Ренессанс драматургі: Роберт Гарнье өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз ақыны және драматургі Роберт Гарнье (1545–1590) – француз ақыны және пьеса жазушы. Оның пьесалары Ренессанс дәуіріндегі француз трагедиясының ең биік деңгейі деп есептеледі. Діни соғыстардың ықпалымен айқын белгіленген осы туындылар өз заманында, әсіресе ағылшын Ренессанс театрында зор әсер етті.

Өмірбаян

Ол өзінің алғашқы жұмысын әлі Тулузада заң студенті болып оқып жүрген кезінде жариялады, онда ол Академия де Жейс Флородағы сыйлықты (1565) жеңіп алды. Бұл қазір жоғалған лирикалық шығармалар жинағы болды, оның атауы – «Роберт Гарньенің махаббат шағымдары» (Plaintes amoureuses de Robert Garnier, 1565). Париждегі адвокаттық тәжірибеден кейін ол өзінің туған аймағы Ле-Мэннің президенттік кеңесінің мүшесі және сенаторы, содан кейін қылмыстық істер жөніндегі генерал-лейтенант болды. Досы Лакруа дю Мэннің айтуынша, ол шешен ретінде зор беделге ие болған. Ол өзінің туған өлкесінде үлкен құрметке ие, бос уақытын әдебиетке арнаған және ақын ретіндегі еңбегі өз замандастарымен толыққанды бағаланған көрнекті судья болды. Оның алғашқы пьесаларында ол Сенеканың еңбектерін зерттеген драматургтер мектебінің жақын ізбасары болды. Бұл туындыларда формадан басқа, нағыз драмалық элементтер аз. Трагедия – лирикалық хормен алмастырылған риторикалық сөздердің тізбегі. Оның осы үлгідегі шығармалары: «Порция» (1568 жылы жарық көрген, 1573 жылы Бургундия қонақ үйінде қойылған), «Корнели» және «Гипполит» (1573 жылы қойылған, 1574 жылы басылған). «Порцияда» Кассий, Брут және Порцияның өлімдері әдемі тілмен баяндалған, бірақ оқиға мейірбикеңнің өлімімен шектеледі, оған ғана сахнада өлуге рұқсат беріледі. Оның келесі трагедиялары – «Марк Антоний» (1578), «Ла Троада» (1579), «Антигона немесе Инабаттылық» (1580 жылы қойылған және басылған) Этьен Жодель мен Жак Гревиннің театрына және оның ерте пьесаларына қарағанда жаңалыққа ие, себебі риторикалық элементтермен қатар оқиға да көп. Бірақ бұл екі дербес пьесаны бірдей жолмен біріктіру арқылы қол жеткізіледі. 1592 жылы Пемброк графинясы Гарньенің пьесасының ағылшын тіліне аудармасы – «Антонийдің трагедиясы» пьесасын жазды. 1582 және 1583 жылдары ол өзінің ең бағалы туындыларын – «Брадаманте» және «Жүдейлер» шығармаларын жариялады. «Брадамантеде», оның пьесаларының арасында хоры жоқ жалғыз туынды, ол Сенека үлгілерінен бас тартып, тақырыбын Ариостодан алды, нәтижесінде кейін трагикомедия деп белгіленген туынды пайда болды. Драмалық және романтикалық оқиға Гарньенің қолында нағыз драмаға айналады, бірақ онда да ғашықтар, Брадаманте мен Роджер сахнада кездеспейді. Роджердің ішкі күресі Корнейлдің стильіндегі нағыз драмалық қызығушылықты тудырады. «Жүдейлер» – бұл Навуходоносордың яһуди патшасы Седекия мен оның балаларына жасаған қатыгез кек алуының қозғалтатын оқиғасы. Балаларының тағдырына күйінген яһуди әйелдері осы трагедияда маңызды рөл атқарады, бұл туынды, көбінесе элегиялық болғанымен, өте жақсы құрылымдалған және пайғамбардың бейнесі арқылы біртілдікке ие болады. (Сыншы М. Фаге бұл туындының 16 және 17 ғасырлардағы француз трагедияларының ішінде, «Атали» туындысымен бірге сахналық талаптарға ең сәйкес келетінін айтады. Нақты қойылым автордың санасында үнемі болады; оның драмасы, шын мәнінде, көз алдында ойластырылған.) Гарньені Ренессанстың ең ұлы француз трагедиялық ақыны және 17 ғасырдың барокко театрының алға басушысы деп санау керек. Ол Елизавета заманының трагедиясының дамуына үлкен әсер етті. Томас Кид 1590-шы жылдардың басында Англияда жарық көрген «Корнелидің» ағылшын тіліне аудармасының авторы болуы мүмкін.

