КСРО шпионының құпиялары: Павел Судоплатовтың естеліктері
Special Tasks
Павел Судоплатовтың естеліктері: КСРО тыңшысының құпия өмірі. Саботаж, қастандық, саяси ойын-саясат – Советтік құпия қызметінің ашылуы. Троцкийге жасалған қастандықтар туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Арнайы тапсырмалар: Қаламаған куәгердің естеліктері – Кеңес тыңшысының шебері – Павел Судоплатовтың автобиографиясы. Ол Кеңес Одағының барлау қызметінің мүшесі болып, генерал-лейтенант шеніне дейін көтерілген. 1994 жылы жарық көргеннен кейін, бірнеше себепке байланысты үлкен дау тудырды. Сондай-ақ, ол кеңес барлауы мен кеңес ішкі саясатын жоғары лауазымда тұрған жылдарында егжей-тегжейлі қарастыру арқылы Ресейден тыс жерлерде де танымал болды. Кітапта Кеңес мемлекетінің "арнайы тапсырмалар" терминіне қатысты көзқарасы да сипатталған, Судоплатов оны КСРО-ның шекарасынан тыс жерлердегі "саботаж, ұрлау және кісі өлтіру" деп түсіндірген. Судоплатов Леон Троцкийді өлтіруге әкелген екі құйрық тікенді жоспарды ұйымдастырумен белгілі болды.
Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster is the autobiography of Pavel Sudoplatov, who was a member of the intelligence services of the Soviet Union who rose to the rank of lieutenant general. When it was published in 1994, it caused a considerable uproar for a number of reasons. It also made him well known outside Russia by providing a detailed look at Soviet intelligence and Soviet internal politics during his years at the top. The book also described the Soviet state view on the term "special tasks" which Sudoplatov described as "sabotage, kidnapping and assassination" beyond the USSR's borders. Sudoplatov was known for managing the two plots that led to the assassination of Leon Trotsky.
Проблемалар мен құндылықтар
Бұл жұмыс бірнеше себеппен проблемалы болып табылады. Біріншіден, ол Судоплатовтың естеліктеріне негізделген, кітаптың негізгі бөлігін құрайтын оқиғалардан кейін 40 жыл немесе одан да көп уақыт өткен соң жазылған. Екіншіден, ол ұлы Анатолий және екі американдық жазушы – Джеррольд пен Леона Шектерлердің көмегімен жазылды. Судоплатовтың үлесі – бірқатар сұхбаттар, оларды басқалары кітапқа айналдырды. Соңында, Шектерлер осы тақырыпта басқа да проблемалы жұмыстар жазған. Джон Эрл Хейнс пен Харви Клехр Судоплатовтың атомдық тыңшылық туралы баяндамасын «қате естеліктер, кеңес құпия қызметінің дезинформациясы, шалаң-шұлақ сілтемелер, түсініксіз жағдайларда белгісіз көздерден алынған құжаттарға негізсіз сенім және логика мен ой-өріс қателіктері» жиынтығы деп сипаттады. Кітапта көптеген дұрыс емес мәлімдемелер бар. Мысалы, «MLAD»/«MLLAD» кодолық аты бар көзді Теодор Холлдың орнына Бруно Понтекорво деп қате анықтаған. Мұның себептері әртүрлі болуы мүмкін. Біріншіден, кітап 40 жылдан кейін жазылғандықтан, Судоплатовтың есте сақтауы қате болуы мүмкін. (Ол қате жасаған сұхбаттың стенограммасында, MLAD Понтекорво екендігі туралы сұраққа «Мен солай ойлаймын; Иә» деп жауап бергені тіркелген.) Сонымен қатар, Холл сол кезде Батыста белгілі болған жоқ, сондықтан Судоплатов оны қорғауға тырысқан болуы мүмкін. Басқа қателіктер Судоплатовтың Батыста проблема тудыруға деген ниетімен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, кітапта құнды материал көп, тіпті оның кемшіліктерін атап көрсеткен сыншылар да оның маңызды екенін мойындайды. Мысалы, Алексей Кожевников «Судоплатов өзінің бөлімі, оның бағыныстағылары және, мүмкін, тікелей байланысты агенттері мен олардың тапсырмалары туралы жазғанда өте сенімді» деп жазды. Кейде Судоплатов тікелей фактілерге қайшы келеді, мысалы, Лео Силард пен оның хатшысы кеңестік барлау қызметіне ақпарат берді деп мәлімдегенде, Силардтың хатшысы болған жоқ. Сонымен қатар, ол Силардтың Лос-Аламоста жұмыс істегенін айтқан, ал ол 1942 жылдың желтоқсанында Энрико Фермимен бірге Чикаго университетінде бірінші ядролық реакторды құруға көмектесіп жатқан. Судоплатов сондай-ақ Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласындағы Зоук дәріханасының кеңестік тыңшылардың де-факто қауіпсіз үйі болғанын мәлімдеді, ол алғашқыда Иосиф Григулевич жасаған Троцкийге жасалған төңкеріс жоспарында рөл атқарды, содан кейін Нью-Мексикодағы атомдық тыңшылық үшін база ретінде пайдаланылды. Тарихшы Э.Б. Хелд бұл Судоплатовтың Оппенгеймерге қарсы айыптауларын күшейту үшін жасаған дезинформациясы болуы мүмкін дейді, өйткені Судоплатов Оппенгеймердің кодолық аты STAR болғанын мәлімдеді. Американдық қарсы барлау транскрипттері MLLAD және STAR Теодор Холл және Савилл Сакс екенін көрсетті. Хелд 1994 жылғы Судоплатовтың мемуарларындағы дезинформацияның 1995 жылы «Венона» жобасының құпиясы алынуына себеп болуы мүмкін деп болжайды. Кітап сондай-ақ Джулиус пен Этель Розенбергтің кеңестік барлау қызметі үшін жұмыс істегенін растады, бірақ олардың рөлі аса маңызды емес екенін айтты.
