Каффа Корольдігі: 1390-1897 жылдар аралығындағы Эфиопияның оңтүстігіндегі мемлекет. Тарихы, географиясы, тілі (Каффа, Кеффичо) және тұрғындары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1390–1897 жылдар аралығындағы Оңтүстік Эфиопиядағы патшалық. Эфиопияның бұрынғы провинциясы.
1390–1897 kingdom in southern Ethiopia
Former province of Ethiopia
Каффа патшалығы 1390 жылдан 1897 жылға дейін қазіргі Эфиопия аумағында орналасқан патшалық болды, алғашқы астанасы Бонга қаласы еді. Годжеб өзені оның солтүстік шекарасын құрады, одан әрі Гибе патшалықтары жатты; шығысында Конта және Куло халықтарының жерлері Каффа мен Омо өзені арасында орналасқан; оңтүстігінде Гимира халқының көптеген кіші топтары, ал батысында Мажангир халқы мекен еткен. Каффа деп те аталатын жергілікті тіл – омот тілдер тобының бірі. Каффа төрт топқа бөлінді, олардың барлығы ортақ тілде – кефичода сөйледі, ол омотика тілдерінің гонга/кефоид тобына жатады. Патшалықта шетелдіктердің көптеген топтары, эфиопиялық мұсылман саудагерлері және эфиопиялық шіркеудің мүшелері де тұрды. Патшалықта "бағынышты мәртебедегі" бірнеше топтар өмір сүрді, олардың ішінде аңшылар – манжо, былғары өңдеушілер – манне және теміршілер – кеме болды. Маңжоның тіпті Каффа патшасы тағайындаған өз патшасы болды, олар патшалық сарайларын және қақпаларын күзетуге міндетті болды. 1897 жылы патшалық жаулап алынып, Эфиопияға қосылды. Бұл бұрынғы патшалық орналасқан жер – Эфиопияның оңтүстік таулы аймағы, онда орманды алқаптар да бар. Таулы жерлер өте құнарлы, жылына үш рет егін жинауға мүмкіндік береді.
The Kingdom of Kaffa was a kingdom located in what is now Ethiopia from 1390 to 1897, with its first capital at Bonga. The Gojeb River formed its northern border, beyond which lay the Gibe kingdoms; to the east the territory of the Konta and Kullo peoples lay between Kaffa and the Omo River; to the south numerous subgroups of the Gimira people, and to the west lay the Majangir people. The native language, also known as Kaffa, is one of the Omotic group of languages. Kaffa was divided into four sub groups, who spoke a common language Kefficho, one of the Gonga/Kefoid group of Omotic languages; a number of groups of foreigners, Ethiopian Muslim traders and members of the Ethiopian Church, also lived in the kingdom. There were a number of groups of people, "but with the status of submerged status", who also lived in the kingdom; these included the Manjo, or hunters; the Manne, or leatherworkers; and the Qemmo, or blacksmiths. The Manjo even had their own king, appointed by the King of Kaffa, and were given the duties of guarding the royal compounds and the gates of the kingdom. The kingdom was overrun and conquered in 1897, and was eventually annexed by Ethiopia. The land where this former kingdom lay is in the southern parts of the Ethiopian Highlands with stretches of forest. The mountainous land is very fertile, capable of three harvests a year.
Тарих
Каффа патшалығын шамамен 1390 жылы Минджо құрды, ол ауызша дәстүрге сәйкес, 32 патшадан тұратын Мато әулетін биліктен ығыстырды. Дегенмен, оның хабаршылары Амнон Орентке: «Бірде-бір адамның есімін ешкім есіне алмайды» деді. Алғашқы астана – Бонго қаласы Бон ноге арқылы немесе немесе жаулап алынды; кейін ол Андеракчамен ауыстырылды, бірақ Бонго маңыздылығын сақтап қалды. 16 ғасырда Абиссиния императоры Сарса Денгель патшалықты христиан дінін мемлекеттік дін ретінде ресми түрде қабылдауға көндірді. Осының нәтижесінде Бахада Әулие Георгий шіркеуі салынды; ғимаратта император Сарса Денгельдің есімі жазылған табот сақталды. Келесі ғасырларда Абиссиния патшасының ықпалы әлсіреп, христиан діні көбінесе жоғалып кетті, бірақ Әулие Георгий шіркеуі 19 ғасырдың соңына дейін «Георгийдің ритуалдық ерлер үйі» ретінде пайдаланылды, содан кейін христиандық амалдар қайтадан енгізілді. Гали Гиньоходан (1675–1710) бастап Каффа патшалары өз патшалықтарының шекарасын кеңейте бастады, көршілес шағын Гимира мемлекеттері – Шэ, Бенешо және Мажангоны қосып алды. Көршілес Велайта мемлекеті Тато Шаги Шерохоның (1775–1795) билігінде олардың бақылауына өтті, ол өз патшалығының шекарасын оңтүстік-шығысқа қарай Омоға дейін және оңтүстікке қарай Омо мен Денчьяның қосылған жеріне дейін кеңейтті. Осы патшалық кезінде Хоти Гаочо (1798–1821) Каффа патшаларының аумағы ең жоғары деңгейге жетті. Оренттің сөзіне сүйенсек, Каффа халқының дәстүрі бойынша, ол алыс-жақын жерлерді билеген, барған жерінде жаулап алған, тіпті Волетта мен Камбаатаға дейін жеткен. «Күні бүгінге дейін кейбір адамдар ата-бабаларының барлық жауларын жеңіп, Волизодағы атақты ағаштың түбінде отырып, Шева провинциясына одан әрі бармауға шешім қабылдаған кез туралы әңгімелейді», – деді Орент. 