He published his first work while still a law student at Toulouse, where he won a prize (1565) in the Académie des Jeux Floraux. It was a collection of lyrical pieces, now lost, entitled Plaintes amoureuses de Robert Garnier (1565). After some legal practice at the Parisian bar, he became conseiller du roi au siège présidial and sénéchaussée of Le Maine, his native district, and later lieutenant général criminel. His friend Lacroix du Maine says that he enjoyed a great reputation as an orator. He was a distinguished magistrate, of considerable weight in his native province, who gave his leisure to literature, and whose merits as a poet were fully recognized by his own generation. In his early plays he was a close follower of the school of dramatists who were inspired by the study of Seneca. In these productions there is little that is strictly dramatic except the form. A tragedy was a series of rhetorical speeches relieved by a lyric chorus. His pieces in this manner are Porcie (published 1568, acted at the Hôtel de Bourgogne in 1573), Cornélie and Hippolyte (both acted in 1573 and printed in 1574). In Porcie the deaths of Cassius, Brutus and Porcia are each the subject of an eloquent recital, but the action is confined to the death of the nurse, who alone is allowed to die on the stage. His next group of tragedies Marc Antoine (1578), La Troade (1579), Antigone ou la Piété (acted and printed 1580) shows an advance on the theatre of Étienne Jodelle and Jacques Grévin, and on his own early plays, in so much that the rhetorical element is accompanied by abundance of action, though this is accomplished by the plan of joining together two virtually independent pieces in the same way. In 1592, The Countess of Pembroke wrote The Tragedy of Antonie, an English version of Garnier's play. In 1582 and 1583 he produced his two masterpieces Bradamante and Les Juives. In Bradamante, which alone of his plays has no chorus, he cut himself adrift from Senecan models, and sought his subject in Ariosto, the result being what came to be known later as a tragicomedy. The dramatic and romantic story becomes a real drama in Garnier's hands, though even there the lovers, Bradamante and Roger, never meet on the stage. The contest in the mind of Roger supplies a genuine dramatic interest in the manner of Corneille. Les Juives is the moving story of the barbarous vengeance of Nebuchadnezzar on the Jewish king Zedekiah and his children. The Jewish women lamenting the fate of their children take a principal part in this tragedy, which, although almost entirely elegiac in conception, is singularly well designed, and gains unity by the personality of the prophet. (The critic M. Faguet says that of all French tragedies of the 16th and 17th centuries it is, with Athalie, the best constructed with regard to the requirements of the stage. Actual representation is continually in the mind of the author; his drama is, in fact, visually conceived.) Gamier must be regarded as the greatest French tragic poet of the Renaissance and the precursor of the baroque theater of the 17th century. He exercised a major influence on the development of Elizabethan tragedy. Thomas Kyd is the likely author of an English translation of Cornélie published in England in the early 1590s.

Пьесалары

Порси, трагедия, Париж, Роберт Этьен, 1568 (ред. Ж. С. Терно, Париж, Чемпион, 1999)
Гипполит, трагедия, Париж, Роберт Этьен, 1573 (ред. Р. Лебег, Париж, "Жақсы әдебиеттер", 1949 ж.; Ж. Д. Боден, Париж, Гарнье, 2009 ж.)
Корнели, трагедия, Париж, Роберт Этьен, 1574 (ред. Ж. С. Терно, Париж, Чемпион, 2002)
Марк Антоний, трагедия, Париж, М. Патисон, 1578 (ред. Ж. С. Терно, Париж, Гарнье, 2010)
Ла Троада, трагедия, Париж, М. Патисон, 1579 (ред. Ж. Д. Боден, Париж, Чемпион, 1999)
Антигона немесе Ла Пиет, трагедия, Париж, М. Патисон, 1580 (ред. Ж. Д. Боден, Париж, Чемпион, 1997)
Брадаманте, трагикомедия, Париж, М. Патисон, 1582
Еврейлер, трагедия, Париж, М. Патисон, 1583 (ред. С. Лардон, Париж, Чемпион, 1999; баспа. Мишель Жаннерет, Галлимар, Фолио Театр, 2007)