Кіріспе

Уотсонның диірмені – Канаданың Онтарио штатындағы Манотик қаласында орналасқан тарихи ұн және астық диірмені. Бұл Оттава аймағындағы жалғыз жұмыс істейтін мұражай және Солтүстік Америкадағы жұмыс істеп тұрған өте сирек кездесетін өнеркәсіптік астық диірмендерінің бірі. Уотсонның диірмені әлі күнге дейін диірменде өндірілген тастан ұнтақталған тұтас бидай ұнын сатады. Диірмен сонымен қатар Аннабель атты әуесімен де әйгілі. Аңыз бойынша, Джозефтің әйелі Энн Кьюриер 1861 жылы осы жерде болған қайғылы оқиғада қаза тапқаннан кейін диірменді кезіктіреді. Уотсонның диірмені Манотик қаласының ең танымал нысаны болып табылады. Оның суреті қаланың символы ретінде қолданылады. Мосс Кент Дикинсон және Джозеф Меррилл Кьюриер 1860 жылы Лонг-Айленд диірмен кәсіпорны ретінде диірменді құрды. Бұл Ридо каналының қуатын пайдалана отырып, аймақта салынған диірмендердің бірі болды. 1946 жылы Гарри Уотсон сатып алғаннан кейін диірмен қазіргі атауын алды. Уотсон диірменді өнеркәсіптік деңгейде жүргізген соңғы иесі болды. 1972 жылы Ридо аңғарының қорғау басқармасы диірменді сатып алып, оны мұражайға айналдырды. Диірмен жаз айларында жұртшылыққа ашық және әр жексенбіде диірмен жұмысын көрсететін іс-шараларды ұйымдастырады.

Тарих

Уотсон диірмені бастапқыда 'Long Island Milling Enterprise' деп аталды және оны Оттаваның екі танымал бизнесмені: Мосс Кент Дикинсон және Джозеф Меррилл Карриер үшін Оттава мердігері Томас Лангрелл салдырды. Дикинсон табысты экспедитор және пароход иегері болды. Ол көптеген жүк және жолаушылар кемелерінің арқасында "Карамақтың патшасы" деген лақап атпен танылды. Дикинсон сондай-ақ 1864 жылдан 1866 жылға дейін Оттаваның мэрі болды, бұл Конфедерацияға дейінгі кезең еді, және қазіргі Оңтүстік Африка елшілігі орналасқан ғимаратта тұрды. Оның серіктесі Джозеф Курье ағаш өңдеу саласындағы ірі кәсіпкер және Оттавадағы Виктория құю зауытының серіктесі болды, осы зауытта диірменнің барлық машиналары құйылды. Уотсон диірмені бастапқыда бір уақытта салынған төрт диірменнің бірі болды. 1859 жылы арақ диірмені, 1860 жылы астық диірмені, ал 1861 жылы кард диірмені аяқталды. 1875 жылы Канаданың Бунг, Плаг және Спайл фабрикасы салынды, ол кейіннен "Манотик диірмендері" деп аталған Лонг-Айленд диірмен кәсіпорнын толықтырды. Дикинсон Лонг-Айленд диірмендері кешенінің маңында ауыл салуды жоспарлады. Ол 30 акр жер сатып алып, оны құрылыс учаскелері ретінде сатты. Ауылға алгонкин тілінен алынған "Манотик" деген ат берілді, бұл сөз "арал" деген мағынаны білдіреді. Дикинсон сонымен қатар Уотсон диірменінің қарсы жағында үй салды, ол бүгінге дейін сақталған және "Дикинсон үйі мұражайына" айналдырылды. Уотсон диірмені 1928 жылға дейін Дикинсон отбасының меншігінде болды, содан кейін Мосс Кент Дикинсонның кіші қызы Элизабет оны Александр Спраттқа сатты. Спратттың алты баласы болды: Чарли, Билли, Хелен, Кен, Дик және Хьюберт. Александр диірменді басқарып тұрған кезде бүкіл отбасы Дикинсон үйінде тұрды. Александр 1936 жылы мидың қатерлі ісігінен қайтыс болды. Оның әйелі 1946 жылы Гарри Уотсонға сатылғанға дейін бизнесті жалғастырды. Уотсон, оның әйелі Анна және олардың алты баласы – Рон, Билл, Джек, Джим, Боб және Мэри де Дикинсон үйінде тұрды. Канадалық Тынық мұхиты темір жолының құрылысымен батыстан бидай мен ұн импорттау Онтариода бидай өсіру және ұн тартудан арзанға түсті. Спратт пен Уотсон заманауи талаптарға сай келу үшін және жергілікті сүт және мал шаруашылығын қамтамасыз ету үшін диірменді біртіндеп жем-шөп және тұқым өндіру кәсіпорнына айналдырды. Уотсон сонымен қатар көмір мен цемент таратуды ұйымдастырды.

