Кіріспе

Америкалық архитектор (1780–1852)

Александр Паррис (24 қараша 1780 – 16 маусым 1852) – көрнекті американдық архитектор және инженер. Бастапқыда үй салушы болып жұмыс істеген ол, архитектурадағы федералды стильден грек қайта жаңғыруына өтті. Паррис Әми Б. Янгқа сабақ берді және Америка архитекторлар институтын құруға атсалысқан архитекторлардың бірі болды. Сонымен қатар, ол АҚШ-тың солтүстік-шығыс жағалауындағы көптеген маяктардың жобаларын жасаған.

Ерте өмір және еңбек

Паррис Массачусетс штатының Халифакс қаласында дүниеге келген. 16 жасында ол Пемброк қаласындағы үй салушының шәкірті болды, бірақ таланты оны сәулет өнеріне жетеледі. 1800 жылы Сильвина Бонни Стетсонға үйленген соң, ол Портлендке (Мэн штаты) көшті, ол кезде қалада құрылыс шары қалыптасып жатқан еді. 1775 жылы Революция кезінде қала Корольдік теңіз күштерінің бомбалауына ұшырады, нәтижесінде үштен екі бөлігі күлге айналды. Бірақ соғыстан кейін сауда жанданып, Бостонмен шайқасып, Жаңа Англиядағы ең жұмысты портына айналды. Паррис көптеген тұрғын үйлер мен коммерциялық ғимараттарды жобалады, сәулетші Чарльз Булфинчтің сәнді стилінде жұмыс істеді. Ол сол замандағы көптеген үй салушылар сияқты, ағылшын сәулет кітаптарынан немесе Ашер Бенджаминның АҚШ-та жариялаған еңбектерінен тікелей элементтерді қолданды. Өкінішке орай, оның кейбір жобалары 1866 жылғы Ұлы өртте жоғалып кетті, бірақ ертедегі фотосуреттер мен Паррис сақтап қалған суреттері неоклассикалық өнер мен талғамды көрсетеді. Алайда, 1807 жылғы Джефферсонның эмбаргосы, 14 айға созылып, Портлендтің саудалық базасын қиратқандықтан, құрылыс шары аяқталды. Саудагерлер банкротқа ұшырады. Паррис жобалаған Портленд банкі құлады. 1809 жылға қарай қаладағы құрылыс тоқтап қалды. Паррис Вирджиния штатының Ричмонд қаласына кетіп, Уикхэм үйін және Атқарушы резиденциясын жобалады. Бірақ сәулетші Бенджамин Латроб, Портлендтегі оның бұрынғы Федералды стильдегі жұмыстарына ұқсас Уикхэм үйінің алдын ала жоспарларын қарап, оған қатал сын бағасын берді. Латробтың кеңесі Парристің болашақ жұмысына терең әсер етті, бұл ғимараттың жаңартылған дизайнымен басталды. Осының салдарынан Уикхэм үйі Парристің маңызды туындысы саналады, ол оның ертеректегі Адамеск кезеңінен кейінгі, қатаң, монументалды және архитектуралық кезеңіне өтуін білдіреді. 1812 жылғы соғыста ол Нью-Йорктің Платсбург қаласында Инженерлер капитаны болып қызмет етті, инженерлік іс-шаралардың әскери талаптары туралы білім алды.

Бостон және федералды меценаттар

1815 жылы ол Бостонға көшіп, Чарльз Булфинчтің кеңсесінде жұмысқа орналасты. Паррис, өзінің танымал жұмыс берушісі сияқты, әсем тұрғын үйлер, шіркеулер және коммерциялық ғимараттар салған. 1817 жылы Булфинчті Вашингтонға АҚШ Капитолий ғимаратында жұмыс істеуге шақырғанда, Паррис Массачусетс жалпы ауруханасындағы Эфир күмбезі орналасқан Булфинч ғимаратын аяқтауға көмектесті. Булфинч кеткен соң Паррис көп ұзамай қаланың жетекші сәулетшісіне айналып, қатал, монолиттік таспен жұмыс істейтін "Бостон гранит стилі" деп аталатын бағыттың жақтаушысы болды. 1818-1823 жылдары ол Корт-стритте кеңсе ұстады. Ол Массачусетс қайырымды механикалық қауымдастығының мүшесі болды. 1824 жылы ол Чарльзтаундағы Бостон әскери-теңіз базасында жиырма жыл жұмыс істеді. Өмірінің соңында Мэн штатының Киттери қаласындағы Портсмут кеме құрылысы кемежайында бас инженер болып қызмет етті. Федералдық үкіметтің қолдауымен Паррис көптеген пайдалы құрылыстардың жоспарларын жасады – қоймалардан арқан өндіріс орындарына дейін, сондай-ақ Чарльзтаундағы елдегі алғашқы құрғақ доктардың бірінің құрылысын қадағалады. Бүгінде ол АҚШ Қаржы министрлігі тапсырған берік тас маяктарымен еске алынады. Олар көбінесе "желге шашылған" пішіндес болады. Паррис өзінің "тамаша шеберлігін" және таңдаған құрылыс материалы – граниттің қаталдығын үйлестірді. Оның ең танымал ғимараты – Куинси базары осы тастан салынған. Паррис Пемброк қаласында қайтыс болды және Бриггс зиратында жерленді.