It is a somewhat problematic work for several reasons. For one, it was based in large part on Sudoplatov's memory, 40 years or more after the events that form the bulk of the book. For another, it was written with the help of his son Anatoli and two American writers, Jerrold and Leona Schecter, with Sudoplatov's contributions being a series of interviews, which the others turned into a book. Finally, the Schecters have produced other works on this topic which are problematic. John Earl Haynes and Harvey Klehr described the portrayal of atomic espionage by Sudoplatov as a mix of "faulty memories, Soviet intelligence agency disinformation, sloppy citations, misplaced trust in documents provided by unidentified sources under unexplained circumstances, and egregious lapses in logic and judgment." The book contains a number of incorrect statements. One example is the misidentification of the source codenamed "MLAD"/"MLLAD" as Bruno Pontecorvo, instead of Theodore Hall. Various reasons are possible; for one, as the book was written over 40 years later, Sudoplatov's memory may have been in error. (The transcript of the interview where he made the error records him responding to a question as to whether MLAD was Pontecorvo by saying "I think so; Yes.") Also, Hall was at the time unknown in the West, and Sudoplatov may have wished to protect him. Other misstatements have been attributed to a desire on the part of Sudoplatov, who never changed his allegiance, to cause trouble in the West. Still, the book contains a great deal of material that is of value, and even critics who note its problems feel that it has considerable value. For instance, Alexei Kojevnikov wrote, "Sudoplatov is quite reliable when he writes about his own unit, subordinates and, probably, agents directly connected to it and their assignments." At times Sudoplatov contradicts facts directly, such as when he claimed Leo Szilard and his secretary passed information to the Soviets, when Szilard did not have a secretary, and claiming that Szilard worked at Los Alamos when he was working at the University of Chicago helping build the first nuclear reactor in December 1942 with Enrico Fermi. Sudoplatov also claimed the existence of a de facto Soviet safe house, Zook's Drugstore in Santa Fe, New Mexico, that first played a role in the first Trotsky assassination plot by Iosef Grigulevich, and later continued use as a base for atomic espionage in New Mexico. According to historian E. B. Held, this may have been disinformation on Sudoplatov's part to boost his accusations against Oppenheimer, who Sudoplatov claimed was codenamed STAR. American counterintelligence transcripts show that the identities of MLLAD and STAR were Theodore Hall and Saville Sax respectively. Held suggests that pieces of disinformation in Sudoplatov's memoir in 1994 may have been a reason why the Venona project was declassified in 1995. The book also confirmed that Julius and Ethel Rosenberg had worked for Soviet intelligence although argued that their role was not very important.
Басқа тақырыптар
Алайда, атомдық тыңшылық туралы материал кітаптың шағын бөлігі ғана, және кітапта көптеген советтік барлау операциялары, көбінесе Судоплатовтың жеке қатысқан операциялары туралы толыққанды мәліметтер келтірілген. Судоплатовтың Мәскеуге келгеннен кейінгі кезеңдегі саяси ара-жібіліктер, барлау қызметтерінің ішінде де, совет үкіметінің жоғарғы эшелондарында да талқыланады. Мысалы, Николай Ежов пен Лаврентий Берияның құлауына байланысты оқиғалар, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Кеңес Одағындағы жағдай және Иосиф Сталиннің соғыс басталғандағы реакциясы егжей-тегжейлі сипатталған.
However, the material on the atomic espionage is only a small part of the book, which also details many Soviet intelligence operations, mostly those with which Sudoplatov had personal involvement. For the period after Sudoplatov's arrival in Moscow, it also discusses the political machinations, both inside the intelligence services and at the top of the Soviet government. For instance, the events surrounding the falls of Nikolai Yezhov and Lavrentii Beria are given in considerable detail, as are the events in the Soviet Union leading up to World War II and Joseph Stalin's reaction to the outbreak of the war.
Басқа реакциялар
Атомдық ақпаратқа қатысты қозғалған даулар кітаптың авторы кім болғаны және Судоплатов мақсатты түрде дұрыс емес мәлімдеме жасады ма деген сұрақтар тудырды. Көптеген тараптар, оның ішінде Ресейдің Сыртқы барлау қызметі, Судоплатов өзінің өмірбаяндық еңбегіндегі өз рөлін көбірек көрсеткенін айтты. Совет атом бомбасын жасауға қатысқандар Судоплатовтың советтік барлау арқылы оларға берілген ақпарат туралы айтқандары ғалымдардың совет атом бомбасын жасаудағы еңбегін кемсітеді деп санайтын.
The controversy around the atomic information charges led to questions about who had written the book and whether Sudoplatov had deliberately made misrepresentations. A number of parties, including Russia's own Foreign Intelligence Service, contended that Sudoplatov exaggerated his own role in his autobiography. Members of the Soviet atomic bomb project felt that Sudoplatov's claims about the amount of information provided to them by Soviet intelligence denigrated the scientists' role in the creation of Soviet atomic bombs.