Эдуардо Матос Моктесума: Мексикалық археолог және Templo Mayor қазбаларының жетекшісі

Кіріспе

Мексикалық археолог (1940 жылы туған)

Эдуардо Матос Моктезума (1940 жылдың 11 желтоқсанында туған) – мексикалық археолог. 1978 жылдан 1982 жылға дейін ол Мексиканың орталық бөлігіндегі ацтектердің ірі пирамидасының қалдықтары – Темпло-Майордағы қазба жұмыстарын басқарды. Матос Моктезума Ұлттық антропология және тарих мектебінде археология және Мексиканың Ұлттық автономиялық университетінде антропология мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Ол майялар аймағындағы және Мексиканың орталық бөлігіндегі археологиялық ескерткіштерді қазып зерттеді. Templo Mayor жобасынан басқа, Матос Тула және Теотиуакан жерлеріндегі ірі далалық жұмыстар жобаларына басшылық етті. Сондай-ақ, Мексика археологиясының тарихын зерттеуге маңызды үлес қосты. Матос Моктезума 1978 жылдан 1982 жылға дейін әлемдегі ең маңызды археологиялық жобалардың бірі – Темпло Майор жобасының директоры болды. Бірнеше маусымдық қазбалар ацтек империясының осы орталық ғибадатханасының құрылыс тарихын ашты, көптеген артефакттар табылып, ацтек діні, империясы және идеологиясы туралы ғылыми түсініктерді өзгертіп жіберді. Матос Моктезума осы керемет табылған заттар қойылған Темпло-Майор мұражайының құрылуын қадағалап, көп жылдар бойы мұражайдың директоры болды. 1987 жылы Қалалық археология бағдарламасы құрылды (Матос басқарды), онда Мексика қаласының орталығындағы қазба жұмыстары Темпло Майордың жақын маңайынан тысқары кеңейтілді. Бұл зерттеулер бүгінгі күні де жалғасуда. Эдуардо Матос Моктезума өмірінде 500-ге жуық еңбек жариялаған. Оның кітаптарына техникалық археологиялық есептер, археологиялық табылған жерлерді түсіндіру жұмыстары, археология тарихы бойынша ғылыми зерттеулер, көрме каталогтары және тараулар жинақтары кіреді. Матос Моктезума мексикалық археология саласында көптеген маңызды лауазымдарды атқарды. Ұлттық антропология және тарих институты үшін ол Испандыққа дейінгі ескерткіштер департаментіне, Археология кеңесіне және Ұлттық антропология және тарих мұражайына басшылық етті. Сондай-ақ, ол лекциялар, жазбалар және музейлік экспонаттар арқылы археология мен ацтек өркениетін халыққа түсіндіру үшін жұмыс істеді және 2018 жылы ежелгі ацтек діні тақырыбында Гарвард газетіне сұхбат берді. Профессор Матос Мексикада да, басқа елдерде де көптеген марапаттар мен наградалар алды. Ең танымал – Мексикадағы ең үздік ғалымдар мен суретшілердің беделді тобы – Colegio Nacional-ға сайлану. Ол «Пальма академиялық орденінің» кавалері, «Ұлттық лайықтылық орденінің» кавалері және Франция үкіметінің «Өнер және әдебиет орденімен» марапатталды. Сонымен қатар, Венесуэланың Андрес Белло сыйлығын, Гарвард университетінің Генри Б. Николсон медалін және Колорадо университетінің ғылым докторы атағын алды. Ол сонымен қатар Германияның археологиялық институтының, Американың археологиялық институтының, Мексиканың география және статистика қоғамының, Мексиканың тарих академиясының және басқа да көптеген кәсіби ұйымдардың мүшесі. 2007 жылы Ұлттық ғылым және өнер сыйлығын алды. 2017 жылы Гарвард университетінде Эдуардо Матос Моктезума атындағы дәріс сериясы жарияланды. 2022 жылы «Әлеуметтік ғылымдар» санатында Астурия ханшайымы сыйлығымен марапатталды.

