Кіріспе
АҚШ-тың Оклахома штатындағы ең жоғары екі сот органының бірі – Оклахома Жоғарғы соты, қылмыстық емес істер бойынша апелляциялық сот болып табылады. Ол АҚШ-тың Оклахома штатындағы ең жоғары екі сот органының бірі және Оклахоманың сот жүйесіне, Оклахома үкіметінің сот тармағына жетекшілік етеді. Оклахома Жоғарғы соты Оклахома сот орталығында отырыс өткізеді, ал бұрын 2011 жылға дейін Оклахома штатының Капитолийінде жиналатын. Сот құрамына штаттық комиссия ұсынған және губернатор тағайындаған тоғыз судья кіреді. Сот мүшелері бейтарап болуға міндетті және сайлау науқанына қаржы жинау сияқты бірқатар саяси қызметтерге тыйым салынған.
The Supreme Court of Oklahoma is a court of appeal for non criminal cases, one of the two highest judicial bodies in the U. S. state of Oklahoma, and leads the judiciary of Oklahoma, the judicial branch of the government of Oklahoma. The Oklahoma Supreme Court meets in the Oklahoma Judicial Center, having previously met in the Oklahoma State Capitol until 2011. The court consists of nine justices nominated by a state commission and appointed by the governor. Members of the court are required to be nonpartisan and are prohibited from a number of political activities including making or soliciting campaign contributions.
Тарих
Оклахома Жоғарғы Соты 1907 жылы Оклахома Конституциясының ратификациясы арқылы құрылды. 1917 жылы құрылысы аяқталған Оклахома штатының Капитолий ғимаратында Оклахома Жоғарғы Сотының кеңселері мен отырыстар залы орналасқан. Офистерді көшіру жоспарлары 2006 жылы басталды. Оклахома Конституциясы Оклахома Жоғарғы Сотының құрамын белгілейді; алайда, ол штат заң шығарушы органына заң арқылы судьялар санын өзгерту өкілеттігін де береді. Оклахома Конституциясының VII бабының 2-тармағына сәйкес, сот штаттың тоғыз сот округінен бір судьядан тұратын тоғыз судьядан құралған болады.
Біліктілік, тағайындалу процесі және қызмет мерзімі
Әрбір судья сайлау немесе тағайындау кезінде кем дегенде отыз жаста болуы керек, олар Жоғарғы Соттың сот округінде кем дегенде бір жыл бойы тіркелген сайлаушы болып табылуы керек және Оклахома штатында кем дегенде бес жыл бойы лицензиясы бар, тәжірибелі адвокат немесе судья (немесе екеуі де) болуы тиіс. Әлеуетті судья лауазымында қалған кезде адвокаттық немесе судьялық куәлігін сақтап отыруы керек. Сайланған судьялар алты жылдық мерзімге сайланады, олардың қызметі келесі жалпы сайлаудан кейінгі қаңтар айының екінші дүйсенбісінде басталады. Бос орынды толтыру үшін тағайындалған судьялар бірден қызметке кіріседі және келесі жалпы сайлауға дейін тағайындалған лауазымдарын атқаруды жалғастырады. Қайта сайлануға құқылы болу үшін судьялар жалпы сайлауға дейін алпыс күн бұрын Мемлекеттік хатшыға қайта сайлануға ниетті екендерін жазбаша түрде табыс етуі керек. Содан кейін судья Оклахома халқының сайлауына ұсынылады. Көпшілік судьяны қызметте қалдыруға дауыс берсе, ол тағы алты жылдық мерзімге сайланады. Егер судья қайта сайланудан бас тартса немесе сайлаушылар оны қайта сайламайтын болса, Жоғарғы Соттағы орын ағымдағы мерзімнің соңында бос деп есептеледі және Сот судьяларын тағайындау комиссиясы жаңа кандидатты іздеуге кіріседі. Қайта сайлануға үміттенбеген немесе жалпы сайлауда сайлаушылар тарапынан қолдау алмаған судьялар өз орнына тікелей тағайындала алмайды. Төменгі соттардан келіп түскен шағымдардан басқа, Оклахома Жоғарғы Соты Оклахома Сот жүйесінен және Оклахома Сенатынан (ол орган импичмент соты ретінде отырғанда) басқа барлық төменгі соттарға қатысты юрисдикцияға ие. Оклахома Жоғарғы Сотының Оклахома Конституциясына қатысты шешімдері түпкілікті болып саналады. Соттың өкілеттігіне судьяларды уақытша басқа соттарға жіберу құқығы кіреді. Оклахома Жоғарғы Соты сондай-ақ әкімшілік директорын және оның қызметкерлерін тағайындау құқығын сақтайды. Директор сотқа, бас судьяның әкімшілік міндеттерін орындауға және қажет болған жағдайда Оклахома Сот жүйесіне әкімшілік көмек көрсетуге бағынышты. Сот хабеас корпус, мандат, quo warranto, certiorari, тыйым салу және заңмен көзделген басқа да түзету шаралары бойынша бұйрықтар шығаруға, тыңдауға және шешім шығаруға құқылы, сондай-ақ заң арқылы қосымша өкілеттіктер алуға мүмкіндігі бар. Сот судьясы қамауда отырған адамға қатысты хабеас корпус бұйрығын шығара алады, егер оған тиісті өтініш түскен болса. Бұйрық штаттың кез келген сотында қаралуы мүмкін.