Энн Кросби Кьюриер

Уотсонның диірменін Джозеф Кьюриердің екінші әйелі Энн Кросби Кьюриердің арбағы қоршап тұрады деген әңгіме бар. 1841 жылы туған Энн, сәтті қонақ үй иесінің қызы болған және Нью-Йорк штатының Калдвелл ауылында жеті бауырласымен бірге өскен. 1861 жылы Энн Джозеф Меррилл Кьюриерге тұрмысқа шықты, ол сол кезде диірменнің тең иесі еді. 1861 жылдың 11 наурызында, дүйсенбі күні, некелеріне 6 апта өткен соң, Джозеф пен Энннің бал айынан оралған кезде, Кьюриер мен Дикинсон алғашқы табысты жұмыс жылын тойлау үшін шағын кеш өткізді. Олар жабдық пен механизмдердің тығырынан өтіп бара жатқанда, қайғылы оқиға орын алды. Энннің кринолин мен көйлегі диірменнің екінші қабатындағы турбина біріне ілігіп, тірекке соғылып, сол жерде қаза тапты. Осы трагедиядан кейін Джозеф диірменге деген қызығушылығын бірден жоғалтып, үлесін серіктесі Дикинсонға сатты. Осы уақыттан бері Уотсонның диірменінде Энннің арбағының көптеген расталмаған көріністері байқалды, сондықтан бұл орын жиі Оттаваның көшкен ғимараттарының бірі саналады. Уотсонның диірменінде қазіргі уақытта ғимараттың көшкен табиғатын насихаттайтын бірқатар іс-шаралар өткізіледі, оның ішінде "Кешкі қорқынышты әңгімелер" және "Көшкен Оттава" мен "Паранормальдық қоғам" сапарлары бар.

Турбиналар

Турбиналар – зауыттағы барлық басқа жабдықтарды қуатпен қамтамасыз ететін ең маңызды машиналар. Олар 1859 жылы Оттава қаласындағы Виктория құю зауытында құйылған түпнұсқалар. Ірі турбиналар 40 ат күшіне, ал кіші турбиналар 20 ат күшіне дейін қуат бере алады. Судың үздіріліссіз ағыны ешқашан мұз қатып тоқтамағандықтан, турбиналар жыл бойы жұмыс істей берді. Бірінші турбина азық ұнтағын және просеивательді, үшіншісі лифттерді және бұрғылау құралдарын, ал бесіншісі диірмен тастарын және тұқым тазартқышты қозғалтады. Қалған үш турбина қазір қолданылмайды.

Хоппер, лифттер және жинақ қорабы

Бидай өлшенгеннен кейін, оны қабылдау бункеріне төгеді. Бункердің төменгі жағында, рычагпен басқарылатын кішкентай тесік бар. Бұл диірменшіге жүйеге түсетін бидай мөлшерін реттеуге мүмкіндік береді. Осымен автоматты ұнтақтау процесі басталады. Осы сәттен бастап, ұнға қаптап дайын болғанша астық пен ұн адам қолына тимейді. Бункер арқылы төгілгеннен кейін, астық конвейерлік лифт арқылы екінші қабатқа жеткізіліп, үлкен жинақ қоймасына, яғни гарнер бункеріне сақталады.

