың 11 ақпанында Фицвольтер Генрих III-нің Ұлы жарғыны үшінші рет бекітуінің куәгері болды. 1230 жылдың маусымында ол Эссекс және Гертфордширде қару-жарақ тізімін жүргізуге тағайындалғандардың бірі болды. Мэтью Паристің айтуынша, ол 1235 жылдың 9 желтоқсанында қайтыс болды және Кіші Дунмоудағы Приория шіркеуінің алдында жерленді. 1235 жылдың 16 желтоқсанында оның мүлігі мен иелігі оның өсиет орындаушыларына берілді. Париж оны «туған тегімен даңқты, соғыс өнерімен танымал» деп сипаттады.

Мұра

Фицвальтерді ағылшын бостандығының алғашқы қорғаушысы ретінде еске алудың үлкен аңыз және романтикалық тарихы біртіндеп жиналды. Данмоудың қолжазба хроникасында алғаш рет табылған көркем әңгімеде Фицвальтердің Матильда есімді өте әдемі қызы болғаны айтылады, ол патша Джонның адалсыз ұсыныстарын ашумен қабылдамады. Қыздың мойынсұнбастығы дәлелденген соң, Джон оны уландырды, осылайша Фицвальтерді конституциялық көшбасшы рөлін атқаруға итермелеген жеке бақытсыздық сезімі оянды. Бұл оқиғаға соншалықты сендіріпті, Кіші Данмоудағы Приори шіркеуіндегі сұр құрбандық тасының үстіндегі алабастр мүсіні кейде бақытсыз Матильданың бейнесі ретінде көрсетіледі. Осы көркем романс негізінде бірнеше өлеңдер мен пьесалар жазылған. Оларда Матильда Робин Гудтың сүйіктісі Марианмен қызықты байланысқа түседі. Мысалы, 1601 жылы Генри Четтл мен Энтони Мундейдің "Роберттің құлдырауы, Хантингдон графы, кейіннен Робин Гуд деп аталды, оның Лорд Фицвотердің қызы Матильдаға деген махаббатымен, кейіннен оның қалыңдық Мариан" және "Робин Гудтың өлімі, оның қалыңдық Матильданың қайғылы трагедиясымен, оның қалыңдық Мариан, патша Джон Данмоуда уланды" атты пьесалары. Майкл Дрейтон 1594 жылы "Матильда, лорд Роберт Фицвольтердің әділ және пәк қызы" атты поэтикалық еңбегін және оның король Джонмен арасында жазылған деген екі хатты жариялады. 1639 жылға дейін Роберт Давенпорт "Король Джон мен Матильданың трагедиясы" атты тағы бір пьеса жазды. Он жетінші ғасырда Роберт Фицвальтер, немесе оның кейінгендерінің бірі, Кіші және Үлкен Данмоудағы бекон салған дәстүрдің негізін қалаған деп есептелді. Фицвальтер мен Король Джон – Marriott Edgar-дың "Magna Charter" комик монологындағы екі басты кейіпкер.