Этикаға қатысты шектеулер
Сот қызметкерлері сот жүйесінің тұтастығы мен тәуелсіздігін сақтауға міндетті. Сот төрешілері бейтарап болуға тиіс және олардың жеке мүдделерін ілгеріту немесе қолдау үшін өз лауазымдары мен өкілеттіктерін пайдалануға тыйым салынады. Сот төрешілері саяси партияларда лауазым атқара алмайды, кандидаттарға сөз сөйлей алмайды немесе саяси лауазымдарға сайлау науқандарына қаржылық көмек көрсете алмайды. Сот төрешілері өздерінің қайта сайлануына үгіт жүргізуге де тыйым салынады, егер олардың лауазымында қалуына белсенді қарсылық болмаса. Егер сот төрешілері немесе судьялар қайта сайлану үшін үгіт жүргізіп жатса да, олар өздерінің үгіт науқаны үшін жеке қаржы жинай алмайды.
Бас судья
Оклахома Жоғарғы Сотының Бас судьясы штаттың ең жоғары дәрежелі сот қызметкері болып табылады және мемлекеттік сот жүйесін басқарумен міндетті. АҚШ Жоғарғы Сотында бас судья болып арнайы тағайындалатын судьядан өзгеше, Оклахомада Бас судья лауазымы судьялар арасында кезекпен ауысады. Судьялар өздерінен бас судьяны және бас судьяның орынбасарын екі жылдық мерзімге сайлайды. Бұл лауазымда мерзімге немесе жасқа шектеу қойылмайды. Оклахома Жоғарғы Сотының аға судьясы – қазіргі кезде Сотта ең ұзақ қызмет етіп келе жатқан судья. Соттың көптеген күнделікті жұмыстары судьялардың өтіліне (қарттығына) байланысты болғандықтан, бұл лауазым Бас судья мен Бас судьяның орынбасарынан кейін Сотта үшінші орында тұрады. Бас судья лауазымы судьялар арасында ауысып отыратындықтан, аға судья Соттың тарихы мен тәжірибесін сақтайды.
Зейнеткер судьялар
Қазіргі уақытта Оклахома Жоғарғы Сотының алты зейнеткер судьясы бар: Дэниел Дж. Бодро, Стивен В. Тейлор, Джозеф М. Уатт, Патрик Уайрик, Джон Рейф және Том Колберт. Зейнеткер судьялар ретінде олар енді Жоғарғы Соттың жұмысына қатыспайды. Аты-жөні Тағайындалған күні Зейнетке шыққан күні Тағайындаған Президент Зейнетке шыққан Президент Қызмет мерзімі Ілесіп келген судья: Дэниел Дж. Бодро 1999 2004 Фрэнк Китинг Брэд Генри 5 жыл Том Колберт Стивен В. Тейлор 2004 2016 Брэд Генри Мэри Фэллин 12 жыл Патрик Уайрик Джозеф М. Уатт 1992 2017 Дэвид Уолтерс Мэри Фэллин 15 жыл Ричард Дарби Патрик Уайрик 2017 2019 Мэри Фэллин Кевин Стит 2 жыл Дастин Роу Джон Рейф 2007 2019 Брэд Генри Кевин Стит 12 жыл М. Джон Кейн IV Том Колберт 2003 2021 Брэд Генри Кевин Стит 16 жыл Дана Куэн
Орындықтардың кезектілігі
Сотта белсенді судьялар үшін тоғыз орын бар, олар қызметке тағайындалған ретімен нөмірленеді. Отставкаға шыққан судьялар соттың жұмысына қатыспайды, соттың өзі рұқсат берген жағдайларды қоспағанда. Бос орынды губернатор тағайындаған келесі судьялар иеленеді.
Прескотт Оклахома Капитолийді сақтау жөніндегі комиссияға қарсы
Прескотт пен Оклахома Капитолийін сақтау жөніндегі комиссия ісінде Оклахома азаматтары Оклахома штатының Конституциясының 2-бабы, 5-тармағына сәйкес, Оклахома штатының Капитолийі аумағына Он Буйрық ескерткішін орналастыруға наразылық білдірді. Сот «Он Буйрық ескерткіші Оклахома Конституциясының 2-бабы, 5-тармағын бұзады деп табамыз, оны алып тастауға бұйрық етеміз» деп шешім шығарды. 7-2 дауыспен шығарылған бұл шешім, ескерткішті қалдыруға болатынын анықтаған аудандық сот судьясының бұрынғы шешімін күштен шығарады. Бұл оқиға бірқатар республикалық заң шығарушыларды ескерткішті алып тастау керек деген шешім қабылдаған судьяларды импичментке салуға шақыруға әкеп соқты. 2012 жылы алғашқы ескерткіш орнатылғаннан бері бірнеше басқа да топтар Капитолий аумағында өз ескерткіштерін орнатуға өтініш берді. Олардың арасында 7 фут биіктігіндегі, шайтанды Бафомет түрінде бейнелейтін – мүйіздері, қанаттары және ұзын сақалы бар қой басты мүсінді орнатуды көздеген топ та бар. Сонымен қатар, Невададағы индуисттік дін өкілі, жануарларды қорғау ұйымы және Ұшқан спагетти монстры шіркеуі де өтініштерді жолдады.