Eduardo Matos Moctezuma (born December 11, 1940) is a Mexican archaeologist. From 1978 to 1982 he directed excavations at the Templo Mayor, the remains of a major Aztec pyramid in central Mexico City. Matos Moctezuma graduated with a master's degree in archaeology from the National School of Anthropology and History and a master's degree in anthropology from the National Autonomous University of Mexico. He has excavated at archaeological sites in both the Maya area and in central Mexico. In addition to the Templo Mayor project, Matos has directed major fieldwork projects at the sites of Tula and Teotihuacan. He has also made important contributions to the study of the history of archaeology in Mexico. Matos Moctezuma was director of the Templo Mayor project from 1978 to 1982, one of the most important archaeological projects in the world. Several seasons of excavations uncovered the construction history of this central temple of the Aztec Empire, where numerous artefacts were unearthed, overturning scholarly understanding of Aztec religion, empire, and ideology. Matos Moctezuma oversaw the creation of the Templo Mayor Museum in which these spectacular finds are displayed, and he directed the Museum for many years. 1987 saw the creation of the Urban Archaeology Program (directed by Matos) in which excavations in downtown Mexico City were expanded beyond the immediate site of the Templo Mayor. This research continues today. Eduardo Matos Moctezuma has published nearly 500 works during his career. His books include technical archaeological reports, interpretive works on archaeological finds, scholarly studies in the history of archaeology, exhibition catalogs, and collections of chapters. In addition to his work at the Templo Mayor and its museum, Matos Moctezuma has held many important posts in the field of Mexican archaeology. For the National Institute of Anthropology and History, he has directed the Department of Pre Hispanic Monuments, the Archaeology Council, and the National Museum of Anthropology and History. He has also worked to explain archaeology and Aztec civilization to the public through lectures, writings, and museum exhibits, and was an interviewee for the Harvard Gazette in 2018 on the topic of ancient Aztec religion. Professor Matos has received many honors and awards, both in Mexico and in other countries. The most notable is election to the Colegio Nacional, a prestigious group of the top scholars and artists in Mexico. He has been distinguished as a Chevalier dans l'Ordre des Palmes Académiques, Chevalier de l'Ordre National du Mérite and given the Ordre des Arts et des Lettres by the Government of France. He has also received Venezuela's Andrés Bello Award, Harvard University's Henry B. Nicholson Medal and an honorary doctorate in science by the University of Colorado. He is also a member of the German Archaeological Institute, the Archaeological Institute of America, the Mexican Society of Geography and Statistics, the Mexican Academy of History and many other professional organizations. He was awarded the National Science and Arts Prize in 2007. In 2017, the Eduardo Matos Moctezuma Lecture Series at Harvard University were announced. In 2022 he was awarded the Princess of Asturias Award in the category "Social Sciences".

Негізгі басылымдар

Матос Моктезума, Эдуардо (1988) Ацтектердің Ұлы ғибадатханасы. Теңіз және Хадсон, Нью-Йорк. Матос Моктезума, Эдуардо (1995) Темпло Майордағы өмір мен өлім. Бернард Р. Ортиз де Монтельяно және Тельма Ортиз де Монтельяно аударған. Колорадо университетінің баспасы, Боулдер. Матос Моктезума, Эдуардо (редактор) (1999) Кафедралық собор және метрополиттік қасиетханадағы қазбалар: қалалық археология бағдарламасы. Ұлттық антропология және тарих институты, Мексика қаласы. Матос Моктезума, Эдуардо (1999–2005) Estudios mexicas. 5 томдық. Мексика қаласындағы El Colegio Nacional. Матос Моктезума, Эдуардо және Фелипе Солис (2005) Ацтек күнтізбесі және басқа күн ескерткіштері. Grupo Azabache, Мексика қаласы. Матос Моктезума, Эдуардо және Фелипе Р. Солис Олгуин (редакторлар) (2002) Ацтектер. Лондон Корольдік өнер академиясы. Матос Моктезума, Эдуардо және Леонардо Лопес Лужан (2012) Монументалды мексикалық мүсіншілік. Экономикалық мәдениет қоры, Мексика қаласы.