Кіріспе

Британ армиясының генерал-майоры, сэр Роберт Генри Сэйл (19 қыркүйек 1782 – 21 желтоқсан 1845) – Бірінші Ауған соғысы кезінде Жалалабад гарнизонына басшылық еткен және Бірінші Англо-сик соғысында қаза тапқан британдық армия офицері.

Өмірбаян

Ол 1795 жылы 36-шы жаяу полкіне қабылданып, 1798 жылы 12-ші жаяу полкінің лейтенанты ретінде Үндістанға барды. Оның полкі Типпу Сахибқа қарсы әрекет еткен Харрис армиясының Бейрд бригадасының құрамында болды, ал Сале Малавалли және Серингапатам шайқастарына қатысты, кейіннен Дхундьяға қарсы науқанда полковник Артур Уэлслидің қол астында қызмет етті. Біраз уақыттан соң 12-ші полк Пайчи Раджаға қарсы қиын және ауыр шабуылға қатысты. 1806 жылы капитан болып тағайындалған Сале 1808–1809 жылдары Траванкор раджасына қарсы күресті, және Куилон шайқасының екі эпизодында, Траванкор бекінісіне шабуылда және Киллианор шайқасында болды. 1810 жылы ол Маврикийге экспедицияға қатысты, ал 1813 жылы майор шеніне ие болды. Бірнеше жылдан кейін ол 13-ші жаяу полкінің майоры болды және өмірінің соңына дейін осы полкпен байланыста болды. Бірінші Бірма соғысында ол Рангунды басып алуға дейінгі барлық шайқастарда 13-ші полкке басшылық етті, олардың бірінде ол жаудың басшысын жеке шайқаста өлтірді. Соғыстың соңғы кезеңдерінде, қазір подполковник болғандықтан, ол бригадаға қолбасшылық етті және Малоунда (1826) ауыр жарақат алды. Осы қызметтері үшін ол Бат орденінің командирі (CB) болып тағайындалды. 1838 жылы Бірінші ағылшын-афған соғысы басталғанда, полковник Сале Инд өзенінде жиналған армияның 1-Бенгал бригадасына басшылық етуге тағайындалды. 1839 жылы сәуірде оның колоннасы Кандагарға келді, ал мамыр айында Герат жазығын басып алды. Кандагар күштері кейін Кабулға қарай жорыққа шықты, ал бір айдан соң Газни шабуылға алынды, Сале жеке өзі шабуылдаушы колоннаға басшылық етіп, жеке шайқаста көзге түсті. Бұл жерде жақсы қамтамасыз етілген, және оның есебінен армия Кабулға қарай жорығын оңай аяқтады. Қызметтері үшін Сале Бат орденінің кавалер-командующийы (KCB) атағын алды, сондай-ақ жергілікті генерал-майор шеніне ие болды, және Дуррани мемлекетінің шаһының орденін алды. Ол басқыншы әскермен бірге екінші қолбасшы ретінде қалды, және екі соғыс арасында Парван шайқасымен аяқталған бірнеше шағын науқандар жүргізді, онда ол Дост Мұхаммед хан басқарған күштерден жеңіліске ұшырады. Осы кезде армия казармалық өмірге бейімделді, және леди Сэйл мен оның қызы Кабулға келді. Бірақ Үндістан үкіметінің шекаралық тайпаларға жәрдемақыны тоқтату саясаты оларды қарсылыққа итерді, және Сале бригадасына Пешаварға қарайғы байланыс жолын тазалау туралы бұйрық берілді. 1841 жылы 12 қарашада Сале Жалалабадқа кірді. Он күн бұрын ол сэр Александр Бернстің қаза тауып, Кабулға дереу оралу туралы бұйрық алған. Ол түрлі себептермен бұл бұйрықты орындамауға шешім қабылдады; әйелі мен отбасын қорғауға қайтуға деген жеке ниетін басып, ол алға жылжуға бұйрық берді, және Жалалабадты басып алғаннан кейін бірден ескі және жартылай қираған бекіністі қоршауға дайын етуге кірісті. Одан кейін қатаң және ұзақ қоршау болды, және гарнизонның шабуылдары көбінесе жабдықтау алу мақсатында жасалды. Соңында генерал Поллок пен көмекші армия пайда болды, және гарнизон 1842 жылы 7 сәуірде Акбар ханның бекінісіне сәтті шабуыл жасап, өздігінен құтқарылғанын анықтады. Оның әйелі, Ауған соғысының қауіп-қатерлері мен қиындықтарын ортақ бөліскен, Акбардың тұтқыны болды. Леди Сэйл мен оның қызын генерал жеке құтқарып, жау территориясына ат әскерінің жасағын бастап кірді. Ол Ауған тонаушыларынан сақтап қалған азын-малын сақтап, оның ішінде күнделігін (Ауғанстандағы апаттар журналы, Лондон, 1843) сақтады. Сэр Роберт Сэйл Бат орденіндегі Найт Гранд Кросс (GCB) шеніне көтерілді; қорғаушылардың барлық шендері үшін медаль соғылды, және Үндістандағы барлық ірі казармаларда салют берілді. Бірнеше уақыттан кейін Поллок пен Сэйл шабуылға шықты, және Хафт Котал шайқасынан кейін Сале дивизиясы тағы да Кабулға орналасты. Соғыс аяқталған соң Сале парламенттен алғыс алды. 1845 жылы сэр Хью Гоф армиясының генерал-квартирмейстері ретінде Сале қайтадан майданға шықты. Мудки шайқасында (Moodkee) ол ауыр жарақат алып, 1845 жылы 21 желтоқсанда қайтыс болды.

Ескерткіштер

Сале қаласы, Виктория, Австралия, 1851 жылы сэр Роберт Сале есімімен аталды. Үлкен Манчестердегі Болтон қаласындағы екі бір-бірінен кейін ашылған қоғамдық үйге сэр Роберт Сале есімі берілді. Екіншісі 1880-ші жылдары жабылды. У. Л. Уолтон – Лондонда жұмыс істеген пейзаж суретшісі, ол 1834 және 1855 жылдар аралығында көрмелерге қатысты. Ол генерал Саленің Жалалабадты қорғауының (шамамен 1845 жыл) литографиялық тақталарын жасады.