Диірмен тастары мен орақ

Диірмен тастарын әртүрлі материалдардан жасауға болады. Уотсон диірменіндегі тастар бурстон деп аталатын өте қатты кварцтан жасалған. Олар 1859 жылы Франциядан әкелінген. Бұның себебі – Канада мен АҚШ-тың жергілікті тастары аяқталған өнімге ұсақ сынықтар қосып жіберген. Тастың бетінде жолақтардың өрнегі бар, ол «киім» деп аталады. Әртүрлі диірмен тастары әртүрлі өрнектерге ие. Уотсон диірменінің диірмен тастары 3/4 «киімге» ие. Тастың нақты «киімі» оның қандай затты ұнтақтағанын көрсетеді. Екі тастың жолақтары әртүрлі бұрыштарда орналасқан және ұнтақтау кезінде қайшы сияқты жұмыс істейді. Тек жоғарғы тас, яғни айналмалы тас ғана айналады, ал төменгі тас қозғалмай тұрады. Әр тас шамамен 900 килограмм салмаққа ие, бұл Volkswagen Beetle машинасының салмағына жуық. Диірменшінің машинаны басқаруы үшін диірменнің алдында екі үлкен темір дөңгелек орналасқан. Кішкентай дөңгелек диірменшіге жоғарғы тасты көтеруге және түсіруге мүмкіндік береді. Үлкен дөңгелек диірменді айналдыратын турбинаның қақпасын ашу үшін қолданылады. Жоғарғы тас өте ауыр болғандықтан және жылдам айналып тұрғандықтан, көп мөлшерде жылу пайда болады, ол өз кезегінде ұнтақталған дәнді жылытады. Ұнтақтау кезінде диірмендегі терезелердің ашық болуы маңызды, себебі шаң бөлшектері өртке қауіпті. Процес кезінде, ұнтақталған дән жылы және ылғалды болғандықтан, кебек пен қабықтың ұннан бөлінуі қиын, сондықтан оны салқындату қажет. Ұнтақталған дән көтерілгіш арқылы шатырға көтеріледі, онда ол «шүмерек» деп аталатын машинаға түседі, ол ұнтақталған дәнді салқындатып, көпіртіп жібереді.

Қалқымалы

Бұрғыдан ұн кебіншеге түседі. Кебінше – екінші қабатта орналасқан үлкен іріктегіш машина. Кебінше ұнды қабықтан бөліп, таза таспен ұнтақталған бидай ұнының соңғы өнімін қамтамасыз етеді. Екі өнім де негізгі қабатқа түсіп, онда екі түрлі қапқа бөлінеді. Ұн кішігірім порцияларға қапталап, диірменнен сатып алуға болады.

Азық-түлік ұнтағы

Азық-түлік ұнтақтауыш астық ұнтақтаудың жаңа әдісін ұсынды. Ескі тас ұнтақтағыштардың қандай затты ұнтақтауға болатыны шектеліп қойған болса, азық-түлік ұнтақтауыш түрлі астық пен тұқымдарды ұнтақтай алатын. Бұл машина көбінесе жергілікті шаруалардың малдарына жем дайындау үшін қолданылды. Бүгінде азық-түлік ұнтақтауыш жүгеріні ұнтақтап, оны үйрек жемі ретінде сатады.

Лонг Айленд фрезерлік кәсіпорны

Грайст-мельницадан өзге, пилорама, кард машинасы және шелек фабрикасы да Лонг-Айленд диірмен кәсіпорнының бір бөлігі болды.

Ағаш кесу машинасы

Өзеннің қарама-қарсы жағалауында орналасқан Мосс Кент Дикинсон мен Джозеф Курриер, жаңадан иеленген су қуаты құқықтарын пайдаланып, алғашқы арақ-шаруа зауытын салды. Арақ-шаруа зауыты 1859 жылға дейін салынған, ал осы зауыттан араланған ағаш Лонг-Айленд астық ұғындырғыш зауытының (Уотсон зауыты) құрылысында қолданылды. Зауыттың көлемі шағын болды, тек 22 метрге 72 метрді құрады. 1870 жылы бөгеттің кеңейтілуіне байланысты, бұл алғашқы арақ-шаруа зауытын алып тастау қажет болды. Жаңа зауыттың құрылысы ескісі бұзылмас бұрын басталды. Екінші арақ-шаруа зауыты біріншісінен ірілеу болды, оның көлемі 30 метрге 100 метрді құрады. 1876 жылы жаңа канадалық Бунг, тығын және шпиль фабрикасын орналастыру үшін 6 метрлік қосымша бөлім салынды. Екінші арақ-шаруа зауыты 1887 жылғы жазда өртенген. Бүгінде зауыттың барлық физикалық қалдықтары жоғалып кеткенімен, ол Манотиктің құрылысында маңызды рөл атқарды, арбалар, кареталар, шаналар, доңғалақтар, жиһаз және құрылыс үшін қажетті ағаш материалдарын қамтамасыз етті.