18 ғасырда патшалыққа Меча Оромо тайпасы шабуыл жасады. Бірақ Каффаның қиын жер бедеріне байланысты, шабуылды тойтаруға мүмкіндік болды. Дегенмен, Годжеб өзенінен солтүстікке қарайғы барлық аумақтар Оромо тайпаларына өткен. Соңғы Каффа патшасы Гаки Шерохо Велде Гиоргис Абое, Рас Дамисе және Джимма королі Абба Джифар II-нің біріккен әскерлеріне бірнеше ай бойы қарсылық көрсетті, бірақ 1897 жылдың 11 қыркүйегінде тұтқындалып, алдымен Анкоберге, содан кейін Аддис-Абебаға жіберілді. Каффа 1914 жылға дейін Вольде Гийогидің феодалы болып саналды. Эфиопияға қосылғаннан кейін, тұрғындар Абба Джифар II ұйымдастырған құл шабуылынан қатты зардап шекті, ал аймақ дерлік толық бос қалды. 1942 жылы провинцияларды қайта ұйымдастыру кезінде бұрынғы патшалық Гиб аймағынан басқа да бірқатар патшалықтарды қосып алып, Каффа провинциясы құрылды.
The Kingdom of Kaffa was founded c.1390 by Minjo, who according to oral tradition ousted the Mato dynasty of 32 kings. However, his informants told Amnon Orent, "no one remembers the name of a single one." The first capital Bonga was either founded or captured by Bon noghe; it was later replaced by Anderaccha, but Bonga retained its importance. During the 16th century, the Emperor of Abyssinia Sarsa Dengel convinced the kingdom to officially accept Christianity as its state religion. As a result, the church of St. George was dedicated at Baha; the building preserved a tabot bearing the name of Emperor Sarsa Dengel. Over the following centuries the influence of the Abyssinian king grew weak, and Christianity more or less disappeared, although the church of St. George was used as a "male house of ritual of George" until late in the 19th century when Christian practices were reintroduced. Beginning with Gali Ginocho (1675–1710), the kings of Kaffa began to expand the borders of their kingdom, annexing the neighboring small Gimira states of She, Benesho and Majango. The neighboring state of the Welayta came under their control in the reign of Tato Shagi Sherocho (1775–1795), who extended the boundaries of his kingdom as far as the Omo to the southeast and almost to the confluence of the Omo and the Denchya to the south. It was during the reign of King Hoti Gaocho (1798–1821), that the territory of the Kaffa kings reached its maximum. According to Orent, the traditions of the Kaffa people relate that he ruled far and wide, conquering wherever he went, even as far afield as Wolleta and Kambaata. "To this day, some people still talk about the time that their ancestors defeated all their enemies and sat at the foot of a famous tree in Wolliso and decided not to go farther into Shewa province." concludes Orent. Around the 18th century the kingdom was invaded by the Mecha Oromos. But due to its difficult terrain, Kaffa was able to repel the invasion. However all territories north of the Gojeb river was lost to the Oromos. The last Kaffa king, Gaki Sherocho, resisted for months the combined armies of Welde Giyorgis Aboye, Ras Damisse, and King Abba Jifar II of Jimma, until he was captured 11 September 1897, and was first sent to Ankober, then to Addis Ababa. Kaffa was then held as a fief by Wolde Giyogis until 1914. After the annexation into Ethiopia, the inhabitants suffered greatly due to the slave raids organized by Abba Jifar II, and the region almost became uninhabited. During the reorganization of the provinces in 1942, the former kingdom was enlarged by the addition of a number of other kingdoms from the Gibe region to become Kaffa Province.
Экономика
Каффада Мария Тереза талеры (МТ) және амоле деп аталатын тұз блоктары 1905 жылға дейін валюта ретінде қолданылды (Эфиопияның басқа да аймақтарындағыдай), олар 1 МТ үшін төрт немесе бес амоле бағасында айналысқа түсті. Экономика алтын, циветка майы және құлдарды экспорттауға негізделген. Кофе мен мақта егілді. Бірақ Ричард Панкхерстің мәліметінше, экспортталатын кофе көлемі көп болған емес: ол 1880 жылдардағы өндірісті жылына 50 000-ден 60 000 килограмға дейін бағалайды. Мал шаруашылығы дамыды, ал бал аралары ағаштарға ілінген бочкаларда (гендо деп аталатын) ұсталды.
In Kaffa, Maria Theresa thalers (MT) and salt blocks called amoleh were used as currency (as in the rest of Ethiopia) as late as 1905, which circulated at a rate of four or five amolehs to 1 MT. The economy was based on exports of gold, civet oil, and slaves. Crops grown included coffee and cotton. However, according to Richard Pankhurst, the amount of coffee exported was never large: he cites an estimate for its production in the 1880s at 50,000 to 60,000 kilograms a year. Livestock was raised, and honeybees kept in barrels (called gendo) which were hung in trees.