Жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың мифтік түсіндірмелері

Кіріспе

Жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың мифтік шығу тегі туралы прозалық қайта баяндама. Катастеризми немесе Катастеризмдер (грекше Καταστερισμοί Katasterismoi, "Шоқжұлдыздар" немесе "Жұлдыздар арасындағы орналасулар") – Киринелік Эратостеннің жоғалған еңбегі. Бұл жұлдыздар мен шоқжұлдыздардың аңыздар арқылы шығу тегін қоса, астрономиялық мифологияның толық жинағы болды. Түпнұсқа еңбектің ғана қысқаша мазмұны сақталған, ол белгісіз авторға жатады және кейде "псевдо-Эратостен" деп аталады, ал еңбектің атауы – Epitome Catasterismorum.

Қорытынды

Эпитомда ұзақ процестің жетілуі және толыққанды дамуы жазылған: гректердің Месопотамия зодиагын қабылдауы, парсы тілмаштары арқылы жеткізіліп, грек мифологиясының белгілі терминдерімен аударылып, үйлесімделген. Бұл аудармадағы басты еңбек – грек мифологиялық номенклатурасын жеке жұлдыздарды, Плеядалар мен Гиадалар сияқты жұлдыздар шоқтарын және шоқжұлдыздарды атау үшін қолдану болды. Классикалық Грецияда «қозғалатын жұлдыздар» және оларды басқаратын құдайлар, Платон сияқты, бөлек болды; ал эллинистік мәдениетте бұл байланыс ажырамас сәйкестікке айналды, сондықтан Аполлон енді Күннің билеушісі емес, шын мәнінде Гелиос болды (Seznec 1981, 37–40-беттер). Эпитомның 1–42 тараулары Птолемейге (б.з. 2-ғасыры) белгілі қырық сегіз шоқжұлдыздың (Плеядаларды қоса алғанда) қырық үшіне арналған; 43–44 тараулары бес планета мен Көктем жолы туралы. † Қазіргі заманғы шоқжұлдыздардың бірі емес. Птолемейдің 48 шоқжұлдызының ішінде Корона-Австралис, Экулеус, Весы, Лупус және Серпенс шоқжұлдыздары кірмейді. Көне заманда Арго-Навис (Арго кемесі) үш шоқжұлдызға бөлінді: Карина (келі), Пуппис (қалқа) және Вела (желкендер); ал Плеядалар Тор шоқжұлдызының ішіндегі жұлдыздар шоғыры ретінде танылады. Бұл еңбекте кейбір жерлерінде Гезиодқа жатқызылатын, бірақ қазір жоғалған «Астрономия» еңбегінен үзінділер келтірілген. Осыған ұқсас кейінгі жазба – Поэтикон Астрономикон немесе Де Астрономика (кейбір қолжазбаларда, Гигиннің мәтініндегі қолданысын ұстана отырып, Де Астрология деп аталады), ол Гай Юлий Гигинге жатқызылады. Ренессанс кезінде Эпитом «Catasterismi» деген атпен басыла бастады, бірақ бұл жұмыс әрқашан Hyginus-тің, басқа бір ежелгі катастеризмдер жинағының артынан қалды. «Catasterismi» алғашқы суреттелген басылымы Эрхард Ратдолттың ағаш кескіндерімен безендірілген (Венеция, 1482). Иоганн Шаубахтың «Catasterismi» басылымы (Мейнинген, 1791) Иоганн Буледің «Аратус» (Лейпциг, 2 том, 1793–1801) еңбегінен алынған аспан карталарымен суреттелді. А. Оливьеридің ескі Teubner басылымынан кейін, Псевдо Эратосфеннің «Catasterismi» (Лейпциг, 1897) мәтінінің жаңа толық басылымы, соның ішінде recensio Fragmenta Vaticana жарық көрді.

The Epitome records the mature and definitive development of a long process: the Hellenes' assimilation of a Mesopotamian zodiac, transmitted through Persian interpreters and translated and harmonized with the known terms of Greek mythology. A fundamental effort in this translation was the application of Greek mythic nomenclature to designate individual stars, both asterisms like the Pleiades and Hyades, and the constellations. In Classical Greece, the "wandering stars" and the gods who directed them were separate entities, as for Plato; in Hellenistic culture, the association became an inseparable identification, so that Apollo, no longer the regent of the Sun, actually was Helios (Seznec 1981, pp 37–40). Chapters 1–42 of the Epitome treat forty three of the forty eight constellations (including the Pleiades) known to Ptolemy (2nd century CE); chapters 43–44 treat the five planets and the Milky Way. † Not one of the modern constellations. Of the 48 Ptolemaic constellations, the ones not included are Corona Australis, Equuleus, Libra, Lupus, and Serpens. In modern times, Argo Navis (the ship Argo) has been divided into three constellations: Carina (the keel), Puppis (the stern), and Vela (the sails); and the Pleiades are recognized as a star cluster within the constellation Taurus. The work cites in some places the lost Astronomia attributed to Hesiod. A similar later account is the Poeticon Astronomicon, or De Astronomica (tellingly also titled De Astrologia in some manuscripts that follow Hyginus' usage in his text) attributed to Gaius Julius Hyginus. During the Renaissance, printing of the Epitome under the title Catasterismi, began early, but the work was always overshadowed by Hyginus, the only other ancient repertory of catasterisms. The Catasterismi was illustrated by woodcuts in the first illustrated edition by Erhard Ratdolt, (Venice 1482). Johann Schaubach's edition of the Catasterismi (Meiningen 1791) was also illustrated with celestial maps drawn from another work, Johann Buhle's Aratus (Leipzig, 2 volumes, 1793–1801). After the old Teubner edition of A. Olivieri, Pseudo Eratosthenis Catasterismi (Leipzig 1897), the text has a new complete edition including the recensio Fragmenta Vaticana.