Кардтау фабрикасы

Сегіз айдың ішінде салынған жүн илеу фабрикасы 1861 жылдың 1 желтоқсанында ашылды. Ұн диірменінің қасында орналасқан жүн илеу фабрикасы Лонг-Айленд диірмен кәсіпорнының үш ғимаратын толықтырды. Алғашқыда фабрика 32 футқа 30 фут болған, бірақ 1870 жылы көбірек орын қажет болды және фабрика 60 футқа 30 футқа дейін кеңейтілді. Бұл фабрика шаруаларға жүн илеуге және киімге дайындауға ғана емес, сонымен қатар тапсырыс бойынша мата алуға мүмкіндік берді. 1874 жылдан 1876 жылға дейін жүн илеу фабрикасы бизнесті жүргізген Р. В. Конвейге жалға берілді. Фабрика өртеніп, толығымен қираған кезде тағдыры шешілді. Өрттің нақты күні белгісіз, бірақ ол 1879 және 1885 жылдар аралығында болған деп саналады. Шаруа отбасыларына пайдалы болғанымен, жүн илеу фабрикасы жаңартылмады, тіпті Дикинсонның жазбаларынан Мосс Кент өзі сызып тастады. Бүгінде жүн илеу фабрикасынан тек өзен жағасындағы іргетасының қалдықтары ғана қалды.

Бунг фабрикасы

Мосс Кент Дикинсон 1875 жылы Канаданың Банг, Плаг және Спайл фабрикасын құрды. Сол кезде Канадада осындай кәсіп орнының тек біреуі ғана болды. Дикинсон өзінің бунгтарын (шарап шешегі үшін ағаш тығындар) бүкіл әлемге жөнелтті. 1887 жылы бунг фабрикасы орналасқан арақайын өртенгеннен кейін, Дикинсон тек бунг фабрикасын сақтап қалуға болатынын шешті. Жаңа ғимарат өзеннің төменгі ағысында, қарсы жағалауда салынды. Бунг фабрикасын қуаттандыру үшін оның ұн тартатын диірменінің жертөлесіне алтыншы турбина орнатылды, ал 3 дюймдік болат кабель жертөле терезесінен шығып, өзен арнасымен жаңа диірменге дейін созылды. Қуат қажет болғанда, бау тартылып, ұн тартатын диірмендегі қоңырау соғып, диірменшіге алтыншы турбинаны іске қосу керектігін хабарлады. 1926 жылы бунг фабрикасы бөлшектелді және Манотиктегі Лонг-Айлендтегі тұрғын үйдің бір бөлігіне көшірілді.

Қазіргі заман

1963 жылдың 1 шілдесінде Ұлттық капитал комиссиясы (NCC) Гарри Уотсонмен Миллді тарихи маңызы бар нысан ретінде ашу туралы келісімге келді. Ридо аңғарының қорғау басқармасы (RVCA) 1972 жылы осы тарихи ескерткішті сақтау мақсатында Уотсонның диірменін, Дикинсон үйін және шарабанын сатып алды, сонымен қатар "Уотсонның диірмені" атауы сақталды. RVCA диірменді толыққанды қайта жаңартып, оны жұмыс істейтін ұн тартатын диірмен және мұражай ретінде қайта ашты. 2008 жылы Уотсонның Милл Манотик Инкорпореттед (WMMI) Уотсонның диірменіне тие болды. Бүгінде ол өндірістік мұражай және қоғамдық орталық ретінде қызметін жалғастыруда. Уотсонның диірмені ұн және мал азырату диірмені ретінде жұмыс істеуді жалғастыруға, сондай-ақ көптеген келушілер үшін әлеуметтік, мәдени және білім беру орталығы болуға міндеттенді. Уотсонның диірмені Ридо өзенінің жағасында, Онтарио провинциясының Манотик ауылында орналасқан. Ол Ридо өзені Лонг-Айлендтің айналасында екіге бөлінетін жердегі артқы арнадағы бақылау бөгетінің жанында салынған. Өзеннің екінші арнасында Лонг-Айленд шлюздары орналасқан. Уотсонның диірмені Онтарио провинциясының Оттава қаласынан оңтүстікке қарай 20 шақырым қашықтықта жатыр.

Қауымдастықтар

Бұл мұражай Оттава мұражайлар желісі және Ескі диірмендерді сақтау қоғамымен (SPOOM) байланысты.